Tumahimik ang mga Café: Binabago ng Paghihigpit sa Bayad sa Karapatan sa Musika sa Indonesia ang mga Pampublikong Lugar at Nagbubunsod ng Pambansang Debate

Tumahimik ang mga Café sa Indonesia: Binago ng Paghihigpit sa Bayad sa Karapatan sa Musika ang Tunog ng Pang-araw-araw na Buhay

Nitong mga nakaraang buwan, unti-unting nawala sa mga café at restawran sa buong bansa ang pamilyar na tunog ng musikang pop at rock ng Indonesia. Kung dati ay napupuno ng mga bagong sikat na kanta at awitin ng mga lokal na indie band ang paligid, ngayon ay ugong na lamang ng mga espresso machine at kalansing ng mga tasa ang maririnig. Hindi ito biglaang katahimikang dulot ng panlasa o uso, kundi bunga ng malawakang paghihigpit laban sa hindi pagbabayad ng mga royalty sa musika. Nagdulot ito ng pag-aalala sa mga may-ari ng negosyo, pagkakabaha-bahagi sa mga musikero, at kalituhan sa publiko tungkol sa kung anong musika ang maaaring patugtugin at kung magkano ang halaga nito.

Ano ang Nagpasiklab sa Paghihigpit? Ang Kaso ng Mie Gacoan at ang mga Epekto Nito

Nagsimula ang pagbabagong ito sa buong bansa dahil sa isang kasong umani ng malaking pansin na kinasangkutan ng Mie Gacoan, isang sikat na kadena ng mga restawran ng pansit. Noong Agosto 2024, iniulat na hindi nagbayad ng royalty sa musika ang sangay nito sa Bali mula pa noong 2022. Matapos ang ilang buwang mga babala at bigong pagtatangkang mamagitan ng Indonesian Music License Center (SELMI), nasangkot na rin ang pulisya sa kaso. Sa huli, nakipagkasundo ang prangkisa sa pagbabayad ng 2.2 bilyong rupiah (humigit-kumulang $135,000) na mga hindi nabayarang royalty para sa 65 sangay nito. Ngunit nagawa na ang pinsala: nagdulot ng matinding pagkabahala sa industriya ng hospitality ang kaso at nagtulak sa maraming negosyo na muling pag-isipan ang paggamit nila ng musikang pinatutugtog sa background.

Nang kumalat ang balita tungkol sa kasunduan, binalot ng takot ang mga may-ari ng café at restawran sa buong bansa. Marami ang nagpasiyang tuluyang patayin ang musika dahil hindi sila nakatitiyak sa mga patakaran at nangangamba sa mga legal na kahihinatnan. Ang iba naman ay lumipat sa mga banyagang kanta o instrumental, sa maling paniniwalang hindi saklaw ng obligasyon sa royalty ang mga ito. May ilan pang nagpapatugtog ng mga tunog ng kalikasan o mga awiting Budista, ngunit natuklasan din nilang maaaring protektado rin ng karapatang-ari ang mga ito.

Nagdulot ito ng malaking pagbabago sa atmospera ng mga pampublikong lugar sa Indonesia. Halimbawa, kapansin-pansin ang pagkakaiba para sa mga parokyano at kawani sa Jakarta. “Kung walang musikang pinatutugtog sa background, parang walang buhay at mapanglaw ang lugar,” sabi ni Gusti, isang kawani sa isang kainan ng pansit sa Timog Jakarta. “Hindi lang nagpapasaya ng mga parokyano ang musika, pinasisigla rin nito ang mga manggagawa.”

Pag-unawa sa Sistema ng Royalty sa Musika ng Indonesia

Nasa sentro ng kontrobersiya ang Batas sa Karapatang-ari ng Indonesia noong 2014, na nag-aatas sa lahat ng komersiyal na lugar, mula sa mga bulwagan ng konsiyerto hanggang sa mga kapihan, na magbayad ng taunang royalty para sa karapatang magpatugtog ng musika. Pinangangasiwaan ang sistema ng National Collective Management Agency (LMKN), na nangongolekta ng mga bayad at namamahagi ng mga ito sa mga manunulat ng kanta, tagapagtanghal, at prodyuser sa pamamagitan ng mas maliliit na kolektibong organisasyon (LMK).

Itinatakda ang halaga ng royalty batay sa mga salik gaya ng kapasidad ng upuan, oras ng operasyon, at lokasyon. Halimbawa, karaniwang sinisingil ang mga café at restawran ng 120,000 rupiah bawat upuan kada taon, samantalang batay sa lawak ng sahig ang singil sa mga bar at nightclub. Maaaring maging kuwalipikado ang mga micro at maliliit na negosyo para sa mas mababang singil, ngunit hindi laging malinaw ang proseso ng pakikipagnegosasyon para rito.

Bagaman naipasa ang batas noong 2014, mahina ang pagpapatupad nito hanggang 2021, nang gawing sapilitan ng pamahalaan ang pagbabayad ng royalty para sa lahat ng nagpapatakbo ng mga komersiyal na pampublikong lugar. Mula noon, lalong naghigpit ang pangangasiwa. Ipinaalala ng Ministry of Law and Human Rights sa mga negosyo na kailangang magbayad ng royalty para sa lahat ng musikang pinatutugtog sa mga pampublikong lugar, kabilang ang mga kantang pinapatugtog mula sa mga digital platform gaya ng Spotify o Apple Music. Hindi saklaw ng mga subscription sa mga serbisyong ito, maging ng mga account pangnegosyo, ang karapatang magpatugtog sa publiko.

Bakit Labis ang Pag-aalala ng mga Negosyo?

Para sa maraming may-ari ng negosyo, malabo at pabigat ang sistema ng royalty, lalo na para sa maliliit na establisimyentong manipis ang kita. Laganap ang kalituhan tungkol sa kung ano ang maituturing na pagtatanghal sa publiko, kung aling mga kanta ang saklaw, at kung sapat na ang pagbabayad sa LMKN o kailangan ding kumuha ng tuwirang pahintulot mula sa mga artist. Nangangamba ang ilan na maaari pa rin silang maharap sa legal na aksiyon mula sa mga indibidwal na musikero o may-ari ng mga karapatan kahit nabayaran na nila ang kinakailangang bayarin.

Sinabi ni Maulana Yusran, Kalihim-Heneral ng Indonesian Hotel and Restaurant Association (PHRI), na nagkakamali ang maraming may-ari sa paniniwalang saklaw na ng kanilang mga subscription sa mga digital na serbisyo ng musika ang mga obligasyon nila. “Kailangan pa rin ng hiwalay na lisensiya para sa pagtatanghal sa publiko,” diin niya. Idinagdag naman ng tagapili ng musika na si Dimas Ario Adrianto na itinuturing ding mga ponograma ang mga rekording ng mga tunog ng kalikasan at kailangan din ng mga ito ng royalty.

Hati ang mga Musikero: Sino ang Dapat Bayaran, at Paano?

Bagaman nagkakaisa ang karamihan ng mga musikero na dapat bayaran ang mga lumikha para sa paggamit ng kanilang mga gawa, malaki ang hindi pagkakasundo kung paano dapat kolektahin at ipamahagi ang mga royalty. Ipinagtatanggol ng ilan, gaya ng beteranong rocker na si Ikang Fawzi, ang kasalukuyang sistema. Aniya, “Dapat samahan ng paggalang at bayad ang paggamit sa malikhaing gawa ng iba.” Ipinapanukala naman ng iba, kabilang ang mga kilalang personalidad na sina Ahmad Dhani at Piyu, ang tuwirang kasunduan sa paglilisensiya sa pagitan ng mga artist at establisimyento, nang hindi na dumaraan sa mga organisasyong namamahala ng kolektibong karapatan.

Lalong pinaigting ang debateng ito ng mga ulat tungkol sa mababang bayad na natatanggap ng mga artist, sa kabila ng matinding pagtaas ng kabuuang nakokolektang royalty—mula sa 400 milyong rupiah lamang ($24,400) noong mga unang taon ng batas hanggang 200 bilyong rupiah ($12.2 milyon) sa kasalukuyan. May mga musikero umanong 60,000 rupiah ($3.70) lang ang natatanggap kada taon. Halimbawa, hayagang nagreklamo ang pop legend na si Ari Lasso tungkol sa kamakailang bayad na 765,000 rupiah ($47) lamang at kinuwestiyon ang pagiging patas at malinaw ng sistema.

Sumagot ang Wami, ahensiya para sa royalty sa musika, na tama ang halagang iyon para sa isang buwan at patuloy pang pinagbubuti ang sistema. Gayunman, iginiit ni Ari Lasso na dapat mas mataas ang royalty dahil sa kasikatan niya at sa malawakang paggamit sa kanyang mga kanta.

Nagdulot ang mga pagtatalong ito ng mga panawagan para sa reporma. Noong Marso 2025, naghain sa Constitutional Court ng petisyon para sa pagsusuri ng batas ang 29 na kilalang mang-aawit at humiling ng mas malinaw at mas transparent na sistema ng royalty. Nangako na ang mga mambabatas na rerebisahin ang Batas sa Karapatang-ari at isasailalim sa LMKN ang sentralisadong pangongolekta ng royalty, kalakip ang regular na pag-audit upang matiyak ang pagiging patas.

Kalituhang Legal at Epekto sa Pampublikong Buhay

Hindi lamang mga negosyo at musikero ang naapektuhan ng paghihigpit; nagdulot din ito ng pangamba sa mga tagapag-organisa ng mga kaganapan at sa publiko. Noong kalagitnaan ng Agosto, iminungkahi ng isang organisasyong nonprofit na maaaring patawan ng royalty ang musikang pinatutugtog sa mga kasal at tradisyonal na pagdiriwang, kaya laganap ang pag-aalala. Pinagtibay ng Wahana Musik Indonesia (WAMI), isa pang organisasyong nagbibigay ng lisensiya sa musika, ang patakaran nitong kailangang magbayad ng royalty ang mga tagapag-organisa ng kasal para sa anumang musikang live o naka-rekord na pinatutugtog sa mga pagdiriwang. Itinakda ang bayad sa 2 porsiyento ng kabuuang gastos sa produksiyon ng musika.

Gayunman, nilinaw ni Propesor Ahmad Ramli, isa sa mga bumalangkas ng Batas sa Karapatang-ari, na karaniwang hindi saklaw ang mga di-komersiyal na pagtitipon gaya ng mga kasal. Nagbabala siya na maaaring mapinsala kapwa ang industriya at mga artist kapag sumobra ang paghihigpit, dahil maaari nitong ilayo ang publiko at pahinain ang loob ng mga tao sa paggamit ng musika.

Binigyang-diin ng mga eksperto sa batas, gaya ni Dr. Trisno Raharjo ng Universitas Muhammadiyah Yogyakarta, ang pangangailangang magkaroon ng balanse. “Malaki ang pagkakaiba ng pagpapatugtog ng musika sa mga pampublikong lugar at ng pribadong pakikinig,” paliwanag niya. “Ginagamit ang musika upang makahikayat ng mga mamimili, kaya natural lamang na may karapatan sa royalty ang mga lumikha. Ngunit hindi dapat sumobra ang pagpapatupad ng batas, dahil maaari nitong gawing kriminal ang mga mamimili o maliliit na negosyo.”

Transparency, Teknolohiya, at ang Susunod na Hakbang

Isa sa mga pangunahing puna sa kasalukuyang sistema ang kawalan ng transparency sa pagkalkula at pamamahagi ng mga royalty. Nais matiyak ng mga may-ari ng negosyo na napupunta ang kanilang mga bayad sa mga karapat-dapat na manunulat ng kanta at tagapagtanghal, sa halip na mawala sa burukrasya o mga gastusing pang-operasyon. Kinikilala ng LMKN, na kumukuha ng 20 porsiyento para sa operasyon, ang mga alalahaning ito at nagsisikap na bumuo ng pinagsamang sistema ng paglilisensiya online at pagbutihin ang pangangalap ng datos. Isinasagawa rin ang mga hakbang upang maisama ang mga playlist mula sa mga streaming platform at magsagawa ng taunang pag-audit.

Maaaring magkaroon ng mahalagang papel ang teknolohiya sa paglutas sa mga isyung ito. Iminungkahi ng mga musikero gaya ni Armand Maulana na makapagbibigay ng tunay na transparency sa pamamahala ng royalty ang blockchain o mga kahalintulad na inobasyon. Halimbawa, napatunayang mabisa sa Malaysia, isang kalapit na bansa, ang mas sentralisado at pinagsamang sistema nito sa pagtiyak na makatarungang nababayaran ang mga lumikha.

Sa ngayon, hinihikayat ng pamahalaan ang mga negosyong hindi kayang bayaran ang karaniwang singil na makipagnegosasyon sa LMKN, at pinag-iisipan ang higit pang pagbawas para sa mga micro at maliliit na negosyo. Muli ring sinusuri ng mga mambabatas ang Batas sa Karapatang-ari upang magbigay ng higit na katiyakan sa batas at tiyaking hindi labis na nagpapabigat sa maliliit na negosyo o pumipigil sa masiglang kultura ng musika ng bansa ang mga regulasyon.

Kultura sa Krisis: Mas Malawak na Epekto sa Lipunang Indones

Higit pa sa abala ang katahimikan sa mga café at restawran sa Indonesia. Nagpapahiwatig ito ng pagbabagong pangkultura na may malawak na implikasyon. Matagal nang mahalagang bahagi ng pang-araw-araw na buhay ang musika, hindi lamang bilang libangan kundi bilang pinagmumulan din ng pagkakakilanlan at pagkakaisa. Nanganganib na mapawi ang tradisyong ito dahil sa kasalukuyang paghihigpit, habang pinipili ng mga negosyo ang katahimikan o karaniwang musikang pinatutugtog sa background upang makaiwas sa problemang legal.

Nadismaya ang ilang parokyano sa pagbabagong ito. “Napaltan ang mga pamilyar na hit na Indones ng karaniwang musikang pang-background, kaya naging mapanglaw ang kapaligiran,” sabi ng isang suki ng café sa Jakarta. Nangangamba naman ang iba na makapipinsala sa mga umuusbong na artist ang pagkawala ng lokal na musika, dahil umaasa ang mga ito sa pagpapatugtog ng kanilang mga kanta sa mga pampublikong lugar upang mapalago ang kanilang mga tagahanga.

May pangamba rin na baka magdulot ng kabaligtarang epekto ang paghihigpit at tuluyang umiwas sa musika ang mga negosyo, anupat mawawalan ang mga artist kapwa ng royalty at publisidad. Gaya ng sabi ng isang nagpapatakbo ng restawran, “Kung kailangan naming humingi ng pahintulot sa bawat manunulat ng kanta, baka kami na lang ang kumanta o magrekord ng kung anu-anong tunog.”

Tugon ng Pamahalaan at Paghahanap ng mga Solusyon

Kinikilala ang laganap na kalituhan at kawalang-kasiyahan, nagsikap ang mga opisyal ng pamahalaan na bigyang-katiyakan ang publiko. Kamakailan ay sinabi ni Deputy Speaker Sufmi Dasco Ahmad na maaari pa ring magpatugtog o kumanta ng mga kanta ang mga negosyo gaya ng dati, nang hindi nangangamba sa di-makatwirang pagsingil ng royalty, habang nirerebisa ang batas. Nakikipagtulungan ang House of Representatives sa mga ministeryo, musikero, at iba pang nasa industriya upang isailalim sa LMKN ang sentralisadong pangongolekta ng royalty at mapabuti ang transparency sa pamamagitan ng regular na pag-audit.

Hinimok din ng Ministry of Law and Human Rights ang mga micro at maliliit na negosyo na makipagnegosasyon sa LMKN tungkol sa mga singil. Nangako rin itong kokonsulta sa mga asosasyon ng negosyo upang makahanap ng patas at maisasagawang solusyon. Layunin nitong protektahan ang mga karapatan ng mga lumikha habang tinitiyak na hindi labis na nabibigatan o pinanghihinaan ng loob ang mga negosyo sa pagpapatugtog ng musika.

Pansamantala, iminumungkahi ng ilang eksperto na gumamit ang mga negosyo ng musikang kabilang na sa pampublikong dominyo, gaya ng mga piyesang klasikal o mga lumang sikat na kantang nag-expire na ang proteksiyon sa karapatang-ari. Pansamantalang solusyon ito habang ina-update ang legal na balangkas.

Buod

• Tumahimik ang mga café at restawran sa Indonesia dahil sa paghihigpit laban sa hindi pagbabayad ng royalty sa musika, kasunod ng kasong umani ng malaking pansin na kinasangkutan ng kadena ng mga restawran ng Mie Gacoan.
• Inaatasan ng Batas sa Karapatang-ari noong 2014 ang lahat ng komersiyal na lugar na magbayad ng royalty para sa musikang pinatutugtog sa mga pampublikong lugar. Lalong humigpit ang pagpapatupad nito mula 2021.
• Nalilito ang mga may-ari ng negosyo sa mga patakaran, nag-aalala sa mga gastusin, at hindi nakatitiyak kung sapat na ang pagbabayad sa LMKN o kailangan pa ng tuwirang pahintulot mula sa mga artist.
• Hati ang mga musikero sa pinakamainam na sistema sa pangongolekta at pamamahagi ng royalty. Ipinapanukala ng ilan ang tuwirang paglilisensiya, samantalang sinusuportahan naman ng iba ang pambansang ahensiya.
• Nananatiling pangunahing alalahanin ang transparency at pagiging patas sa pamamahagi ng royalty. May mga artist na nag-uulat ng napakababang bayad sa kabila ng paglaki ng kabuuang nakokolekta.
• Naapektuhan ng paghihigpit hindi lamang ang mga negosyo at musikero, kundi pati ang mga pampublikong kaganapan at ang mas malawak na kalagayang pangkultura, na nagbunsod ng mga panawagan para sa reporma sa batas at higit na kalinawan.
• Nagsisikap ang pamahalaan na rebisahin ang Batas sa Karapatang-ari, isentralisa ang pangongolekta ng royalty, at tiyaking napoprotektahan ng mga regulasyon ang mga lumikha nang hindi sinasakal ang kultura ng musika ng Indonesia.