Nagpaalam ang Bangladesh kay Khaleda Zia: Nagluksa ang bansa sa unang babaeng punong ministro

Binaha ng mga Nagluluksa ang mga Lansangan ng Dhaka

Huminto ang Dhaka kahapon habang nagtipon ang milyun-milyon upang magbigay ng huling pagpupugay kay Khaleda Zia, ang unang babaeng punong ministro ng Bangladesh at isang pangunahing personalidad sa pulitika ng Timog Asya. Mula Agargaon sa hilaga hanggang Shahbagh sa timog, napuno ng mga nagluluksa ang bawat pangunahing lansangan at eskinita, anupat naging karagatan ng dalamhati ang kabisera. Ipinakita ng walang-katulad na pagdagsa ng mga tao ang malalim na impluwensiya ni Zia sa bansang pinamunuan niya sa loob ng ilang dekada.

Dumating ang mga tao sa lahat ng paraang maiisip. May mga bumiyahe sakay ng bus, trak, tren, pribadong sasakyan o motorsiklo. May iba namang naglakad nang ilang oras para lamang masilayan ang mga kaganapan. Pagsapit ng mga panalangin sa libing, umapaw na ang mga tao sa mga eskinita patungong Manik Mia Avenue at kumalat hanggang Sobhanbagh at Farmgate; umabot nang ilang kilometro hanggang Shahbagh ang hanay ng mga nagluluksa. Napuno rin ng mga tao ang elevated expressway at mga bubong ng kalapit na gusali upang masilayan sa huling pagkakataon ang lider na itinuring nilang kanila.

Magkakatabing nakatayo ang matatanda, kababaihan at kabataan; marami sa kanila ang halatang emosyonal habang ilang oras na naghintay sa ilalim ng araw. Hindi lamang mga tagasuporta ng pulitika ang nagtipon. Dumating ang mga tao mula sa iba’t ibang antas ng lipunan, kabilang ang mga hindi kailanman bumoto sa kanya, upang parangalan ang isang babaeng nag-alay ng buong buhay sa demokrasya. Naghandog ang mga awtoridad ng estado ng putok-pugay, mga koronang bulaklak at parangal ng guwardiya, ngunit ang pinakatunay na pamamaalam ay nagmula sa mga taong ilang kilometro ang layo, nakataas ang mga palad sa langit habang nananalangin.

“Hindi lamang siya pinuno ng isang partido, kundi pinuno ng taumbayan anuman ang kanilang pampulitikang pinagmulan,” sabi ng isang nagluluksa na nakatayo malapit sa Asad Gate.

Nagpakalat ang pamahalaan ng humigit-kumulang 10,000 tauhan ng seguridad, kabilang ang mga sundalo, upang pangasiwaan ang napakalaking dagsa ng tao at matiyak ang maayos na daloy nito. Ganap na tumigil ang trapiko sa mga nakapaligid na kalsada. Hinimok ng mga awtoridad ang mga tao na manatiling kalmado at sumunod sa mga tagubilin upang maiwasan ang kaguluhan habang nagpapaalam ang bansa sa dating pinuno nito.

Pagpupugay ng Estado sa Isang Simbolo ng Demokrasya

Nagsimula ang mga seremonya ng libing nang alas-7:00 ng umaga sa South Plaza ng Jatiya Sangsad Bhaban, ang gusali ng parlamento ng Bangladesh. Maagang dumating ang mga lider at aktibista ng BNP mula sa iba’t ibang panig ng Dhaka at iba pang distrito. Kasama nila ang mga ordinaryong mamamayang nabalitaan ang libing at nagnanais makibahagi sa makasaysayang sandaling ito ng pambansang pagluluksa.

Naglagay ng mga mikropono sa buong lugar at mga karatig-pook, at tuluy-tuloy ang pagbigkas ng mga talata mula sa Banal na Quran buong umaga. Mataimtim ngunit hitik sa damdamin ang paligid habang matiyagang hinihintay ng mga tao ang pagdating ng labi. Nang ihatid ng sasakyang punerarya na nababalutan ng bandila si Khaleda Zia sa South Plaza bandang alas-11:46 ng umaga, natahimik ang mga tao bago nagsimula ang mga panalangin at pagpupugay.

Dumalo sa mga panalangin sa libing si Chief Adviser Professor Muhammad Yunus, pinuno ng pansamantalang pamahalaan ng Bangladesh. Naroon din si Chief Justice Zubayer Rahman Chowdhury, kasama si BNP Secretary General Mirza Fakhrul Islam Alamgir, Ameer ng Bangladesh Jamaat-e-Islami na si Dr Shafiqur Rahman, ang mga hepe ng tatlong sangay ng sandatahang lakas, at si National Citizen Party Convener Nahid Islam. Ipinakita ng pagdalo ng mga opisyal mula sa iba’t ibang panig ng pulitika ang pagkakaisang idinulot ng sandaling ito sa bansang matagal nang nahahati.

Pinangunahan ni Mufti Abdul Malek, khatib ng Baitul Mukarram National Mosque, ang namaz-e-janaza, ang panalanging Islamiko para sa yumao. Libu-libo ang nakiisa sa panalangin kasama ng mga pinunong pampulitika, na naglapit sa mga pasilyo ng kapangyarihan at mga lansangan ng Dhaka. Pagkatapos ng mga panalangin nang alas-3:05 ng hapon, tumuloy ang prusisyon sa huling hantungan.

Iwinagayway nang kalahating tikwas ang mga bandila sa buong bansa sa maghapon. Nag-anunsiyo ang pansamantalang pamahalaan ng tatlong araw na pagluluksa at nagtakda ng Miyerkules bilang pampublikong holiday upang parangalan ang pamana ng tatlong beses naging punong ministro. Nagsara ang mga bangko, pabrika at tanggapan ng pamahalaan, habang sinuspinde ng mga unibersidad ang mga gawaing pang-akademiko. Ipinagbawal din ng Dhaka Metropolitan Police ang mga paputok, parol at programang pangkultura sa kabisera bilang tanda ng paggalang.

Nagbigay-Pugay ang mga Dayuhang Dignitaryo

Nakuha ng libing ang malaking pansin sa ibang bansa, at nakibahagi sa seremonya ang mga sugo at kinatawan mula sa 32 bansa. Dumalo si Indian External Affairs Minister S Jaishankar bilang kinatawan ng kanyang bansa, gayundin si Pakistan National Assembly Speaker Sardar Ayaz Sadiq at Bhutan Foreign Minister Lyonpo DN Dhungyel. Nagpadala rin ng mga delegasyon sina Nepal interim Prime Minister Sushila Karki at mga kinatawan mula sa Sri Lanka, Maldives, China at Russia.

Ipinasa ni Jaishankar kay Tarique Rahman, anak ni Zia, ang liham ng pakikiramay mula kay Prime Minister Narendra Modi. Sa kanyang mensahe, nagpahayag si Modi ng pag-asang patuloy na gagabay sa ugnayan ng India at Bangladesh ang pananaw at pamana ni Zia. Binigyang-diin ng pagdalo ng mga diplomat ang kahalagahan sa rehiyon ng pagpanaw ni Zia at ang papel niya sa heopolitika ng Timog Asya.

Pamamaalam ng Isang Anak sa Kanyang Ina

Dumating ang pinakamasidhing sandali ng libing nang magsalita sa mga tao si BNP acting chairman Tarique Rahman ilang sandali bago nagsimula ang mga panalangin. Hindi siya nagsalita bilang pulitiko o pinuno ng partido, kundi bilang anak na nagdadalamhati at nagpapaalam sa ina. Wala siyang binanggit na pulitika, ang papel ni Khaleda sa kasaysayan ng Bangladesh, o ang mga kawalang-katarungang dinanas niya noong mga taon sa bilangguan at house arrest.

“Ako si Tarique Rahman, ang panganay na anak ng yumaong si Khaleda Zia,” sabi niya, isinasantabi ang lahat ng pagkakakilanlang pampulitika sa harap ng mga taong kumikilala na sa kanya bilang pinuno ng pinakamalaking partidong pampulitika na sasabak sa nalalapit na pambansang halalan.

Simple lamang ang pakiusap niya: patawarin sana ang kanyang ina, na tumimo sa puso ng milyun-milyong nanood. Nanaig sa pagkakahati-hati sa pulitika ang hilaw na pagkatao sa sandaling iyon, at nabunyag ang personal na dalamhati sa likod ng pambansang pagluluksa. Mas maaga nang araw na iyon, dinala ang labi ni Zia sa tirahan ni Tarique, House 196 sa Gulshan Avenue. Sa wakas ay nakauwi siya roon, ngunit sa kamatayan na lamang. Dumating si Tarique sa Bangladesh noong Disyembre 25 habang kritikal ang lagay niya sa ospital; hindi na siya muling bumangon. Doon, mag-isang nakaupo sa isang silya sa loob ng bahay ang nagdadalamhating si Tarique habang bumibigkas ng mga talata mula sa Banal na Quran para sa kanyang ina.

Namuhay si Tarique sa kusang pagpapatapon sa London sa loob ng 17 taon bago bumalik sa Bangladesh noong nakaraang linggo lamang. Mapait ang kanyang pagbabalik sa sariling bayan, sapagkat dumating siya nang napakasakit na ng kanyang ina para makilala siya nang maayos. Ipinakita ng mga madamdaming tagpo sa tahanan ng pamilya bago ang pampublikong libing ang pribadong trahedyang nasa likod ng pambansang pagluluksa.

Pagkatapos ng namaz-e-janaza, bumaba si Tarique sa libingan ng kanyang ina upang salubungin ang kanyang labi. Nakayuko, dumakot siya ng lupa at marahang ibinuhos iyon sa kanyang ina. Naglatag ng bandilang kasinglaki ng libingan sa ibabaw nito ang mga kapamilya at kasapi ng partido. Tatlong putok-pugay ang pinaputok ng mga guwardiya sa himpapawid, at tumunog ang trumpeta para sa Last Post, hudyat na nagampanan na ni Khaleda ang kanyang tungkulin at maaari na siyang mamahinga nang payapa.

Mula sa Pagiging Maybahay Tungo sa Punong Ministro

Parang isang madrama at kapana-panabik na nobela ang buhay-pulitika ni Khaleda Zia. Ipinanganak siya noong 1945 sa lugar na bahagi noon ng British India, at nasaksihan niya ang pagkakahati ng subkontinente at ang pagkakatatag ng Bangladesh noong 1971. Trahedya, hindi ambisyon, ang nagdala sa kanya sa pulitika. Opisyal ng militar ang asawa niyang si Ziaur Rahman, na naging pangulo ng Bangladesh matapos ang magulong mga taon kasunod ng kasarinlan. Pinaslang siya sa isang kudeta ng militar noong 1981, nang 36 taong gulang pa lamang si Khaleda.

Bigla siyang nabiyuda at naiwan kasama ang dalawang batang anak, saka itinulak sa isang papel na hindi niya kailanman hinangad. Naging tagapangulo siya ng Bangladesh Nationalist Party (BNP), na itinatag ng kanyang asawa. Napakabilis ng kanyang pag-angat sa pulitika. Noong 1990, nakipagsanib-puwersa siya sa pangunahing karibal na si Sheikh Hasina, anak ng ama ng pagkakatatag ng Bangladesh, upang pamunuan ang isang popular na pag-aalsa na nagpabagsak sa pinunong militar na si General Hussain Muhammad Ershad. Ipinanumbalik ng kilusang masa ang demokrasya sa Bangladesh matapos ang mga taon ng awtoritaryan na pamumuno.

Unang naging punong ministro si Khaleda Zia noong 1991 matapos ang malaking tagumpay sa halalan, nang ipatupad ang sistemang parlamentaryo. Nanungkulan siya hanggang 1996, saka muling bumalik sa kapangyarihan mula 2001 hanggang 2006. Bilang unang babaeng naging punong ministro sa bansang Timog Asya na may 170 milyong mamamayan, nilampasan niya ang mga hadlang at nagbigay-inspirasyon sa maraming henerasyon ng kababaihan na pumasok sa pulitika. Iginagalang siya maging ng mga kalaban dahil sa kanyang mahinahong asal at matatag na paninindigan.

Naging inspirasyon si Khaleda Zia,” sabi ng nagluluksa na si Sharmina Siraj, ina ng dalawang anak. “Malaki ang naging epekto sa buhay ng aming mga anak na babae ng mga stipend na ipinakilala ng dating pinuno upang mapabuti ang edukasyon ng kababaihan.

Noong nasa kapangyarihan siya, inilipat ni Khaleda ang Bangladesh mula sa sistemang presidensyal tungo sa parlamentaryo, at inilagay sa kamay ng punong ministro ang kapangyarihan. Pinaluwag niya ang mga restriksiyon sa dayuhang pamumuhunan at ipinakilala ang libre at sapilitang edukasyong primarya. Napanatili ng kanyang pamahalaan ang tiwala ng komunidad ng negosyo sa pamamagitan ng mga patakarang pumapabor sa pamumuhunan at bukas na pamilihan. Naghanda ang mga repormang pang-ekonomiya ng saligan para sa kahanga-hangang paglago ng Bangladesh sa mga sumunod na dekada.

Ang Magkaribal na Begum

Sa nakalipas na tatlong dekada, ang matinding tunggalian nina Khaleda Zia at Sheikh Hasina ang humubog sa pulitika ng Bangladesh. Salit-salitang humawak sa kapangyarihan ang dalawang babae, na tinawag na “magkaribal na Begum,” habang nagpapalitan sa pamahalaan ang kanilang mga partido. Isang marangal na pantawag sa mga babaeng may-asawa at mataas ang katayuan ang “Begum” sa wikang Urdu, at naging alamat sa pulitika ang kanilang personal na alitan.

Pareho silang dumanas ng matinding pagkawala. Pinaslang ang ama ni Hasina na si Sheikh Mujibur Rahman, ama ng pagkakatatag ng Bangladesh, sa kudeta noong 1975 kasama ang halos buong pamilya nito. Pinaslang naman ang asawa ni Khaleda noong 1981. Noong una, pinaglapit sila ng magkakatulad na trahedyang ito sa paglaban sa diktadurang militar, ngunit nabasag ang kanilang alyansa matapos maibalik ang demokrasya.

Sumunod ang mga dekada ng mapait na tunggalian sa pulitika. Binoykot nila ang mga halalan kapag wala sa kapangyarihan at nagparatangan ng pandaraya sa botohan kapag nasa pamahalaan. Paminsan-minsan ay naparalisa ng kanilang tunggalian ang mga institusyon ng Bangladesh, habang ginigipit ang mga kawani ng pamahalaan, pulisya at hudikatura na pumanig sa isa sa kanila. Madalas magpahayag ng pagkabahala ang mga pandaigdigang tagamasid sa paghina ng demokrasya sa ilalim ng pamumuno nilang dalawa.

Gayunman, may paggalang na namamagitan sa kanila, kahit atubili. Sa kabila ng mga taon ng personal na pag-atake at maniobra sa pulitika, kapwa nanatiling nakatuon ang dalawang babae sa demokratikong proseso ng Bangladesh, gaano man kapalpak ang pagpapatupad nito. Dahil dominado nila ang pambansang pulitika, walang ibang personalidad sa loob ng tatlong dekada ang nakapagtatag ng kapani-paniwalang pambansang alternatibo. Nagbukas ng mga bagong posibilidad ang kamakailang pag-aalsang-bayan na nagpabagsak kay Hasina noong Agosto 2024, ngunit nanatili pa rin sa pulitikal na tanawin ng Bangladesh ang anino ng magkaribal na Begum.

Mga Taon ng Paglaban at Pagkakabilanggo

Minarkahan ng pakikibaka laban sa umano’y pulitikal na pag-uusig ang mga huling taon ni Khaleda Zia. Matapos mawalan ng kapangyarihan noong 2006, ginugol niya ang halos 18 sumunod na taon sa bilangguan o house arrest. Noong 2018, hinatulan siya ng 17 taong pagkabilanggo sa dalawang magkahiwalay na kaso ng katiwalian na may kaugnayan sa pang-aabuso sa kapangyarihan at paglustay ng pondong nakalaan sa isang kawanggawang ipinangalan sa yumaong asawa niya.

Iginigiit ng kanyang partido na gawa-gawa ang mga paratang upang pahinain ang oposisyon at alisin siya sa pulitika bago ang mga halalan. Paninindigan naman ng pamahalaang Hasina na usapin ng mga hukuman ang mga kaso at hindi ito nakikialam. Nagpahayag ng pagkabahala ang mga pandaigdigang organisasyon para sa karapatang pantao sa pamumulitika sa hudikatura ng Bangladesh noong panahong iyon.

Kahit nakabilanggo, tumanggi si Khaleda na ikompromiso ang kanyang mga prinsipyo o lisanin ang bansa. Hindi bababa sa 18 beses humingi ng pahintulot ang kanyang pamilya para magpagamot siya sa ibang bansa, ngunit tinanggihan ang mga kahilingan. Inakusahan si Hasina ng mga kritiko na mapaghiganti, samantalang iginiit ng mga tagasuporta na walang sinuman ang dapat maging higit sa batas. Nagpatuloy ang pagtatalo hanggang sa pag-aalsa noong Agosto 2024 na nagpabagsak kay Hasina.

Matapos ang rebolusyong-bayan na nagluklok sa Nobel Peace Prize laureate na si Muhammad Yunus bilang pansamantalang pinuno, pinayagan na sa wakas si Khaleda na bumiyahe sa ibang bansa. Pumunta siya sa London noong Enero 2025 at bumalik sa Bangladesh noong Mayo. Sa isang madramang pangyayaring legal, pinawalang-sala siya ng Korte Suprema sa huling kaso ng katiwalian noong Enero 2025, kaya nabuksan ang daan para sumabak siya sa pangkalahatang halalang nakatakda sa Pebrero 2026.

Sa kabila ng humihinang kalusugan at katandaan, nilayon ni Zia na tumakbo sa parlamento sa tatlong nasasakupan, ayon sa talaan ng mga kandidato ng BNP na inilabas mas maaga ngayong buwan. Ipinakita ng determinasyon niyang makibahagi sa prosesong elektoral, kahit mula sa kama sa ospital, ang matibay niyang paninindigan sa demokratikong pulitika.

Pagkawala ng Isang Bansa at mga Tanong sa Hinaharap

Nagulat maging ang mga beteranong tagamasid sa pulitika sa dami ng dumalo sa libing ni Khaleda Zia. Daan-daang libo ang nakibahagi, kabilang ang mga hindi kailanman bumoto sa kanyang partidong BNP. Dumating si Minhaz Uddin, 70 anyos at dating opisyal ng pamahalaan, kahit hindi niya ito sinuportahan sa pulitika.

“Dumating ako rito kasama ang apo ko para lamang magpaalam sa isang beteranong pulitiko na laging maaalala ang mga ambag,” sabi ni Uddin habang nanonood mula sa likod ng harang na alambre.

Ipinahihiwatig ng paggalang kay Khaleda Zia mula sa iba’t ibang partido na higit pa sa mga tagumpay niya sa halalan ang kanyang pamana. Ginugunita siya bilang sagisag ng paglaban sa awtoritaryanismo, isang babaeng paulit-ulit na inaresto, pinagkaitan ng pangangalagang medikal at, ayon sa kanyang mga tagasuporta, walang tigil na inusig. Hinangaan maging ng mga kritiko ang tatag niya sa harap ng mga personal at pampulitikang dagok.

Ginugunita siya ng mga nakatrabaho niya bilang pinunong nagtatanong nang masusi bago gumawa ng mahahalagang pasiya. Sinabi ng ekonomistang si Dr Debapriya Bhattacharya na nag-iwan siya ng pangmatagalang impresyon bilang “isang pinunong pampulitika na nagpapahalaga sa mga ideya at sa pagpapasiyang nakabatay sa sapat na kaalaman.” Naiiba ang ganitong pagkamausisa sa intelektuwal na aspeto sa istilong popularista ng maraming pulitiko sa Timog Asya.

Sa pagpanaw ni Khaleda, bumabangon ang mga tanong tungkol sa kinabukasan ng pulitika sa Bangladesh. Ang anak niyang si Tarique Rahman, 60 anyos, ang kasalukuyang acting chairman ng BNP at inaasahang mamumuno sa partido sa mga halalan sa Pebrero. Ipinahihiwatig ng pagbabalik niya mula sa pagkakatapon at pagdalo sa libing ng kanyang ina na nais niyang angkinin ang pampulitikang pamana nito. Malawak ang paniniwalang isa ang BNP sa mga nangunguna sa nalalapit na halalan, at inaasahang magiging bagong pinuno ng bansa si Tarique sakaling makuha ng partido ang mayorya.

Gayunman, may sarili ring mabigat na bagahe sa pulitika si Tarique. Inakusahan siya ng katiwalian at ng pagpapatakbo ng isang kahalintulad na pamahalaan noong nanunungkulan ang kanyang ina. Dahil sa mga taon ng pagkakatapon, napalayo siya sa pulitika sa mga komunidad. Hindi pa tiyak kung makakamit niya ang kaparehong paggalang at ugnayang pandamdamin na tinamasa ng kanyang ina. Personal na pagpupugay man at pahayag pampulitika ang napakalaking pagdalo sa libing nito, magiging hamon ang gawing suporta sa halalan para sa kanyang anak ang damdaming iyon.

Huling Muling Pagsasama

Sa seremonya ng paglilibing sa Zia Udyan sa Sher-e-Bangla Nagar, nagbalik sa pinagmulan ang mga pangyayari sa maghapon. Inilibing si Khaleda Zia sa tabi ng kanyang asawang si Ziaur Rahman, ang martir na pangulo at tagapagtatag ng BNP. Isinagawa ang paglilibing bandang alas-4:30 ng hapon, tinapos ang paglalakbay na nagsimula 44 taon na ang nakalipas nang paslangin ang kanyang asawa at tuluyang mabago ang buhay niya.

Nabiyuda si Khaleda sa edad na 36 at di-inaasahang napunta sa sentro ng pulitika sa Bangladesh. Kahapon, sa kamatayan ay muli silang nagsama, at nagwakas ang isang salaysay ng pag-ibig, pagkawala at pambihirang pagbabago sa pulitika. Matatagpuan ang libingan sa isang parke sa labas ng gusali ng parlamento, kung saan nanungkulan siyang punong ministro. Magiging pook-peregrinasyon ito ng kanyang mga tagasuporta at bantayog ng kanyang papel sa kasaysayan ng bansa.

Tatlong putok-pugay ang pinaputok ng mga guwardiya sa himpapawid nang matapos ang paglilibing. Tumunog ang trumpeta para sa Last Post, hudyat na nagampanan na ni Khaleda ang kanyang tungkulin. Nakayuko, dumakot si Tarique ng lupa at marahang ibinuhos iyon sa kanyang ina. Naglatag ng bandilang kasinglaki ng libingan sa ibabaw nito ang mga kapamilya at kasapi ng partido. Sandali iyon ng ganap na pagtatapos, hudyat ng pagwawakas ng isang panahon sa pulitika ng Bangladesh.

Nang magsimulang maghiwa-hiwalay ang mga tao at lumubog ang araw sa Dhaka, napagmuni-muni ng Bangladesh ang pamana ng unang babaeng punong ministro nito. Saklaw ng buhay niya ang buong kasaysayan ng malayang Bangladesh, mula sa madugong digmaan para sa kalayaan noong 1971 hanggang sa mga pakikibakang demokratiko ng ika-21 siglo. Bunga siya ng magulong kasaysayan ng kanyang bansa at siya rin ang humubog sa pag-unlad ng pulitika nito.

Nasapol ni interim leader Muhammad Yunus ang damdamin ng bansa nang sabihin niyang “nawalan ang Bangladesh ng isang dakilang tagapangalaga.” Binigyan ng tatlong araw na pagluluksa na idineklara ng pamahalaan ng panahon ang bansa upang damhin ang malaking kawalang ito. Nanatiling kalahating tikwas ang mga bandila, at patuloy na nagtungo ang mga tao sa libingan upang magbigay-pugay.

Gaganapin na ang mga halalan sa Pebrero 2026 nang wala ang babaeng nangibabaw sa pulitika ng Bangladesh sa loob ng tatlong dekada. May mga bagong pinunong lilitaw, bubuo ng mga bagong koalisyon at pipili ng mga bagong direksiyon. Ngunit mananatili ang impluwensiya ni Khaleda Zia sa demokratikong paglalakbay ng Bangladesh. Hindi lamang pamamaalam sa isang tao ang kanyang libing, kundi pagkilala rin sa mahalagang papel na ginampanan niya sa paghubog sa kapalaran ng kanyang bansa.

Mahahalagang Punto

• Namatay si Khaleda Zia, unang babaeng punong ministro ng Bangladesh, sa edad na 80 matapos ang matagal na pagkakasakit
• Milyun-milyon ang dumalo sa libing ng estado sa Dhaka, at napuno ang mga lansangan mula Agargaon hanggang Shahbagh
• Tatlong beses siyang nanungkulan bilang punong ministro; unang naging punong ministro siya noong 1991
• Inilibing ang kanyang labi sa tabi ng asawang si Ziaur Rahman, na pinaslang noong 1981
• Ilang taon siyang nabilanggo dahil sa mga kasong katiwaliang itinuring niyang pulitikal ang motibo
• Ang anak niyang si Tarique Rahman ang kasalukuyang acting chairman ng BNP
• Dumalo sa seremonya ng libing ang mga dignitaryo mula sa 32 bansa
• Nagdeklara ang Bangladesh ng tatlong araw na pambansang pagluluksa at pampublikong holiday
• Itinuturing na isa sa mga nangunguna ang BNP sa nalalapit na mga halalan sa Pebrero 2026