Pagdami ng Kaso ng Leptospirosis, Nagpupuno sa mga Ospital sa Metro Manila Matapos ang mga Pagbaha

Nahihirapan ang mga ospital habang dumarami ang mga impeksiyong may kaugnayan sa baha

Humaharap ang mga ospital sa Metro Manila sa mabilis na pagdami ng mga kaso ng leptospirosis matapos ang ilang linggong malalakas na pag-ulan at malawakang pagbaha. Nililimitahan ng National Kidney and Transplant Institute sa Quezon City ang pagtanggap ng mga pasyenteng walang paunang appointment sa emergency room dahil okupado na ang lahat ng kama.

Sa abisong inilabas nitong Linggo, sinabi ng ospital na uunahin nito ang mga pasyenteng nangangailangan ng agarang gamutan o kritikal na pangangalaga at pagpapaospital. Pinayuhan ang mga nagpapatingin para sa nakatakda o hindi agarang pangangalaga na makipag-ugnayan sa kanilang mga doktor, habang hiniling sa mga pasyenteng maaaring magamot sa ibang lugar na isaalang-alang ang mga pasilidad na may bakanteng kama.

Ipinakikita ng babala ang bigat na dinaranas ng sistemang pangkalusugan ng kabisera matapos maapektuhan ng baha ang mga komunidad sa Metro Manila at mga kalapit na lalawigan. Iniulat ng San Lazaro Hospital, pambansang referral center ng bansa para sa mga nakahahawang sakit, ang 50 pasyenteng may leptospirosis at dalawang nasawi sa pinakahuling pagdami ng mga kaso. Nagbukas ang pasilidad ng express lane para sa mga pinaghihinalaang may sakit.

Iniulat din ng mga opisyal sa kalusugan ang walong bagong kaso sa Maynila sa loob ng isang araw matapos ang tuluy-tuloy na pag-ulan na iniugnay sa habagat. Naitala ng Manila city health department ang 111 kaso ng leptospirosis mula pa noong simula ng taon hanggang unang bahagi ng Agosto, kasabay ng libu-libong kaso ng dengue at iba pang sakit na kaugnay ng tag-ulan.

Bakit nagdudulot ng panganib ng leptospirosis ang tubig-baha

Ang leptospirosis ay dulot ng bakterya sa pangkat na Leptospira. Karaniwang naipapasa ang bakterya sa pamamagitan ng ihi ng mga daga at iba pang hayop na may impeksiyon. Kapag dumaloy ang tubig-baha sa mga kalsada, bahay, tambakan ng basura at mga sistema ng paagusan, maaari nitong dalhin ang bakterya sa mga lugar na tinitirhan at pinagtatrabahuhan ng mga tao.

Maaaring mahawa ang mga tao kapag nakapasok ang kontaminadong tubig o putik sa mga hiwa, gasgas o iba pang sugat sa balat. Nagbabala rin ang mga espesyalista sa kalusugan na sa matagal na pagkakababad, maaaring makapasok ang bakterya sa lumambot na balat kahit walang nakikitang sugat. Maaari ring mahawa sa paglunok ng kontaminadong tubig o pagkain.

Maaaring mabuhay ang bakterya sa basang lupa at tubig nang ilang linggo o buwan kapag angkop ang mga kondisyon. Kaya maaaring magpatuloy ang panganib sa kalusugan kahit nagsisimula nang matuyo ang mga kalsada. Patuloy na maaaring malantad ang mga naglilinis ng bahay, humahawak ng putik, nagtatrabaho sa mga palengke na binaha o naglalakad sa nakatigil na tubig habang bumabangon ang mga komunidad.

Laganap ang sakit sa Pilipinas tuwing tag-ulan, karaniwan mula Hunyo hanggang Nobyembre. Maaaring lumitaw ang mga sintomas dalawang araw pa lamang matapos malantad o hanggang 30 araw pagkaraan nito. Karamihan sa mga pasyente ay nagkakaroon ng sintomas sa loob ng pito hanggang 14 na araw, bagaman nagkakaiba ang tiyempo nito.

Maaaring magsimula ang mga sintomas na parang karaniwang lagnat

Maaaring mapagkamalan ang maagang leptospirosis na trangkaso o iba pang impeksiyon. Kabilang sa mga karaniwang sintomas ang lagnat, sakit ng ulo, panginginig, pananakit ng mga kalamnan o katawan, pagduduwal, pagsusuka, pagkapagod at pamumula ng mga mata. Nagkakaroon naman ng pagtatae o pantal sa balat ang ilang pasyente.

Kabilang sa mas malulubhang babala ang paninilaw ng balat o mga mata, maitim na ihi, kaunting pag-ihi, matinding pananakit ng mga kalamnan sa binti, hirap sa paghinga at di-pangkaraniwang pagdurugo. Maaaring hudyat ang mga sintomas na ito ng pinsala sa mga bato, atay o baga at nangangailangan ng agarang pagpapatingin sa doktor.

Lumalala tungo sa malubhang leptospirosis ang humigit-kumulang 5 porsiyento ng mga kaso; kung minsan ay tinatawag itong Weil's syndrome. Maaaring magdulot ang anyong ito ng pagpalya ng bato, pinsala sa atay, pagdurugo at pagdurugo sa baga. Tinatayang 10 hanggang 15 porsiyento ang dami ng namamatay sa mga pasyente, lalo na kapag huling natukoy ang malubhang sakit o naantala ang gamutan.

Maaaring tasahin ng mga doktor ang sakit batay sa kasaysayan ng pagkakalantad ng pasyente, mga sintomas, pisikal na pagsusuri at mga laboratory test. Dahil maaaring mapagkamalan ang leptospirosis na dengue, tipus, trangkaso at iba pang impeksiyon, kailangan ang pagsusuri ng propesyonal sa halip na umasa lamang sa mga sintomas.

Hinihikayat ng mga awtoridad sa kalusugan ang maagang pagpapayo sa doktor

Nagtaas ang Department of Health ng Code White alert at sinusubaybayan nito ang inaasahang pagdami ng mga kaso matapos ang pagbaha. Layunin ng alerto na palakasin ang kahandaan ng mga ospital at tiyaking makatutugon ang mga pasilidad pangkalusugan sa pagdami ng mga pasyenteng nangangailangan ng agarang pangangalaga.

Pinayuhan ng kagawaran ang mga taong lumusong sa baha o nadikit sa putik na magpunta sa health center o doktor sa loob ng 24 hanggang 48 oras, kahit maayos ang kanilang pakiramdam. Maaaring tasahin ng propesyonal sa kalusugan ang antas ng pagkakalantad at magpasya kung nararapat ang pang-iwas na gamutan.

Ayon sa DOH, maaaring isaalang-alang ang mga antibiyotikong pang-iwas, na madalas tawaging prophylaxis, para sa mga nanganganib mahawa. Karaniwang ginagamit ang doxycycline sa ilang sitwasyon matapos malantad, ngunit dapat itong ireseta o irekomenda ng kwalipikadong health worker. Hindi ito angkop para sa lahat, kabilang ang ilang buntis, nagpapasusong ina at mga taong may partikular na kondisyong medikal. Maaaring isaalang-alang ang ibang gamot kung hindi ligtas gamitin ang doxycycline.

Maaaring magdulot ng mga side effect ang pag-inom ng antibiyotiko nang walang payo ng doktor, at maaari ring hindi mapansin ng mga tao ang mga sintomas na kailangang subaybayan. Maaaring magdulot ng pananakit ng tiyan at mas mataas na pagiging sensitibo sa sikat ng araw ang doxycycline, at may panganib din ang ibang gamot. Dapat ipaalam ng mga residente sa mga health worker kung sila ay buntis, may allergy o karamdaman, at kung anong mga gamot na ang iniinom nila.

Dapat bantayan ng mga nalantad sa baha kung magkakaroon sila ng lagnat, sakit ng ulo, pananakit ng kalamnan, pamumula ng mga mata, pagsusuka, paninilaw ng balat o kaunting pag-ihi sa loob ng isang buwan matapos malantad. Dapat agad magpagamot sa emergency ang sinumang may malulubhang sintomas sa halip na maghintay na bumuti ang pakiramdam.

Naiuulat ang mga kaso sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas

Hindi lamang Metro Manila ang nakararanas ng pinakahuling pagdami ng mga kaso. Ayon sa mga bilang ng Department of Health na binanggit sa kasalukuyang pagtugon sa baha, umabot na sa 3,760 ang mga kaso ng leptospirosis sa buong bansa. Inaasahan ng mga opisyal na tataas pa ito habang nagkakaroon ng sintomas ang mga nalantad sa sakit. Nagtala naman ang hiwalay na bilang ng DOH ng 2,396 kaso mula Hunyo 8 hanggang Agosto 7, na nagpapakita kung gaano kabilis magbago ang kabuuan habang nadaragdag ang mga ulat mula sa mga lokal na tanggapan ng kalusugan.

Hindi dapat direktang pagsamahin ang mga bilang mula sa magkakaibang petsa at lugar ng pag-uulat, bagaman ipinakikita ng mga ito ang lawak ng pambansang pangamba. Malaki ang bahagi ng mga kaso sa rehiyon ng kabisera dahil sa siksik na populasyon, malalawak na sementadong lugar, baradong mga daluyan ng tubig at madalas na pagdikit ng mga residente sa baha.

Naitala sa Iloilo Province ang hindi bababa sa 10 nasawi dahil sa leptospirosis sa unang walong buwan ng taon, doble sa bilang na iniulat sa kaparehong panahon noong 2025. Sa Negros Occidental, nag-ulat ang mga awtoridad ng 90 kaso at apat na nasawi matapos ang pagbaha na iniugnay sa Bagyong Tino. Nagbabala ang mga opisyal sa lalawigan na maaaring tumaas pa ang bilang.

Naapektuhan din ng pagbaha ang Central Luzon, kabilang ang Pampanga, Bataan at Bulacan. Nagdeklara ng state of calamity ang dose-dosenang lungsod at bayan matapos magdulot ng matinding pagbaha ang habagat at mga bagyong tropikal. Sa Pampanga, nanatiling lubog sa tubig ang malalawak na lugar, na nakaapekto sa halos isang milyong tao at nakapinsala sa mga lupang sakahan. Libu-libong residente ang inilikas sa Bataan.

Bahagi ang leptospirosis ng mas malawak na krisis sa kalusugan dulot ng baha

Nagbubunsod ang mga baha ng mga kondisyong maaaring magpalaganap ng ilang sakit nang sabay-sabay. Kaugnay ang leptospirosis ng kontaminadong tubig at ihi ng hayop. Maaaring kumalat ang tipus kapag nakontamina ng dumi ang pagkain o inuming tubig. Maaaring dumami ang mga kaso ng dengue kapag nag-iwan ang ulan ng maliliit na naiipong tubig na pinangingitlugan ng mga lamok na Aedes.

Nagtala ang mga bilang ng kalusugan sa Quezon City na binanggit ng mga espesyalista sa medisina ng 6,981 kaso ng dengue mula Enero hanggang Agosto, na 155 porsiyentong pagtaas kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon. Sinabi ng mga lokal na opisyal na kabilang sa pinakanaaapektuhan ang mga batang may edad na 10 pababa. Nagtala rin ang lungsod ng 521 kaso ng leptospirosis at 74 na nasawi hanggang huling bahagi ng Agosto, ayon sa mga bilang na inilahad sa talakayan tungkol sa klima at kalusugan.

Maaaring magkaiba ang panahong saklaw at depinisyon ng mga kasong ito, kaya dapat unawain ang mga ito bilang palatandaan ng bigat na dinaranas ng mga lokal na serbisyong pangkalusugan, hindi bilang iisang pinagsama-samang bilang ng outbreak. Ang praktikal na pangamba ay sabay-sabay na maaaring dumating sa mga ospital ang mga pasyenteng may lagnat, dehydration, pinsala sa bato o problema sa paghinga mula sa iba’t ibang sakit.

Karaniwang nagdudulot ang tipus ng matagal na mataas na lagnat, pananakit ng tiyan, pagkapagod at pagbabago sa pagdumi. Maaaring magsimula ang dengue sa lagnat, sakit ng ulo at pananakit ng katawan bago magkaroon ng mapanganib na pagdurugo o shock kapag humupa na ang lagnat. Maaari ring magdulot ng lagnat at pananakit ng kalamnan ang leptospirosis, kaya mahalaga ang maagang pagsusuri ng doktor.

Dapat iwasan ng mga residente ang pag-inom ng aspirin o ibuprofen kapag posibleng dengue ang sakit dahil maaaring tumaas ang panganib ng pagdurugo dahil sa mga gamot na ito. Makapagpapayo ang mga health worker ng mas ligtas na panggamot sa lagnat habang tinutukoy ng mga pagsusuri at pagmamasid ang sanhi nito.

Dagdag pasanin ang pagkontrol sa baha at mga hamon sa klima

Iniugnay ng mga espesyalista sa kalusugan ang mga paulit-ulit na outbreak sa mga salik na lampas sa pagkakalantad ng bawat indibidwal. Inilahad ni Dr. Ramon San Pascual, executive director ng Healthcare Without Harm Southeast Asia, ang mas malawak na suliranin sa isang forum tungkol sa klima at kalusugan.

"Krisis sa kalusugan ang krisis sa klima," ani San Pascual.

Sinabi niyang naaapektuhan na ng matitinding lagay ng panahon at unti-unting pagbabago ng klima ang kalusugan ng publiko, at nakatutulong ang mga baha sa pagdami ng mga sakit na naipapasa ng mga hayop at insekto. Inuri ang leptospirosis bilang sakit na sensitibo sa klima dahil maaaring magpalala ng pagdikit ng mga tao sa kontaminadong tubig at daga ang mas mainit at mas basang mga kondisyon at malalakas na pag-ulan.

Kinuwestiyon ng iba pang mga espesyalista kung napoprotektahan ba ng kasalukuyang mga proyekto sa pagkontrol ng baha ang mga komunidad laban sa papatinding pag-ulan. Sinabi ni Dr. Alfredo Mahar Lagmay ng University of the Philippines Resilience Institute na hindi palaging nagbubunga ng epektibong proteksiyon laban sa matinding pagbaha ang malalaking pamumuhunan ng bayan sa pag-iwas at paghahanda sa sakuna.

Sa kaparehong forum, binanggit ng mga eksperto ang paggastos ng hindi bababa sa 157 bilyong piso para sa pag-iwas at pagpapagaan sa epekto ng sakuna noong 2021 at halos 78 bilyong piso noong 2022. Kabilang sa mga bilang ang maraming proyekto sa pagkontrol ng baha. Iniutos na ng pamahalaan ang pagsusuri sa mga proyekto kasunod ng mga paratang ng katiwalian, mahinang konstruksyon at di-epektibong pagpaplano.

Kabilang sa mga epekto sa mga serbisyong pangkalusugan ang siksikan sa mga ospital, kakulangan ng mga gamot na pang-iwas at pagkaantala ng karaniwang pangangalaga. Sinabi ni Dr. Annabelle Sinlao ng Manila Central University College of Medicine na nagkaroon noon ng kakulangan sa suplay ng doxycycline matapos ang malalaking pagbaha. Maaaring maantala ng kakulangan ang pang-iwas na pangangalaga para sa mga nalantad, lalo na sa mga komunidad na siksik ang populasyon.

Ano ang maaaring gawin ng mga residente matapos malantad sa baha

Pinakaligtas na umiwas sa tubig-baha hangga’t maaari. Dapat magsuot ng bota, guwantes at damit na tumatakip sa balat ang mga kailangang lumusong dito. Dapat takpan ng panangga na hindi tinatablan ng tubig ang mga hiwa at gasgas, at hugasan pagkatapos ng malinis na tubig at sabon ang mga kamay at balat na nalantad.

Dapat iwasan ng mga residente ang pagkain o pag-inom ng tubig na maaaring nadikitan ng baha. Dapat manggaling sa ligtas na mapagkukunan ang inuming tubig, o kaya ay pakuluan o linisin ito ayon sa gabay ng mga awtoridad sa kalusugan ng publiko. Dapat maglinis ng bahay gamit ang kagamitang pananggalang at maingat na humawak ng basura dahil maaaring lumipat sa mga bagong lugar ang mga daga matapos ang baha.

Dapat makipag-ugnayan sa health center sa loob ng 24 hanggang 48 oras para humingi ng payo ang sinumang nalantad sa baha, kahit walang sintomas. Dapat banggitin ng mga tao ang petsa, tagal at uri ng pagkakalantad, kung may bukas silang sugat at kung nakalunok sila ng tubig.

Hinihiling ng mga ospital sa mga pasyenteng hindi nangangailangan ng agarang pangangalaga na makipag-ugnayan muna sa kanilang mga doktor bago pumunta. Makababawas ito sa siksikan at makapagbibigay-daan sa mga emergency department na ituon ang pansin sa mga may malubhang impeksiyon, problema sa paghinga, pagpalya ng bato o iba pang mapanganib na komplikasyon.

Mahahalagang Punto

• Nililimitahan ng NKTI sa Quezon City ang pagtanggap ng mga pasyenteng walang paunang appointment sa emergency room dahil puno na ang mga kama nito.
• Iniulat ng San Lazaro Hospital ang 50 kaso ng leptospirosis at dalawang nasawi sa pinakahuling pagdami ng mga kaso sa Maynila.
• Maaaring magdala ang tubig-baha ng bakterya ng Leptospira mula sa ihi ng mga hayop na may impeksiyon.
• Maaaring lumitaw ang mga sintomas dalawa hanggang 30 araw matapos malantad.
• Maaaring magdulot ang malubhang sakit ng pagpalya ng bato, pinsala sa atay at pagdurugo sa baga.
• Pinapayuhan ng DOH ang mga nalantad na humingi ng payong medikal sa loob ng 24 hanggang 48 oras.
• Dapat gumamit lamang ng mga antibiyotikong pang-iwas matapos masuri ng isang propesyonal sa kalusugan.
• Dagdag ding nagpapabigat sa mga ospital matapos ang mga baha ang dengue at tipus.