Naging internasyonal na negosyo ang isang proyektong pampamilya sa pagtatanim
Noong Pebrero 26, 2025, bumisita ang mga tagasuri ng pamahalaan sa Bulacan Dragon Fruit Depot sa Pulong Yantok, Angat, upang tasahin ang kakayahan nitong magsanay ng iba pang mga magsasaka. Inihanda ng farm manager na si Jennylyn Punzalan ang mga teknikal na dokumento, habang lumahok online ang may-ari na si Kevin Eliscupides at ang agricultural coordinator na si Clarence Luther Bulanadi.
Mga Nilalaman
- Naging internasyonal na negosyo ang isang proyektong pampamilya sa pagtatanim
- Paano lumago ang proyekto sa bakuran
- Magkakaibang mamimili ang pinagsisilbihan ng bentahan ng prutas at materyales na pantanim
- Malawak na koleksiyon na sinusuportahan ng mga trellis
- Mas malayo ang nararating ng mga pinagputulan kaysa sa inaning prutas
- Ano ang sinuri ng pamahalaan sa sakahan
- Bakit isinama ang depot sa itineraryo ng isang pandaigdigang workshop
- Nagbibigay ng isa pang dahilan para bumisita ang turismo
- Ang kuwento sa kalusugan sa likod ng mga unang halaman
- Mahahalagang Punto
Isa pang hakbang ang pagbisita sa paglago ng negosyong ayon kay Eliscupides ay nagsimula sa mga halamang nakuha nang libre at nang maglaon ay nangailangan ng panimulang puhunan na humigit-kumulang P500,000. Sa ngayon, sumasaklaw ang sakahan sa halos tatlong ektarya, nagsusuplay ng prutas sa mga retail partner at nagbebenta ng mga materyales na pantanim sa mga mamimili sa Pilipinas at sa ibang bansa.
Tinataya ni Eliscupides na umaabot sa isa hanggang dalawang tonelada bawat buwan ang kanilang ani. Ayon sa isang business profile na inilathala ng FedEx noong Enero 9, 2025, nakapagpadala na ang depot ng mga materyales na pantanim sa mahigit 80 bansa, kabilang ang South Africa, Greece at Estados Unidos.
Nasa likod ng mga gawaing pangkomersiyo ang isang personal na kuwento. Nagsimulang magtanim ng dragon fruit si Eliscupides matapos magkaroon ng kanser ang kanyang ina, sa pag-asang makahanap ng ibang paraan upang masuportahan ang kanyang kalusugan. Kalaunan, umakit ng mga mamimili ang mga halaman at naging pagkakakitaan ang proyekto ng pamilya.
Pinagsasama na ngayon ng sakahan ang ilang negosyo sa iisang lupain: produksyon ng prutas, pagpaparami ng halaman, pagpapadala sa ibang bansa, mga aktibidad para sa mga bisita at pagsasanay sa mga magsasaka. Ipinakikita rin ng pag-unlad nito kung bakit mahalaga ang mga detalye. Magkakaibang gawain, mamimili at panukat ng tagumpay ang kailangan sa pagbebenta ng prutas, paghahanda ng pinagputulan para itanim at pagtugon sa mga kuwalipikasyon para magbigay ng pagsasanay sa agrikultura.
Paano lumago ang proyekto sa bakuran
Naaalala ni Eliscupides na nagsimula ang pagtatanim sa bakuran noong bandang 2013 hanggang 2015. Nang dumami ang may gusto ng prutas, sinimulan itong ibenta ng pamilya at pinalawak ang taniman bilang sakahan. Nakatira na siya ngayon sa Estados Unidos kasama ang kanyang pamilya, ngunit regular siyang umuuwi sa Bulacan para sa negosyo.
Nagkakaiba ang pagkakasunod-sunod ng mga unang pangyayari sa iba’t ibang salaysay. Itinatakda ng FedEx sa 2012 ang pagsisimula ng negosyo, samantalang inilalagay ni Eliscupides sa bandang 2013 hanggang 2015 ang mga unang pagtatanim sa bakuran; ayon naman sa pamahalaang munisipal ng Angat, unang nagtanim ng dragon fruit sa lugar ang operasyong tinukoy bilang TLM noong 2016.
Sinusubaybayan ng mga napetsahang pangyayari kung paano lumawak ang negosyo tungo sa turismo, pandaigdigang komersiyo at edukasyong pang-agrikultura:
- 2012: Itinatakda ng profile ng FedEx sa taong ito ang pagbabago ng eksperimento sa bakuran tungo sa negosyo.
- 2013 hanggang 2015: Naaalala ni Eliscupides na nagsimula ang pagtatanim sa bakuran sa panahong ito.
- 2016: Itinatakda ng salaysay ng munisipalidad ng Angat sa taong ito ang unang pagtatanim ng dragon fruit ng TLM.
- 2018: Itinuturing ng pamahalaang munisipal ang sakahan bilang natatanging pook ng turismo sa agrikultura para sa Singkaban 2018.
- Enero 9, 2025: Inilathala ng FedEx ang profile nito na naglalarawan ng pagluluwas sa mahigit 80 bansa.
- Pebrero 26, 2025: Nagsagawa ang mga tagasuri ng Agricultural Training Institute ng field validation para sa Learning Site for Agriculture.
- Oktubre 28 hanggang 30, 2025: Isinama sa programa ng workshop ng DFNet ang depot sa mga destinasyon nito para sa mga pagbisita sa bukid sa Pilipinas.
Unti-unting lumawak ang negosyo. Naging tagapagsuplay ng prutas ang proyektong pampamilya sa pagtatanim, at pagkaraan ay naging pagkukunan din ng mga halaman at praktikal na kaalaman ng iba pang nagtatanim.
Magkakaibang mamimili ang pinagsisilbihan ng bentahan ng prutas at materyales na pantanim
Tumutubo ang dragon fruit, na tinatawag ding pitahaya, sa isang gumagapang na cactus. Isa sa pinagkakakitaan ng depot ang pagbebenta ng inaning prutas. Iba pa rito ang pagbebenta ng mga bahagi ng halaman sa mga gustong magtayo ng sarili nilang taniman.
Ayon kay Punzalan, naghihintay nang mga tatlo hanggang apat na buwan ang mga mamimili para sa mga materyales na pantanim. Sinisimulan ng mga tauhan ang pagpapaugat sa mga pinagputulan kapag nakatanggap na sila ng order, at nagsusuplay sila ng mga halamang may mga ugat at sanga na. Bahagi ng tangkay na ginagamit upang magpatubo ng bagong halaman ang pinagputulan, hindi ito buto.
Mahalaga ang panahong kailangan sa paghahanda para sa sinumang nagpaplanong magtayo ng sakahan. Buhay na halaman ang binibili ng mamimili at kailangan muna itong lumaki bago maihatid, kaya kailangang mag-order nang mas maaga sa planong petsa ng pagtatanim.
Ayon kay Eliscupides, ipinadadala ng sakahan sa mga retail partner ang buwanang ani nitong isa hanggang dalawang tonelada. Itinuturo niya ang Abril hanggang Mayo at Oktubre hanggang Nobyembre bilang mga panahon ng anihan. Inilalarawan ng mga bilang na ito ang dami ng prutas na dumaraan sa negosyo, samantalang umaabot naman sa mga taong maaaring maging prodyuser kalaunan ang bentahan ng mga pinagputulan.
Nakaaakit ng interes ng mga retirado at overseas Filipino worker ang negosyo. Para sa mga posibleng magtanim, higit pa sa pananim na maibebenta ang iniaalok ng modelo ng depot: mapagkukunan ito ng mga halaman at lugar upang matutuhan kung paano pinamamahalaan ang mga ito sa isang aktuwal na sakahan. Hindi isiniwalat ang mga presyo ng benta, gastos sa pagpapatakbo at netong tubo.
Malawak na koleksiyon na sinusuportahan ng mga trellis
Inilalarawan ni Eliscupides ang koleksiyon na may humigit-kumulang 200 uri ng dragon fruit, kabilang ang Australian Golden Yellow, Orange Grenade, Hana, Orange Skin White Flesh at Desert King. Tinataya ng FedEx na mahigit 200 ang koleksiyon, samantalang nag-aalok ang pahina ng turismo ng munisipalidad ng pamimitas mula sa mahigit 150 uri at nakatala naman sa itineraryo ng DFNet ang 100.
Mahalagang bahagi ng pagkakakilanlan ng sakahan ang iba’t ibang uri. Nagbibigay ang mga ito ng mapagpipilian sa mga mamimili bukod sa pamilyar na itsura ng dragon fruit, at naglalaan ng materyales na pantanim para sa mga nagtatanim na naghahanap ng partikular na katangian ng prutas. Inilalarawan sa profile ng FedEx ang mga hybrid na uring may lasang kahawig ng niyog, lychee at strawberry.
Ang cultivar ay uri ng halamang pinili at pinalago dahil sa mga partikular na katangian nito. Nabubuo naman ang hybrid sa pamamagitan ng pagpaparami ng mga halamang magkaiba ang pinagmulan. Nakakatulong ang mga terminong ito na ipaliwanag kung bakit nagpapanatili ng maraming halamang may pangalan ang isang espesyalisadong nursery sa halip na iisang uri lang ng pananim ang palaguin sa buong lupain nito.
Gumagamit din ang sakahan ng mga trellis, mga estrukturang sumusuporta sa mga gumagapang na tangkay ng cactus. Sa business profile nito noong Enero, inilalarawan ng FedEx na dahil sa sistemang ito, naipapatakbo ang halos tatlong ektarya na para bang limang ulit ang laki nito. Ganito inilalarawan ng kumpanya kung gaano kahusay nagagamit ang lupa.
Ganito inilarawan ni Eliscupides, may-ari ng depot, ang paraang ito sa profile:
Ginawa naming produktibong sakahan ng dragon fruit ang pinakamaliliit na bakuran,
Nakatutulong ang pagsuporta sa mga tangkay upang maisaayos ng mga nagtatanim ang mga halaman sa limitadong lugar. Para sa negosyong nagbebenta ng prutas at materyales na pantanim, mahalagang bahagi ng sistema ng produksyon kung paano inaayos sa lupain ang mga halaman.
Mas malayo ang nararating ng mga pinagputulan kaysa sa inaning prutas
Nakasentro sa mga materyales na pantanim ang pandaigdigang negosyo ng depot. Ayon sa FedEx, nakarating na ang mga materyales na ito sa mahigit 80 bansa, kaya mas malawak ang abot ng mga mamimili ng sakahan kaysa sa mga retail partner na tumatanggap ng inaning prutas nito.
Nangangailangan ng koordinasyon sa pagitan ng paghahanda sa sakahan, transportasyon at mga proseso sa adwana ang pagpapadala ng buhay na pinagputulan. Layunin nitong makarating ang halaman sa mamimili sa kondisyong angkop sa pagtatanim, kaya nagiging bahagi ng halaga ng produkto ang proseso ng paghahatid.
Inilarawan ni Eliscupides ang papel ng FedEx sa pagkuha ng mga materyales at pangangasiwa sa pagpapadala ng mga ito:
Kinukuha nila ang mga materyales sa aming sakahan at inaasikaso ang lahat ng masalimuot na pangangailangan sa logistics, mula sa paghahatid hanggang sa clearance sa adwana. Sa loob ng isang linggo, nasa mga kamay na ng aming mga mamimili ang mga produkto sa perpektong kondisyon.
Ayon ito kay Eliscupides tungkol sa tagal ng paghahatid. Sinasabi rin sa profile ng FedEx na pinalalawak ng negosyo ang kapasidad nito upang pagsilbihan ang mga mamimili sa loob at labas ng bansa. Lumilikha ng pangangailangan para sa koleksiyon ng mga halaman ng depot ang pagluluwas, gayundin para sa praktikal na gawaing kailangan sa pagpaparami at paghahanda ng mga ito.
Ano ang sinuri ng pamahalaan sa sakahan
Pinakamalinaw na opisyal na salaysay tungkol sa pagsusuri sa sakahan noong Pebrero 2025 ang inilathala ng tanggapan ng Agricultural Training Institute sa Central Luzon. Ayon sa abiso nito tungkol sa field validation, sinuri sa pagbisita ang mga kakayahan at mapagkukunan ng mga aplikante batay sa mga kahingian para makapaghatid ng mga serbisyong pang-agrikulturang extension sa ilalim ng programang Learning Site for Agriculture.
Dinadala ng mga serbisyong extension ang kaalaman sa pagsasaka sa mga nagtatanim sa pamamagitan ng pagtuturo, demonstrasyon at praktikal na tulong. Kaya kailangang marunong magpaliwanag at magpakita ng mga pamamaraan ang isang learning site, bukod pa sa kakayahan nitong magpatubo ng pananim.
Kabilang sa regional technical working group sina Marciano Santos, Kent Edward Ballesteros, Glydel Canta, Krizzelle Galang, Rodolfo Padua Jr. at Charls Inieto. Bahagi ng pagsusuri ang paghahanda ni Punzalan ng mga teknikal na dokumento, habang malayuang lumahok ang may-ari at agricultural coordinator.
Inilalarawan ni Eliscupides ang depot bilang sertipikadong Learning Site for Agriculture at sinasabing ito ang una at nag-iisang sakahan ng ganitong uri na may pagkilalang iyon. Itinatala ng abiso ng ATI noong Pebrero ang yugto ng validation; hindi tinukoy ang petsa ng sertipikasyon at saklaw ng pahayag na nag-iisa ito.
Bahagi na ng pampublikong papel ng negosyo ang pagsasanay. Inilalarawan ng FedEx ang mga libreng seminar at pagtuturo sa mga magsasaka, pati na ang pakikipagtulungan sa Central Luzon State University at University of the Philippines Los Baños.
Bakit isinama ang depot sa itineraryo ng isang pandaigdigang workshop
Itinala ng Food and Fertilizer Technology Center ang Bulacan Dragon Fruit Depot bilang destinasyon para sa pagbisita sa bukid sa programa ng workshop ng DFNet mula Oktubre 28 hanggang 30, 2025. Inilarawan sa itineraryo ang lugar sa Angat bilang nagpapakita ng 100 uri ng dragon fruit.
Pinangunahan ang programa ng Philippine Council for Agriculture, Aquatic and Natural Resources Research and Development ng Department of Science and Technology, kasama ang University of the Philippines Los Baños. Planong pagsama-samahin dito ang 26 na miyembro ng Tropical Fruit Consortium mula sa 10 bansa.
Inilaan ang dalawang araw para sa mga pagbisita sa bukid at isang araw naman para sa mga teknikal na talakayan, sa mga destinasyon sa Bataan, Bulacan, Cavite at Laguna. Kabilang ang depot sa mga sakahang nagtatanim ng pinya, niyog, mangga, calamansi, strawberry, papaya at iba’t ibang pananim na prutas.
Tinalakay sa workshop kung paano makatutugon ang mga nagtatanim ng tropikal na prutas sa nagbabagong temperatura, kakulangan sa tubig, mga peste at sakit. Kabilang sa mga iminungkahing tugon ang pagpili ng angkop na cultivar at pagpapahusay sa pamamahala ng lupa at tubig. Sa ganitong konteksto, naging praktikal na paksa ng talakayan tungkol sa pagkakaiba-iba ng pananim at pamamahala ng sakahan ang koleksiyon ng depot.
Nagbibigay ng isa pang dahilan para bumisita ang turismo
Itinatampok ng pamahalaang munisipal ng Angat ang depot bilang destinasyon ng mga bisita at sakahang pinatatakbo. Tinutukoy ng listahan nito ng mga pook-turismo sa sakahan ang lugar bilang bahagi ng Singkaban 2018 at inilalarawan ang pamimitas ng prutas, pangingisda at kayaking sa isang palaisdaan sa loob ng ari-arian.
Ayon sa pahina ng munisipalidad, nakahikayat ng mga dayuhang bisita ang sakahan at nasa halos isa hanggang isa’t kalahating oras ito mula sa central business district ng Makati, Quezon City at iba pang bahagi ng Metro Manila. Nakadepende sa lugar na pinanggagalingan at daloy ng trapiko ang aktuwal na tagal ng biyahe.
Nagbibigay sa mga bisita ng tuwirang karanasan sa pananim ang pamimitas ng prutas, habang mas malawak na dahilan para pumunta ang mga aktibidad sa palaisdaan para sa mga kasamang ang pangunahing pakay ay mamasyal. Naiiba rin ang pagbisita dahil sa koleksiyon ng iba’t ibang uri kumpara sa pagbili ng iisang uri ng prutas sa palengke.
Ang kuwento sa kalusugan sa likod ng mga unang halaman
Ipinaliliwanag ng diagnosis ng kanser sa ina ni Eliscupides kung bakit unang nagkainteres sa dragon fruit ang pamilya. Naglalaman ang prutas ng fiber, bitamina C at mga antioxidant compound. Nakakatulong ang fiber sa panunaw, habang tumutulong naman ang bitamina C sa mga gawain ng katawan, kabilang ang pag-aayos ng mga tisyu.
Nangangailangan ng pangangalagang medikal ang paggamot sa kanser, sa gabay ng mga kuwalipikadong clinician. Maaaring kainin ang dragon fruit bilang bahagi ng iba’t ibang uri ng pagkain, at dapat talakayin sa pangkat na nangangalaga sa pasyente ang mga pagpili ng pagkain habang may karamdaman.
Lumawak na rin ang mga gamit ng pananim bukod sa sariwang prutas. Ginagamit ang dragon fruit sa mga shake, salad at syrup, at maaari rin itong ihalo sa tinapay. Nagbibigay ang mga gamit na ito sa mga nagtatanim at nagbebenta ng iba’t ibang paraan para maabot ang mga mamimiling magkakaiba ang panlasa.
Pinag-ugnay ng pag-unlad ng depot ang atraksyon ng prutas sa mas malawak na operasyon: koleksiyon ng mga halaman, negosyo sa nursery, suplay ng prutas sa retail, paghahatid sa ibang bansa, turismo at pagtuturo sa agrikultura. Nagbibigay ang bawat aktibidad ng panibagong paraan upang maabot ng orihinal na proyekto sa bakuran ang mga mamimili.
Mahahalagang Punto
- Nasa halos tatlong ektarya ang Bulacan Dragon Fruit Depot sa Pulong Yantok, Angat, Bulacan.
- Ayon sa may-ari na si Kevin Eliscupides, umaani ang sakahan ng isa hanggang dalawang tonelada ng prutas bawat buwan para sa mga retail partner.
- Naghihintay nang mga tatlo hanggang apat na buwan ang mga mamimili para sa mga materyales na pantanim na may ugat, ayon sa farm manager na si Jennylyn Punzalan.
- Ayon sa FedEx, nakapagpadala na ang depot ng mga materyales na pantanim sa mahigit 80 bansa.
- Nagsagawa ang ATI Central Luzon ng field validation para sa Learning Site for Agriculture noong Pebrero 26, 2025.
- Pinagsasama ng sakahan ang produksyon ng prutas at pagbebenta ng halaman sa mga aktibidad sa pagsasanay at turismo.
- Itinala ng programa ng DFNet ang depot bilang isa sa mga destinasyon para sa pagbisita sa bukid sa workshop nito noong Oktubre 28 hanggang 30, 2025.






