Ipinasa ng Sri Lanka ang Susog sa Batas Kontra Korapsyon sa Gitna ng Pagtatalo sa Pagbubunyag ng mga Ari-arian at Pampublikong Pagsusuri

Mas mabibigat na parusang pinansyal, mas makitid na pampublikong pagsusuri

Ipinasa ng Parlamento ng Sri Lanka ang Panukalang Batas sa Susog sa Batas Kontra Korapsyon noong Oktubre 8, 2026, na may mga susog at walang botohan. Pinagsama nito ang dalawang pinagtatalunang layunin: pataasin ang mga parusang pinansyal para sa korapsyon at baguhin kung sino ang kailangang maghayag ng mga ari-arian at kung paano magagamit ng publiko ang mga deklarasyong iyon.

Inaatasan ng mga iminungkahing probisyong pinansyal ang pagpapataw ng karagdagang parusang hindi bababa sa tatlong beses ng halaga ng ari-ariang nakuha o napalitan sa pamamagitan ng korapsyon, bukod pa sa parusang katumbas ng anumang pagkalugi ng pamahalaan. Tinuligsa naman ang iba pang probisyon dahil sa mga paghihigpit sa paggamit ng inilathalang mga deklarasyon ng ari-arian, mas mataas na hangganan ng pagmamay-ari ng estado sa mga kumpanyang saklaw ng ilang obligasyon, at iminungkahing pag-aalis ng mga kinakailangan sa pagbubunyag para sa mga kwalipikadong kinakasama sa sambahayan.

Ipinagtanggol ni Punong Ministro Harini Amarasuriya ang mga pagbabago bilang praktikal na pag-aayos sa Batas Kontra Korapsyon Blg. 9 ng 2023. Iginiit ng mga mambabatas ng oposisyon na hindi mababawi ng mas mabibigat na parusa ang paghina ng mga pagkakataong matukoy ang yaman na hindi maipaliwanag. Nagbabala rin ang International Monetary Fund tungkol sa mga panganib sa mga pananggalang sa transparency na kaugnay ng programa sa repormang pang-ekonomiya ng Sri Lanka.

Natukoy na ng Korte Suprema ang mga suliraning konstitusyonal sa ilang sugnay, kabilang ang mga paghihigpit sa piyansa. Ibinukod sa pasya nito ang mga probisyong maaaring ipasa sa simpleng mayorya, ang mga nangangailangan ng pagbabago o espesyal na mayorya, at isang probisyon sa piyansa na mangangailangan ng dalawang-katlong mayorya at reperendum kung pananatilihin ito nang walang pagbabago.

Ang pangunahing hindi pa tiyak ay ang eksaktong epekto ng mga susog bago ang pagpasa. Naiulat na inaprubahan ng Parlamento ang panukala, ngunit hindi pa naitatakda rito ang pinal na pinagsama-samang teksto. Mahalaga ang pagkakaibang ito dahil hindi nangangahulugang inilalarawan ng mga pagtutol sa orihinal na panukala ang lahat ng probisyong sa huli ay inaprubahan ng Parlamento.

Mula sa panukalang batas noong Agosto hanggang sa pag-apruba noong Oktubre

Binabago ng batas ang isang Batas noong 2023 na pinagtibay upang iayon ang mga lokal na batas sa mga internasyonal na pamantayan, partikular sa United Nations Convention Against Corruption. Dumaan ito sa hamong konstitusyonal at pasya ng Korte Suprema bago ang debate sa Parlamento noong Oktubre.

• Agosto 19, 2026: Inilagay ang panukalang susog sa Order Paper ng Parlamento.
• Agosto 31, 2026: Naghain ang Transparency International Sri Lanka ng petisyong para sa kapakanan ng publiko na SC/SD 90/26 upang kuwestiyunin ang ilang sugnay.
• Setyembre 2026: Tinukoy sa pasya ng Korte Suprema ang mga probisyong kailangang baguhin o sumailalim sa mas mataas na antas ng pag-apruba sa ilalim ng Konstitusyon. Detalyado sa ulat noong Setyembre 23 ang mga natuklasan nito.
• Oktubre 8, 2026: Ipinasa ng Parlamento ang panukalang batas na may mga susog at walang botohan.

Inilalahad sa pahayag ng Transparency International Sri Lanka tungkol sa hamon nito ang mga pagtutol kaugnay ng mga desisyon sa pag-uusig, pagbubunyag ng mga ari-arian, pampublikong pag-access sa impormasyon at detensyon. Ipinabatid ni Ispiker Jagath Wickramaratne sa Parlamento ang pasya ng korte.

Ano ang magbabago para sa mga tumitingin sa mga deklarasyon ng ari-arian?

Itinatakda ng Batas noong 2023 na ilathala sa website ng Commission to Investigate Allegations of Bribery or Corruption, na kilala bilang CIABOC, ang mga binurang detalye sa mga deklarasyon ng ari-arian sa loob ng isang buwan mula sa paghahain ng mga ito. Inaalis sa pampublikong bersyon ang sensitibong detalye gaya ng mga numero ng bank account, personal identification number at eksaktong tirahan.

Nililimitahan ng iminungkahing susog ang paggamit sa mga pampublikong bersyong ito sa pormal na paghahain sa mga awtorisadong opisyal o institusyon. Maaaring patawan ang iba pang paggamit ng multang hanggang 100,000 rupee, pagkabilanggo nang hanggang isang taon, o pareho. Ayon sa oposisyon, banta ito sa pamamahayag na nagsisiyasat at pananaliksik, kahit nailathala na ang impormasyon.

Nagbabala si Mujibur Rahman, mambabatas ng Samagi Jana Balawegaya, na pipigil ang parusa sa pagsusuri sa yaman ng mga opisyal.

"Dahil sa mabigat na parusang ito, walang maglalakas-loob na magsiyasat sa mga usaping ito. Dahil alam nilang maaari silang pagmultahin ng 100,000 rupee at makulong sa ilalim ng susog na ito, panghihinaan ng loob ang lahat na mag-usisa pa," sabi ni Rahman.

Isinaalang-alang ng korte ang isang susog sa Committee Stage na magbibigay-eksepsiyon sa mga deklarasyon ng Pangulo, Punong Ministro, mga MP, mga konsehal sa lalawigan, mga halal na kinatawan sa lokal na pamahalaan, mga tinukoy na opisyal ng partidong pampulitika at mga kandidato sa halalan mula sa mga paghihigpit. Sa ganitong susog, itinuring nitong naaayon sa Konstitusyon ang Sugnay 11(2). Ayon kay Rahman, inalis ang mga ministro at MP sa iminungkahing proteksiyon matapos ang pagtutol ng publiko. Dahil dito, mahalagang maunawaan kung paano pinag-iiba ng paghihigpit ang mga halal na opisyal at iba pang opisyal.

Magkaiba ang naging pasya sa privacy at mga ari-arian ng sambahayan

Kuwinestiyon ng Transparency International Sri Lanka ang kapangyarihang magbura ng iba pang impormasyong itinuturing na paglabag sa privacy. Ayon dito, maaaring gamitin ang hindi malinaw na kapangyarihang magpasya upang itago ang mga detalyeng pinansyal na kailangan para matukoy ang mga salungatan ng interes o yaman na hindi maipaliwanag. Pinalalawak din ng panukala ang kategorya ng mga pagkakakilanlan upang saklawin ang iba pang numerong kinikilala ng mga kaugnay na awtoridad.

Iba ang naging pananaw ng Korte Suprema sa Sugnay 11(1). Itinuring nitong naaayon sa Konstitusyon ang probisyon sa pagbura ng detalye kapag binasa ito kasabay ng proseso ng paggawa ng regulasyon sa ilalim ng Seksyon 156. Gayunman, ayon sa pangangatwiran nito, kailangang timbangin ang privacy laban sa interes ng publiko sa transparency at pagpigil sa korapsyon. Kaya hindi tuluyang nalutas ng pag-apruba nito sa ilalim ng Konstitusyon ang mas malawak na pagtatalo sa patakaran tungkol sa dami ng impormasyong dapat manatiling nakikita.

Tinanggihan ng korte ang panukalang alisin sa mga deklarasyon ng ari-arian ang mga kinakasamang nakatutugon sa mga itinakdang kundisyon. Saklaw ng umiiral na kinakailangan ang taong nakikibahagi sa sambahayan ng naghahain nang hindi bababa sa anim na buwan at kapwa sila may mga karapatan at obligasyon. Hindi nito saklaw ang nangungupahan, umuupa ng kuwarto, empleyado o panandaliang bisita dahil lamang nakatira sila sa iisang tirahan.

Itinuring ng pangangatwiran ng pamahalaan tungkol sa privacy na mga estranghero ang mga taong ito. Tinanggihan ng korte ang paglalarawang iyon at napagpasyahan nitong salungat sa Artikulo 12(1), na naggagarantiya ng pagkakapantay-pantay, ang iminungkahing pagpapawalang-bisa. Sinabi nitong dapat bawiin ang pagpapawalang-bisa o ipasa sa pamamagitan ng espesyal na mayorya. Tinukoy ang probisyon bilang Seksyon 81(e) sa petisyon at detalyadong ulat ng pasya, bagaman Seksyon 80(1)(e) ang binanggit sa ulat tungkol sa pagpasa.

Dumoble ang hangganan ng pagmamay-ari ng estado

Itinataas ng panukalang batas mula 25 porsiyento tungong 50 porsiyento ang kaugnay na hangganan ng pagmamay-ari ng estado para matukoy kung saklaw ang mga kumpanya at obligasyon sa deklarasyon ng ari-arian. Ayon sa Transparency International Sri Lanka, aalisin nito sa sistema ng deklarasyon ang mga nakatataas na opisyal ng mga kumpanyang may malaking minoryang pagmamay-ari ng estado, kahit namamahala ang mga kumpanyang iyon ng mga pampublikong ari-arian o kontrata.

Malaki ang pagbabago sa bilang: dumoble ang hangganan ng kwalipikadong pagmamay-ari. Kung itatakda ng pananalita na hindi bababa sa 50 porsiyento ang pagmamay-ari, hindi na saklaw ng partikular na pamantayang ito ang mga kumpanyang may 25 porsiyento hanggang wala pang 50 porsiyentong pagmamay-ari ng estado. Inilalarawan sa nakalathalang panukala at ilang bahagi ng ulat tungkol sa pagpasa na kasama sa bagong hangganan ang eksaktong 50 porsiyento, samantalang inilalarawan ito ni Rahman bilang higit sa 50 porsiyento. Kailangan ang pinal na teksto upang malinawan ang eksaktong hangganan.

Tinutukoy rin sa petisyon ang pagkakaiba nito sa Right to Information Act, na gumagamit ng 25 porsiyentong hangganan ng pagmamay-ari. Dahil dito, maaaring manatiling saklaw ang isang kumpanya ng mga obligasyong magbigay ng impormasyon habang hindi na kwalipikado ang mga opisyal nito sa deklarasyon ng ari-arian sa ilalim ng binagong pamantayan sa pagmamay-ari.

Ayon sa Transparency International Sri Lanka, maaaring hindi makita sa pagmamay-ari ng sapi lamang ang aktuwal na kontrol ng estado sa pamamagitan ng pagtatalaga sa lupon o mga karapatan sa pagboto. Hiwalay namang tumutol si Rahman sa pagbubukod sa mga lupon gaya ng National Olympic Committee. Tungkol ang mga pagtutol na ito sa lawak ng saklaw ng batas, hindi sa bigat ng mga parusa kapag napatunayan na ang isang paglabag na saklaw nito.

Bakit kinailangang isailalim sa reperendum ang probisyon sa piyansa

Iminungkahi sa Sugnay 17 ang isang natatanging sistema ng piyansa para sa mga kasong may kinalaman sa suhol na hindi bababa sa 100,000 rupee, o pagkalugi o pakinabang ng pamahalaan na hindi bababa sa 500,000 rupee, na sertipikado ng Director General ng CIABOC. Sa ilalim ng panukalang ito, High Court lamang ang maaaring magpiyansa at magagawa lamang ito sa mga pambihirang kalagayan.

Napagpasyahan ng Korte Suprema na hahadlangan ng probisyon ang mahistrado na unang tumanggap sa inaresto na makapagpasya nang makabuluhan tungkol sa pagpapalaya rito. Magpapatuloy ang detensyon dahil sa batas, sa halip na sa isang indibidwal na pagsusuri ng hukom, at kakailanganin pang maghain ng hiwalay na aplikasyon sa High Court ang suspek.

Hindi lamang ang pagtatalaga ng Parlamento ng mga desisyon sa piyansa sa isang partikular na korte ang tinutulan ng korte. Usapin din kung nananatiling mabisa ang pangangasiwa ng hukuman sa kalayaan ng isang tao sa unang pagharap nito sa isang mahistrado. Pinoprotektahan ng Artikulo 13(2) laban sa detensyong walang ganitong pangangasiwa, habang pinananatili naman ng Artikulo 13(5) ang pagpapalagay na walang sala ang isang tao hangga't hindi napapatunayan ang pagkakasala.

Napagpasyahan sa pasya na salungat ang Sugnay 17 sa Artikulo 4(c), kapag binasa kasabay ng Artikulo 3, na tumutukoy sa kapangyarihang panghukuman ng mamamayan. Kung pananatilihin ito nang walang pagbabago, mangangailangan ito ng dalawang-katlong mayorya sa Parlamento at pagsang-ayon sa isang pambansang reperendum. Dahil ipinasa ang panukalang batas na may mga susog, hindi dapat ituring na pinal na tuntunin ang orihinal na paghihigpit nang hindi sinusuri ang pinagtibay na teksto. Walang tinukoy na petsa para sa reperendum.

Kapangyarihan sa pag-uusig at mga deklarasyon ng media

Pahihintulutan ng Sugnay 4 ang CIABOC na bigyan ng awtorisasyon ang Director General nito na huwag usigin ang mga kasabwat kapalit ng buong pagsisiwalat ng impormasyon, nang hindi humihingi ng pahintulot sa mahistrado. Maaaring makakuha ng impormasyon ang ganitong kasunduan mula sa taong sangkot sa isang paglabag, ngunit ayon sa petisyon, ang pag-aalis ng pangangasiwa ng hukuman ay nagtitipon ng kapangyarihang magpasya sa iisang opisina at nagbubukas dito sa panggigipit.

Gayunman, napagpasyahan ng Korte Suprema na maaaring ipasa sa simpleng mayorya ang Sugnay 4, kasama ng mga Sugnay 3, 6(4), 6(5) at 11(1). Ipinakikita ng kinalabasan ang mahalagang pagkakaiba: maaaring tumugon ang isang probisyon sa mga kinakailangan ng Konstitusyon habang pinagtatalunan pa rin ang pagpili rito bilang patakaran.

Iba ang naging pasya ng korte sa Sugnay 6(7), na magpapalit sa mga pagtukoy sa mga may-ari ng media, editor at kawani ng editoryal ng mga may-ari, tagapangulo at direktor ng mga tinukoy na kompanya ng media. Napagpasyahan nitong salungat sa pagkakapantay-pantay at kalayaan sa pagpapahayag ang pagkakaibang ito kaya mangangailangan ito ng espesyal na mayorya kung hindi babaguhin.

Hindi napagpasyahan ng korte na paglabag sa kalayaan sa pagpapahayag ang pag-aatas sa mga mamamahayag o kawani ng media na maghayag ng mga ari-arian. Sa halip, tinanggihan nito ang iminungkahing pagkakaiba sa pagitan ng mga taong responsable sa nilalamang editoryal at ng mga responsable sa mga desisyong pinansyal o pangasiwaan.

Ano ang inaasahang makamit ng pamahalaan sa mas mabigat na pagbawi ng yaman?

Sinusuportahan ng mga probisyong pinansyal ang argumento ng pamahalaan na pinatitibay ng susog ang pagpapatupad ng batas. Sa ilalim ng pangunahing Batas, maaaring patawan ng mahigpit na pagkabilanggo nang hanggang sampung taon, multang hanggang isang milyong rupee, o pareho ang korapsyon. Ipinauubaya naman sa pangkalahatang pagpapasya ng korte ang pagbawi sa mga pagkalugi ng pamahalaan.

Inaatasan ng panukalang susog ang pagpapataw ng karagdagang parusang hindi bababa sa tatlong beses ng halaga ng ari-ariang nakuha o napalitan sa pamamagitan ng korapsyon. Inaatasan din nito ang karagdagang parusang katumbas ng halagang pinansyal na napagpasiyahang naging sanhi ng pagkalugi ng pamahalaan. Inuugnay ng mga hakbang na ito ang mga pinansyal na kahihinatnan sa halaga ng paglabag, sa halip na umasa lamang sa nakapirming pinakamataas na multa.

Sinabi ni Punong Ministro Harini Amarasuriya sa Parlamento na nilulutas ng mga pagbabago ang mga suliranin sa pagpapatupad sa halip na pahinain ang balangkas.

"Sa katunayan, pagtatangka ito na lutasin ang mga praktikal na hamon, hamong institusyonal at suliranin sa yamang-tao na naranasan sa unang pagkakataon sa kasaysayan ng Sri Lanka sa pagpapatupad ng proseso laban sa korapsyon, sa halip na pahinain ito," sabi ni Amarasuriya.

Magkaibang yugto ng pagpapatupad ng batas ang tinutugunan ng kanyang depensa at ng mga pagtutol ng oposisyon. Ipinapataw ang mga obligadong parusang pinansyal matapos mapatunayan ang paglabag. Nakakatulong naman ang mga deklarasyon ng ari-arian at pagsusuri ng publiko upang matukoy ang kahina-hinalang yaman bago umabot sa yugtong iyon ang isang kaso. Hindi awtomatikong nalulutas ng pagpapalakas sa isa ang mga alalahanin tungkol sa paghihigpit sa isa pa.

Mga alalahanin ng IMF at mga detalyeng kailangan pang linawin

Nagbabala si Evan Papageorgiou, pinuno ng misyon ng IMF, na nanganganib pahinain ng mga iminungkahing pagbabago ang mga pananggalang para sa mga deklarasyon ng ari-arian at mga rehistro ng pampublikong pagmamay-ari. Kabilang ang mga ito sa mga pamantayan sa pamamahala sa ilalim ng programa sa repormang pang-ekonomiya ng Sri Lanka. Pinalawak ng kanyang babala ang debate lampas sa pulitika ng mga partidong lokal at iniugnay ang batas sa mga pangakong ginawa sa ilalim ng programang iyon.

Walang tinukoy na pagsususpinde ng pondo, pasya sa pagsusuri o parusang pinansyal na kaugnay ng susog. Kaya dapat unawain ang babala bilang alalahanin tungkol sa mga pamantayan sa pamamahala, hindi bilang katibayan na naharang ang isang pondong ilalabas ng IMF.

Iginiit din ni Rahman na maaaring magsilbing pananggalang sa mga opisyal ang mga pagbabago o magamit laban sa mga lider pampulitika ng oposisyon. Mga paratang ito sa pulitika, hindi mga pasya ng Korte Suprema. Tumutukoy ang mga konklusyon ng korte sa mga partikular na probisyong konstitusyonal at hindi nito inendorso ang bawat pagtutol ng oposisyon o ng Transparency International Sri Lanka.

Ang susunod na mga legal na katotohanang kailangang matukoy ay ang sertipikadong teksto at mga tuntunin sa pagsisimula ng bisa nito. Lilinawin ng mga ito kung paano hinarap ng Parlamento ang sugnay sa piyansa, pagbubunyag ng impormasyon tungkol sa sambahayan, mga obligasyon ng media at mga paghihigpit sa paggamit ng mga deklarasyon. Hindi nangangahulugang sinuportahan ng mga kritiko ang panukalang batas ang pagpasa nito nang walang botohan, at hindi rin nito pinatutunayang nanatiling hindi nagbago ang bawat probisyong pinuna bago ang pagpasa.

Mahahalagang Punto

• Ipinasa ng Parlamento ang panukalang susog noong Oktubre 8, 2026, na may mga susog at walang botohan.
• Nagdaragdag ang panukala ng mga parusang pinansyal batay sa ari-ariang nakuha sa pamamagitan ng korapsyon at mga pagkalugi ng pamahalaan.
• Maaaring patawan ang mga paghihigpit sa paggamit ng mga pampublikong deklarasyon ng ari-arian ng multang 100,000 rupee, pagkabilanggo nang hanggang isang taon, o pareho.
• Inaprubahan ng Korte Suprema ang iminungkahing eksepsiyon sa mga deklarasyon ng mga halal na lider at iba pang tinukoy na personalidad sa pulitika.
• Natukoy ng korte ang mga suliraning konstitusyonal sa orihinal na paghihigpit sa piyansa, pag-aalis sa mga kwalipikadong kinakasama sa sambahayan at mga pagbabago sa mga obligasyon sa pagbubunyag ng media.
• Itinataas mula 25 porsiyento tungong 50 porsiyento ang hangganan ng pagmamay-ari ng estado, kaya liliit ang saklaw sa mga kumpanyang may minoryang pagmamay-ari ng estado.
• Kailangan ang pinal na pinagsama-samang teksto upang matukoy kung aling mga pinagtatalunang probisyon ang nanatili matapos ang mga susog ng Parlamento.