Paglabag sa mga Hadlang: Nangunguna ang mga Katutubong Babaeng Tanod-gubat ng Malaysia sa Laban para Iligtas ang mga Nanganganib na Gibbon

Unang Pangkat ng mga Katutubong Tanod-gubat sa Malaysia na Puro Babae: Mga Tagapangalaga ng mga Gibbon

Sa gitna ng malalagong maulang gubat ng Malaysia, tahimik na nagaganap ang isang rebolusyon. Pitong babae mula sa tribong Semai, isa sa mga pinakanapupuwersang pangkat ng mga katutubo sa bansa, ang lumampas sa mga tradisyonal na papel upang maging unang pangkat ng mga tanod-gubat sa bansa na puro babae at pawang katutubo. Layunin nilang iligtas sa pagkalipol ang mga nanganganib na gibbon sa Malaysia at, sa paggawa nito, baguhin ang kahulugan ng pagiging babae at katutubong lider sa pangangalaga ng kalikasan.

Si Sunnyda Yok Nun, na kilala bilang Cidot, ay isang 38-anyos na babaeng Semai na sumasalamin sa pagbabagong ito. Naalala niya ang una niyang pagkakita sa mga gibbon noong nagsasanay siya bilang tanod-gubat. Nabighani siya sa kanilang malalalim at malamyos na huni na umaalingawngaw sa ibabaw ng ugong ng ilog. “Napakalakas ng kanilang mga tinig, natatabunan nila ang tunog ng ilog,” sabi niya, at inilarawan ang sandaling humubog sa gawain niya sa buhay.

Bakit Nanganganib ang mga Gibbon sa Malaysia?

Tahanan ang Malaysia ng limang uri ng gibbon, at lahat ng mga ito ay itinuturing na nanganganib ng International Union for Conservation of Nature (IUCN). Nahaharap ang maliliit na unggoy na ito, na kilala sa liksi at natatanging mga awit, sa tatlong pangunahing banta:

• Pagkawala ng Tirahan: Winasak ng pagkalbo sa kagubatan para sa agrikultura, pagtotroso at pagpapaunlad ng lupa ang mga gubat na tahanan ng mga gibbon.
• Pangangaso: Hinuhuli ang mga gibbon para sa karne ng maiilap na hayop at tradisyonal na panggagamot.
• Ilegal na Kalakalan ng Alagang Hayop: Madalas hulihin at ibenta bilang eksotikong alagang hayop ang mga batang gibbon. Karaniwang pinapatay ang kanilang mga ina sa prosesong ito.

Malubha ang mga kahihinatnan nito. Hindi lamang kaakit-akit na mga hayop ang mga gibbon; mahalaga rin silang tagapagkalat ng mga binhi at tumutulong sa muling paglago ng mga gubat sa Malaysia. Senyales ng mas malawak na pagkasira ng ekosistema ang pagbagsak ng kanilang bilang.

Pagsuway sa Tradisyon: Pag-usbong ng mga Babaeng Tanod-gubat na Semai

Matagal nang nakararanas ng kahirapan, limitadong akses sa edukasyon at pangangalagang pangkalusugan, at panlipunang pagsasantabi ang mga Semai, mga katutubong naninirahan sa estado ng Pahang. Lalong pinabibigat ng mga kaugaliang pangkultura na nagkukulong sa kanila sa mga gawaing pantahanan ang mga hamong kinakaharap ng kababaihang Semai. Malaking paglayo sa mga tradisyong ito ang pagkakatatag ng pangkat ng mga tanod-gubat na puro babae, sa pamumuno ng Gibbon Conservation Society (GCS).

Hindi inakala ng marami sa mga babae na magiging tagapangalaga sila ng kalikasan. Ngunit dahil sa matibay nilang ugnayan sa kanilang lupain at mga hayop dito, tinanggap nila ang hamon. Kabilang sa kanilang gawain ang:

• Pagpapakain at pagsasaayos ng kalagayan ng mga nasagip na gibbon
• Pagsubaybay sa kalusugan at kilos ng mga gibbon
• Pagtatala ng datos tungkol sa mga hayop gamit ang mga pamamaraan ng agham na nilalahukan ng publiko
• Pagtuturo sa kanilang mga komunidad tungkol sa pangangalaga ng kalikasan

“Kinukutya kami ng mga tao. May masasakit na sinabi ang sarili kong pamilya, pero pinili kong huwag silang pansinin,” kuwento ni Cidot, habang ginugunita ang pagsalungat na hinarap niya. Ngunit binabago ng pagpupunyagi ng mga babae ang pananaw ng mga tao, kapwa sa kanilang mga komunidad at sa labas nito.

Gibbon Conservation Society: Mitsa ng Pagbabago

Ang Gibbon Conservation Society, na itinatag ng primatologist na si Mariani “Bam” Ramli, ang nagtutulak sa inisyatibang ito. Nagsimula ang sariling paglalakbay ni Ramli noong 2013, nang alagaan niya ang isang sanggol na gibbon na kinumpiska. Nagpasiklab ito ng pagkahilig na nagtulak sa kanya na itatag ang GCS. Sa nakalipas na dekada, bumuo siya ng matatag na organisasyon na nagpapatakbo ngayon ng dalawang sentro para sa rehabilitasyon: isa sa Raub, Pahang, at isa pa sa Kota Belud, Sabah.

Kasalukuyang nag-aalaga ang GCS ng 29 na gibbon: 18 sa sentro nito sa Pahang at 11 sa Sabah. Sinusunod ng organisasyon ang mahihigpit na pandaigdigang alituntunin para sa rehabilitasyon at tuluyang pagpapalaya sa mga gibbon. Tinitiyak nitong handa sa pisikal, emosyonal at panlipunang aspeto ang bawat gibbon para mamuhay sa ligaw. Mahahalagang bahagi ng kanilang pamamaraan ang taunang pagsusuri sa kalusugan at mga planong iniangkop sa bawat hayop.

Kinikilala sa buong mundo ang pamumuno ni Ramli. Siya ang nag-iisang babaeng Malaysian na hinirang bilang Ambassador ng World Female Ranger Week at kamakailan ay tumanggap ng World Female Ranger ‘Resilience’ Award. Malinaw ang kanyang pananaw: “Umaasa akong balang araw ay maipagkatiwala sa kanila ang buong proyektong ito. Kailangan lang silang palakasin ang loob at bigyan ng pagkakataong maipakita ng mga babae ang kanilang kakayahan.”

Araw-araw na Buhay ng mga Tanod-gubat: Mula Pagsagip Hanggang Rehabilitasyon

Mabigat at personal ang gawain ng isang tanod-gubat na nangangalaga sa mga gibbon. Sa Gibbon Rehabilitation Centre sa Raub, inaalagaan ng mga babae ang mga nasagip na gibbon gaya ni Enku, isang dalawang-taóng-gulang na alagang hayop na isinuko ng may-ari. Kabilang sa mga pang-araw-araw na gawain ang pagpapakain, paglilinis at pagbibigay ng mga aktibidad para sa kanilang pagpapasigla. Sinusubaybayan din ng mga tanod-gubat ang pag-usad ng bawat hayop tungo sa muling pamumuhay sa ligaw.

Mabagal at maingat ang rehabilitasyon. Marami sa mga nasagip na gibbon ang dumarating na may trauma, malnourished o may mga nakatagong impeksiyon dahil sa matagal na pakikisalamuha sa mga tao. Ginagabayan ng mga nakatakdang pagsusuri sa kalusugan at pagtatasa sa kilos ang kanilang paggaling. Pangunahing layunin na ihanda sila para mapalaya, upang makabuo sila ng matatatag na grupo ng pamilya, makahanap ng pagkain, makipag-usap at magtanggol ng teritoryo. Mahahalagang kasanayan ang mga ito para mabuhay sa ligaw.

Ipinakikita ng mga kamakailang tagumpay ang bisa ng programa. Sa Malaya Gibbon Rehabilitation Project sa Raub, nagkaanak sa pagkabihag ang dalawang pamilya ng gibbon. Patunay ito sa bisa ng mga pamamaraan ng rehabilitasyon. Mahigpit na sinusubaybayan ang mga pamilya upang malaman kung handa na silang bumalik sa ligaw. Malaki ang papel ng pangkat ng mga babaeng Semai na tanod-gubat sa pangangalaga sa kanila at sa pagpapalaya sa mga ito sa hinaharap.

Pagbibigay-Kapangyarihan sa Kababaihan, Pagbabago sa mga Komunidad

Para sa mga babaeng Semai, higit pa sa trabaho ang pagiging tanod-gubat: paraan ito ng pagbawi sa kakayahang magpasya para sa sarili at paghamon sa karahasang nakabatay sa kasarian at diskriminasyon. Marami sa mga tanod-gubat ang mga solong ina na dating sumasayaw ng tradisyonal na sayaw na Sewang upang salubungin ang mga bisita. Ngayon, mga siyentista, edukador at tagapagtanggol na sila ng mga gubat ng kanilang mga ninuno.

Nagbubukas din ang kanilang gawain ng mga bagong kabuhayan. Sa pamamagitan ng programang Adopt A Gibbon, maaaring tumustos ang mga tagasuporta sa pangangalaga ng mga indibidwal na gibbon at magbigay ng pondo para sa pagkain, gamot at mga aktibidad na nagpapasigla sa kanila. Lalong nagiging interesado ang mga katuwang na kumpanya na suportahan ang pagpapalaya sa mga pamilyang sumailalim sa rehabilitasyon. Kabilang sa mga pagkakataong iniaalok ang pagbibigay ng pangalan sa mga bagong silang at pagsubaybay sa kanilang pag-unlad sa pamamagitan ng mga live video feed.

Mga Hamon at ang Susunod na Hakbang

Sa kabila ng mga tagumpay na ito, malayo pa sa katapusan ang laban para iligtas ang mga gibbon sa Malaysia. Patuloy na banta ang ilegal na kalakalan ng mga hayop. Sa isang kamakailang insidente, naharang ng mga awtoridad ang tangkang pagpupuslit ng apat na buhay na gibbon sa Kuala Lumpur International Airport. Ipinakikita nito ang pangangailangang palawakin ang kapasidad para sa pagsagip at rehabilitasyon.

Malaking hadlang din ang kakulangan ng pondo. Nakadepende sa pagkakaroon ng sapat na mapagkukunan para sa pagsubaybay at suporta ang pagpapalaya sa mga pamilyang gibbon na sumailalim sa rehabilitasyon. Aktibong naghahanap ang GCS ng mga katuwang mula sa mga mananaliksik, unibersidad at boluntaryo upang mapalawak ang kapasidad at matiyak ang tagumpay sa pangmatagalan.

Gayundin kahalaga ang edukasyon at adbokasiya. Nagsisilbing huwaran ang mga tanod-gubat na Semai, at ipinakikita nilang maaaring mamuno ang mga katutubong babae sa agham at pangangalaga ng kalikasan. Ipinagdiriwang ang kanilang mga kuwento tuwing World Female Ranger Week, isang pandaigdigang kampanyang nagpapalakas sa tinig ng kababaihang nangunguna sa pagprotekta sa mga hayop.

Mas Malawak na Epekto: Pangangalaga sa Kalikasan, Pagkakapantay-pantay ng Kasarian at mga Karapatan ng Katutubo

Malayo ang naaabot ng epekto ng pangkat ng mga katutubong tanod-gubat na puro babae sa Malaysia, lampas pa sa mga gubat ng Pahang. Kinakatawan ng kanilang gawain ang ugnayan ng pangangalaga sa kalikasan, pagkakapantay-pantay ng kasarian at mga karapatan ng katutubo. Sa pagprotekta sa mga gibbon, pinangangalagaan din nila ang sarili nilang pamana ng kultura at kalusugan ng mga ekosistema ng Malaysia.

Ayon sa mga eksperto, hindi lamang makatarungan ang pagsali sa mga katutubong komunidad sa pangangalaga ng kalikasan; mabisa rin ito. Kadalasang taglay ng mga katutubo ang malalim na kaalaman sa ekolohiya at matibay na interes sa pangangalaga ng kanilang mga lupain. Kapag nabibigyang-kapangyarihan ang kababaihan na mamuno, lumalawak ang mga pakinabang at napauunlad ang katatagan at inobasyon sa harap ng mga hamong pangkapaligiran at panlipunan.

Buod

• Binabago ng unang pangkat ng mga tanod-gubat sa Malaysia na puro babae at pawang katutubo ang larangan ng pangangalaga sa mga hayop. Pinamumunuan ito ng mga babaeng mula sa tribong Semai.
• Pinoprotektahan ng mga tanod-gubat ang mga nanganganib na gibbon, na nahaharap sa pagkawala ng tirahan, pangangaso at ilegal na kalakalan ng alagang hayop.
• Nagbibigay ang Gibbon Conservation Society, na itinatag ni Mariani Ramli, ng pagsasanay, suporta at pagkilala sa buong mundo para sa mga babaeng ito.
• Inaalagaan ng mga tanod-gubat ang mga nasagip na gibbon, sinusubaybayan ang kalusugan ng mga ito at inihahanda silang palayain pabalik sa ligaw, kung saan makatutulong sila sa muling paglago ng kagubatan.
• Nagbibigay-kapangyarihan ang inisyatiba sa kababaihan, humahamon sa mga tradisyonal na papel batay sa kasarian at lumilikha ng mga bagong oportunidad pang-ekonomiya para sa mga katutubong komunidad.
• Kabilang sa mga patuloy na hamon ang paglaban sa pagpupuslit ng mga hayop at pagtiyak ng tuloy-tuloy na pondo para sa mga pagsisikap na pangalagaan ang kalikasan.
• Itinatampok ng tagumpay ng mga babaeng Semai na tanod-gubat ang kahalagahan ng pamumuno ng mga katutubo at pagkakapantay-pantay ng kasarian sa pandaigdigang pangangalaga ng kalikasan.