Umabot sa Tk 23.38 trilyon ang utang ng Bangladesh habang tumataas ang bayarin at bumabagal ang tulong mula sa ibang bansa

13 min. na pagbasa
Bangladesh public debt reaches Tk 23.38 trillion as repayments rise and foreign aid slows

Domestic borrowing makes up most of Bangladesh's debt

May utang ang pamahalaan ng Bangladesh na tinatayang Tk 23.38 trilyon noong Hunyo 30, 2026, sinabi ni Finance Minister Amir Khosru Mahmud Chowdhury sa parlamento noong Nobyembre 16. Umabot sa humigit-kumulang 57.2% ng kabuuan ang domestic borrowing, habang 42.8% naman ang mula sa ibang bansa.

Mga Nilalaman
  1. Domestic borrowing makes up most of Bangladesh's debt
  2. Pagbabago sa kabuuang utang
  3. Saklaw ng Tk 8.09 trilyong pondong inilaan para sa pagbabayad-utang
  4. Lalong magiging mabigat ang mga bayad sa foreign loan
  5. Bumaba nang 60% ang inilabas na tulong mula sa ibang bansa
  6. Susuriin ang mga bagong loan batay sa mga proyekto at tuntunin ng pagbabayad
  7. Mas malaking bahagi ng pondo ang napupunta sa interest
  8. Kailangan ng magkakatugmang batayan sa pagtatala ng iba't ibang sukatan ng utang
  9. Pinag-isang tanggapan sa utang at mas mahusay na pangongolekta ng kita
  10. Mahahalagang Punto

Inilahad ng ministro ang eksaktong kabuuan na Tk 23,37,575 crore, na binubuo ng Tk 13,37,250 crore na domestic debt at Tk 10,00,325 crore na external debt. Katumbas ng 10 milyon taka ang isang crore. Sa trilyon, may utang ang pamahalaan na humigit-kumulang Tk 13.37 trilyon sa loob ng bansa at Tk 10 trilyon sa ibang bansa.

Isiniwalat ni Chowdhury ang mga bilang bilang tugon sa tanong ni BNP lawmaker Md Mostafizur Rahman Babul, kinatawan ng Jamalpur-3. Inilahad din niya ang malaking pondong inilaan para sa pagbabayad-utang, mas mahigpit na pagsusuri sa mga iminungkahing foreign loan, at mga pagsisikap na baligtarin ang matinding pagbagal ng pagdating ng tulong mula sa ibang bansa para sa mga proyektong pangkaunlaran.

Inilalarawan ng mga bilang ang dalawang magkasabay na hamon. Kailangang humanap ng pera ang Bangladesh para matugunan ang kasalukuyang iskedyul ng pagbabayad habang tinitiyak na mapupunta sa mga kapaki-pakinabang na proyekto ang bagong pangungutang. Maaaring maantala ng mabagal na pagpapatupad ng proyekto ang paglalabas ng pondong mula sa ibang bansa, kahit nagpapatuloy ang mga bayad sa mga dati nang utang.

Pagbabago sa kabuuang utang

Itinakda ng naunang mga bilang ng Finance Division sa Tk 18.89 trilyon ang utang ng pamahalaan noong Hunyo 2024 at Tk 21.44 trilyon naman noong Hunyo 2025. Humigit-kumulang Tk 1.94 trilyon, o 9%, na mas mataas ang pinakahuling kabuuan kaysa sa mas eksaktong bilang na Tk 21,44,034 crore noong Hunyo 2025.

Ipinakikita ng mahahalagang petsa kung paano magkaugnay ang mga bilang ng utang at ang mga anunsiyo tungkol sa pagbabayad:

  • Hunyo 30, 2024: Umabot sa humigit-kumulang Tk 18.89 trilyon ang utang ng pamahalaan, katumbas ng 36% ng gross domestic product noong panahong iyon.
  • Hunyo 30, 2025: Itinakda ng mga bilang ng Finance Division sa Tk 21,44,034 crore ang utang ng pamahalaan.
  • Hunyo 30, 2026: Umabot sa tinatayang Tk 23,37,575 crore ang kabuuang utang.
  • Marso hanggang Setyembre 2026: Nagbayad ang pamahalaan ng $2,950.52 milyon sa mga foreign loan.
  • Nobyembre 16, 2026: Iniharap ni Chowdhury sa parlamento ang pinakabagong mga bilang ng utang at pagbabayad.
Patalastas

Mula Hunyo 2024 hanggang Hunyo 2026, tumaas nang humigit-kumulang Tk 4.49 trilyon, o 23.7%, ang utang ng pamahalaan batay sa ni-round na kabuuan noong 2024. Sinusukat ng mga bilang na ito ang halagang dapat bayaran sa mga partikular na petsa. Sinusukat naman ng taunang bayad ang perang inilabas sa loob ng isang panahon, samantalang nadaragdagan ng bagong pangungutang ang balanse.

Saklaw ng Tk 8.09 trilyong pondong inilaan para sa pagbabayad-utang

Naglaan ang Appropriation Act para sa 2026-27 fiscal year ng Tk 8,08,778 crore, o humigit-kumulang Tk 8.09 trilyon, para sa pagbabayad sa domestic at foreign debt, ayon kay Chowdhury. Pinahihintulutan ng batas sa paglalaan ng pondo ang paggasta ng pamahalaan para sa taong pinansyal.

Kabilang sa debt servicing ang principal, o orihinal na hiniram na halaga, at interest, o bayad sa paggamit ng perang iyon. Saklaw ng pondong inilaan ang pareho. Binabawasan ng pagbabayad sa principal ang natitirang obligasyon, habang dagdag na gastusin naman ng pamahalaan ang interest na kailangan nitong bayaran.

Mahalaga ang pagkakaibang ito para maunawaan ang badyet. Maaaring kabilang sa malaking pondong inilaan para sa pagbabayad ang pag-areglo ng mga pautang pagdating ng takdang panahon ng mga ito, kasabay ng panibagong pangungutang sa ibang bahagi ng programa ng pamahalaan sa pagpopondo. Nakadepende sa parehong bagong pangungutang at pagbabayad ang pagbabago sa kabuuang utang.

Sinabi ni Chowdhury na maaaring magbago ang pinal na halagang babayaran sa loob ng taon dahil hindi tiyak na mahuhulaan ang mga withdrawal mula sa General Provident Fund, o GPF, at ang maagang pag-cash ng mga national savings certificate. Dahil sa mga paraang ito, nanghihiram ang pamahalaan hindi lamang sa mga bangko at foreign lender kundi pati sa mga nag-iimpok at kalahok sa pondo.

Karaniwang may takdang petsa ng maturity ang isang savings certificate, kung kailan dapat bayaran ang halaga nito. Kung i-cash ito nang mas maaga ng mga may hawak, kailangang ibalik ng pamahalaan ang pera nang mas maaga sa plano. Kaya maaaring magbago ang kabuuang bayad sa taon batay sa mga pagbabago sa withdrawal at maagang pag-cash.

Lalong magiging mabigat ang mga bayad sa foreign loan

Bilang tugon kay BNP lawmaker Farida Yasmin, sinabi ni Chowdhury na nagbayad ang pamahalaan ng $2,950.52 milyon, o humigit-kumulang $2.95 bilyon, sa mga foreign loan mula Marso hanggang Setyembre 2026. Saklaw ng panahong ito ang pitong buwan.

Naglatag ang briefing note na inihanda para sa pahayag ng ministro sa isang pandaigdigang kumperensiya tungkol sa pamamahala ng utang sa Cox's Bazar noong Nobyembre 15 ng mas pangmatagalang pananaw sa pagbabayad-utang. Tinatayang aabot sa $4.5 bilyon ang mga bayad sa principal at interest ng foreign debt sa 2025-26 at sa humigit-kumulang $5.5 bilyon naman sa 2029-30.

Patalastas

Umaabot sa $1 bilyon ang agwat ng dalawang taunang pagtataya, o pagtaas na humigit-kumulang 22%. Itinakda rin ng parehong tala sa $3.4 bilyon ang mga bayad sa principal at interest ng foreign debt noong 2023-24. Kung ihahambing dito, humigit-kumulang 62% na mas mataas ang tinatayang $5.5 bilyon.

Kailangan ng access sa foreign currency para sa mga bayad sa utang sa ibang bansa. Kaya kailangang pamahalaan ng Bangladesh ang takdang panahon ng mga bayad na ito kasabay ng mga kita sa eksport, iba pang pumapasok na foreign currency, at mga reserba nito. Ayon sa briefing note ng kumperensiya, lumampas sa $30 bilyon ang mga reserba noong Hunyo 2026, kumpara sa $20.5 bilyon sa katapusan ng Hulyo 2024.

Hindi nagbigay ng paghahati-hati sa mga sagot ng ministro sa parlamento kung magkano sa ibinayad mula Marso hanggang Setyembre ang principal at kung magkano ang interest.

Bumaba nang 60% ang inilabas na tulong mula sa ibang bansa

Bumaba nang 60% ang inilabas na foreign aid sa kasalukuyang fiscal year kumpara sa katumbas na panahon noong nakaraang taon, sinabi ni Chowdhury kay NCP lawmaker Hasnat Abdullah. Ang disbursement ay aktuwal na paglalabas ng pera ng development partner, hindi lamang pondong ipinangako o inaprubahan.

Ibig sabihin, nasa humigit-kumulang 40% na lamang ng antas noong nakaraang panahon ang mga inilabas na pondo. Hindi tinukoy ng ministro ang halaga ng pondong inilabas o ang eksaktong mga buwang saklaw ng paghahambing.

Iniugnay ni Chowdhury ang pagbaba sa matagal na kawalang-katatagan sa loob ng bansa sa loob ng halos dalawang taon at sa mahihirap na kalagayan sa daigdig. Aniya, nagpabagal ang mga salik na ito sa pagpapatupad ng mga proyekto, kaya nabawasan din ang paglalabas ng tulong mula sa ibang bansa.

Sa proyektong tumatanggap ng pondo nang paunti-unti, magkaugnay ang aktuwal na progreso at paglalabas ng pera. Maaaring maantala ng mabagal na trabaho ang susunod na bayad, kaya mas matagal maghihintay ang proyekto sa mga mapagkukunang kailangan para magpatuloy.

Sinabi ng pamahalaan na nakikipagpulong ito sa mga bilateral partner, o mga indibidwal na bansa, at multilateral partner, o mga institusyong kinasasangkutan ng ilang bansa. Hinihimok din nito ang mga organisasyong responsable sa mga proyekto na pabilisin ang pagpapatupad, at nagtatatag ng mga paraang magtitipon ng datos tungkol sa progreso at regular na susubaybay sa mga napagkasunduang hakbang.

Susuriin ang mga bagong loan batay sa mga proyekto at tuntunin ng pagbabayad

Sinabi ni Chowdhury na sinusuri ng pamahalaan ang mga iminungkahing proyekto at ang mga loan na gagamitin para pondohan ang mga ito bago aprubahan ang bagong proyektong popondohan sa pamamagitan ng pangungutang sa ibang bansa. Layunin nitong maiwasan ang mga proyektong hindi kailangan at mapanatili sa kayang pamahalaang antas ang foreign debt.

Patalastas

Magkaibang gastusin ang tinutugunan ng pagpili ng proyekto at pagpili ng loan. Kailangang may kapaki-pakinabang na layunin ang isang proyekto, habang dapat kayang pamahalaan ng pamahalaan ang mga tuntunin ng pagbabayad sa loan nito. Sinabi ng ministro na dapat suportahan ng pangungutang sa ibang bansa ang pagbangon ng ekonomiya at pagpapatupad ng manifesto ng pamahalaan sa halalan.

Sinabi niyang higit na maingat na sinusuri ang mga loan na may mataas na interest rate, maikling panahon ng pagbabayad at di-nababagong mga kondisyon. Pinaiikli ng mas maikling panahon ng pagbabayad ang panahong magagamit para isauli ang hiniram na pera, kaya lumalaki ang halagang kailangang mahanap bawat taon.

Nagbabala si Prof Mustafizur Rahman, distinguished fellow sa Centre for Policy Dialogue, tungkol sa direksiyon ng pangungutang ng pamahalaan:

Nakababahala para sa Bangladesh ang kasalukuyang takbo ng pangungutang ng pamahalaan,

Iniugnay ni Rahman ang presyur sa mahinang pangongolekta ng kita, mahal na domestic borrowing at mga foreign loan na may mabibigat na tuntunin sa pagbabayad. Nanawagan siya ng masusing pagtuon sa mga interest rate, iskedyul ng pagbabayad at grace period, o panahong ibinibigay bago magsimula ang pagbabayad sa principal.

Iminungkahi rin sa briefing note noong Nobyembre 15 na palitan ang mamahaling pangungutang sa maiikling panahon ng mas murang loan na mas matagal bago bayaran. Nanawagan din ito na ituon ang pangungutang sa mga proyektong makatutulong sa paglago ng ekonomiya.

Mas malaking bahagi ng pondo ang napupunta sa interest

Itinakda ng mga bilang ng Finance Division para sa 2024-25 sa Tk 1,32,460 crore, o humigit-kumulang Tk 1.32 trilyon, ang bayad sa interest ng pamahalaan, na 17% na mas mataas kaysa noong nakaraang taon. Tumaas nang 21% ang interest sa mga foreign loan, habang 16% naman ang itinaas ng interest sa mga domestic loan.

Ipinakikita ng mas mahabang paghahambing kung gaano kalaki ang itinaas ng paulit-ulit na gastusing ito. Nasa Tk 31,669 crore ang mga bayad sa interest noong 2016 at Tk 63,823 crore naman noong 2021. Mahigit apat na ulit ng halaga noong 2016 at bahagyang mahigit doble ng halaga noong 2021 ang kabuuang Tk 1,32,460 crore.

Tumaas nang 43% sa parehong taunang paghahambing ang mga bayad sa interest sa pangungutang mula sa mga komersiyal na bangko sa pamamagitan ng treasury bill at bond. Mga instrumento ang bill at bond na ginagamit ng pamahalaan para manghiram sa mga investor kapalit ng pangakong pagbabayad at kita.

Inilarawan sa briefing note ng kumperensiya noong Nobyembre ang mas kamakailang pagbaba ng isang interest rate sa pangungutang. Ayon dito, bumaba ang rate sa treasury bill na magtatapos ang maturity makalipas ang 91 araw mula halos 12% noong Hunyo 2025 tungo sa wala pang 10% noong Hunyo 2026, at pagkatapos ay nasa pagitan na ng 8% at 9%.

Patalastas

Unti-unting makababawas sa gastos sa pagpopondo ang mas mababang rate sa bagong pangungutang habang pinapalitan o nire-refinance ang mga obligasyon. Kailangan pa ring tugunan ng pamahalaan ang mga bayad sa utang na naibigay na sa ilalim ng mga naunang tuntunin.

Kailangan ng magkakatugmang batayan sa pagtatala ng iba't ibang sukatan ng utang

Itinakda ng mga bilang ng Finance Division para sa Setyembre 2025 sa Tk 9,51,869 crore ang external debt ng pamahalaan. Nasa humigit-kumulang Tk 11,29,020 crore naman ang bilang ng Bangladesh Bank para sa Setyembre, gamit ang palitang Tk 122 kada dolyar, kaya Tk 1,77,151 crore ang agwat.

Hindi nililinaw ng mga inilathalang bilang ang dahilan ng agwat. Magbibigay sa mga tagaplano ng badyet ng mas malinaw na talaan ng mga obligasyon, petsa ng pagbabayad at mga institusyong responsable sa mga ito ang isang pinagsasaluhang database ng utang at magkakatugmang tuntunin sa pag-uulat.

Nagkakaiba rin ang pagtatasa ng panganib ayon sa institusyon at panahon. Inilarawan ng Finance Division na mababa ang panganib sa external at kabuuang utang sa nauna nitong pagtatasa, at iniulat ang ratio ng external debt sa eksport na 140%. Inuri naman ng pagsusuri ng IMF sa sustainability ng utang ang Bangladesh bilang may katamtamang panganib sa 2022-23 at 2023-24 fiscal year, na may debt-to-exports ratio na 162.7% para sa 2023-24.

Inihahambing ng ratio ang external debt sa taunang kita mula sa eksport. Sa 162.7%, katumbas ng humigit-kumulang 1.63 ulit ng eksport sa loob ng isang taon ang utang ayon sa pagtatasa. Mahalaga ang kita sa eksport dahil nakatutulong itong magdala ng foreign currency na kailangan para sa mga bayad sa ibang bansa.

Iniugnay ng pagsusuri ng IMF ang tumitinding presyur sa bahagyang pagbaba ng mga pagtataya sa eksport. Sa ilalim ng programa nito sa pagpapautang, nagtakda rin ang IMF ng hangganang $8.44 bilyon para sa pangungutang sa ibang bansa sa 2025-26, na susubaybayan kada quarter.

Nagdaragdag ng isa pang uri ng pananagutan ang mga garantiya ng pamahalaan. Itinakda ng mga bilang ng Finance Division sa Tk 1,11,431 crore ang mga garantiyang ito sa katapusan ng Hunyo 2025. Pangako ang garantiya ng pamahalaan na sasagutin nito ang obligasyon ng nanghiram kung kailangan, gaya ng loan na kinuha ng isang state enterprise.

Pinag-isang tanggapan sa utang at mas mahusay na pangongolekta ng kita

Naghahanda ang Bangladesh na magtatag ng pinag-isang Debt Management Office kasunod ng mga rekomendasyon ng IMF at World Bank. Natukoy sa isang pinagsamang misyon na nakakalat sa ilang ahensiya ang mga responsibilidad, hindi magkakatugma ang datos, at walang sentral na awditadong database o pormal na sistema ng pagtataya ng daloy ng pera.

Pagsasamahin ng iminungkahing tanggapan sa ilalim ng Finance Division ang mga tungkulin sa pamamahala ng utang. Kabilang sa mga unang responsibilidad nito ang paglalabas ng domestic debt, taunang mga plano sa pangungutang, iskedyul ng auction, pagtatasa ng panganib at pagsasama-sama ng mga umiiral na database.

Patalastas

Sinusubaybayan ng pagtataya ng daloy ng pera kung kailan inaasahang darating ang pera at kung kailan nakatakda ang mga bayad. Para sa pamahalaan, makatutulong ito na iayon ang pangungutang sa aktuwal na pangangailangan sa pagbabayad at mabawasan ang di-inaasahang presyur sa pagpopondo.

Mangangailangan ang iminungkahing reporma ng legal na balangkas na magtatakda kung sino ang maaaring mangutang, sino ang mananagot at ano ang kailangang iulat. Inirekomenda rin ng misyon ang pagkuha ng mga espesyalistang may kasanayan sa capital market, pagtatakda ng presyo, settlement at pamamahala ng panganib.

Tinukoy sa briefing note ng kumperensiya noong Nobyembre na pangunahing prayoridad sa reporma ang pagpapahusay ng pangongolekta ng kita. Kabilang sa mga mungkahi nito ang pagpapalawak ng tax base, pagbabawas ng mga hindi makatarungang tax exemption at pagdi-digitize ng pangangasiwa sa value added tax at income tax.

Inilahad din sa tala ang mga plano para sa reporma sa pagbabangko, muling pagdaragdag ng kapital sa mga bangko ng estado at pagpapalawak ng mga mapagkukunan ng pondo. Kabilang sa mga posibleng instrumento ang Eurobond para sa mga pandaigdigang investor, sukuk na nakaayos alinsunod sa mga prinsipyo ng Islamic finance, green bond para sa mga proyektong pangkapaligiran at blue bond para sa pamumuhunan kaugnay ng karagatan o tubig.

Para sa mga sambahayan at negosyo, ang praktikal na usapin ay kung gaano karaming pampublikong pondo ang matitira para sa mga serbisyo at pamumuhunan matapos matugunan ang mga kinakailangang bayad. Makakatulong ang mas maaasahang kita, maingat na pagpili ng mga proyekto at malinaw na iskedyul ng pagbabayad para maplano ng pamahalaan ang paggasta habang tinutupad ang mga obligasyon nito.

Mahahalagang Punto

  • Tinatayang Tk 23,37,575 crore, o Tk 23.38 trilyon, ang utang ng pamahalaan noong Hunyo 30, 2026.
  • Humigit-kumulang 57.2% ng kabuuan ang domestic debt at 42.8% naman ang external debt.
  • Tk 8,08,778 crore ang inilaan sa badyet ng 2026-27 para sa mga bayad sa principal at interest.
  • Nagbabayad ang Bangladesh ng humigit-kumulang $2.95 bilyon sa mga foreign loan mula Marso hanggang Setyembre 2026.
  • Bumaba nang 60% ang inilabas na foreign aid kumpara sa katumbas na panahon noong nakaraang taon, ayon sa ministro ng pananalapi.
  • Sinusuri ng pamahalaan ang mga bagong foreign loan, nagsisikap na pabilisin ang pagpapatupad ng proyekto at naghahanda ng mas pinag-isang pamamahala ng utang.
Ibahagi ang artikulong ito

Baka magustuhan mo rin