13 Pang Wika, Kinikilala na sa Pamahalaan
Ipinatupad na ng Lalawigan ng Koshi sa Nepal ang batas na kumikilala sa 13 wika, bukod sa Nepali, para sa mga opisyal na gawain ng pamahalaan, kaya 14 na ang kabuuan. Inanunsyo ni Punong Ministro Hikmat Kumar Karki ang hakbang sa ika-141 anibersaryo ng kapanganakan ni Mahaguru Falgunanda Lingden, na iniugnay ang pagbabago sa pampublikong administrasyon sa pangangalaga sa pagkakakilanlan ng mga komunidad.
Mga Nilalaman
- 13 Pang Wika, Kinikilala na sa Pamahalaan
- Paano Naipatupad ang Batas
- Bakit 13 Wika ang Pinili ng Lalawigan
- Bahagi ng Pagbabago ang mga Sistema ng Pagsulat
- Ano ang Nagbago sa Tanggapan ng Ward sa Jhapa?
- May Sariling Legal na Paraan ang mga Lokal na Pamahalaan
- Pinagtalunan ng mga Mambabatas ang Pagkakakilanlan at Praktikal na Paggamit
- Suporta sa Batas ang mga Alituntunin at Grupong Eksperto
- Bakit Iniuugnay ang Anunsyo kay Falgunanda
- Mahahalagang Punto
Kabilang sa mga kinikilalang wika ang Maithili, Limbu, Tharu, Tamang, Magar, Bantawa, Urdu, Rajbanshi, Rai, Nepal Bhasa, Chamling, Sherpa at Santhali. Nanatiling opisyal na wika ang Nepali. Binibigyan ng pagbabago ang mga karagdagang wika ng legal na puwang sa mga gawain ng pamahalaan, kabilang ang paggamit ng kani-kanilang itinakdang sistema ng pagsulat.
Higit pa ito sa rekomendasyon ng Language Commission na gamitin ang Maithili at Limbu sa mga opisyal na gawain sa Koshi. Isinama ng pamahalaang panlalawigan ang 11 pang wika upang maipakita ang pagkakaiba-iba ng mga pangkat etniko, wika at kultura sa lalawigan.
Sa distrito ng Jhapa, nakikita na ang praktikal na pagbabago sa Ward 5 ng Shivasatakshi Municipality. Inanunsyo ng tanggapan nito na maaaring gumamit ang mga residente ng Maithili at Rajbanshi, bukod sa Nepali, sa mga aplikasyon, rekomendasyon at kaugnay na serbisyo. Ipinakikita ng lokal na halimbawang ito kung ano ang maaaring kahulugan ng pagkilala para sa residenteng lumalapit sa tanggapan ng pamahalaan: ang maipaliwanag ang kahilingan sa wikang pamilyar sa kanya.
Paano Naipatupad ang Batas
Nagkakaisang ipinasa ng kapulungang panlalawigan ang batas matapos itong suriin ng komite at magmungkahi ng mga pagbabago ang mga mambabatas. Pinagtibay ito ng Tanggapan ng Punong Panlalawigan noong Kartik 11, na tinukoy bilang Oktubre 28 sa ulat na gumagamit ng kalendaryong Ingles. Kasunod nito, inanunsyo ni Karki ang pagpapatupad nito sa anibersaryo ng kapanganakan ni Falgunanda.
Ang mga pangunahing hakbang ay:
- Shrawan 25, 2082, sa kalendaryong Bikram Sambat ng Nepal: inirehistro sa kapulungang panlalawigan ang panukalang batas tungkol sa mga wika.
- Ashwin 24: nagkakaisang ipinasa ng kapulungan ang panukalang batas matapos itong talakayin ng komite.
- Kartik 11: pinagtibay ng Tanggapan ng Punong Panlalawigan ang batas.
- Kartik 21: iniulat ang anunsyo tungkol sa mga lokal na serbisyo sa Ward 5 ng Shivasatakshi.
- Kartik 25, na tinukoy bilang Nobyembre 11: kasabay ng anibersaryo ng kapanganakan ni Falgunanda ang anunsyo ng pamahalaang panlalawigan tungkol sa pagpapatupad at pagtatalaga ng taunang Araw ng mga Wika.
Bakit 13 Wika ang Pinili ng Lalawigan
Inirekomenda ng Language Commission ang Maithili at Limbu para sa opisyal na paggamit ng pamahalaan sa Koshi, alinsunod sa mga probisyon ng konstitusyon ng Nepal. Mas malawak na grupo ng mga wika ang isinama sa batas panlalawigan, kasama ang Tharu, Tamang, Magar, Bantawa, Urdu, Rajbanshi, Rai, Nepal Bhasa, Chamling, Sherpa at Santhali.
Sinabi ni Ministro ng Social Development Gita Timsina sa kapulungan na kabilang sa mga pinili ang mga wikang sinasalita ng mahigit 1 porsiyento ng populasyon ng lalawigan. Iniharap niya ang mas malawak na pagkilala bilang paraan upang ipadama sa iba’t ibang komunidad ng wika na kabilang sila sa pamahalaang panlalawigan.
Malaki ang pagbabago sa bilang: kinikilala ng batas ang 13 karagdagang wika sa halip na dalawang inirekomenda ng komisyon, dagdag na 11 wika. Kasama ang Nepali, saklaw na ngayon ng legal na balangkas ang 14 na wika para sa opisyal na paggamit.
Para sa mga residente, may kinalaman ang opisyal na pagkilala sa wikang maaari nilang gamitin sa pakikipag-ugnayan sa mga pampublikong institusyon. Magkaiba ang pagsasalita ng isang wika sa bahay at paggamit nito sa isang aplikasyon sa tanggapan. Lumilikha ang batas ng legal na batayan upang magamit ang mas maraming katutubong wika sa ikalawang sitwasyon.
Bahagi ng Pagbabago ang mga Sistema ng Pagsulat
Itinatakda ng batas na gamitin ang mga wika sa kani-kanilang sistema ng pagsulat. Ang sistema ng pagsulat ay ang kalipunan ng mga titik na ginagamit sa pagtatala ng isang wika. Dahil kabilang dito ang mga sistema ng pagsulat, saklaw ng hakbang ang nakasulat na mga dokumento ng pamahalaan gayundin ang pasalitang komunikasyon.
Itinatakda sa mga probisyon ang sumusunod na pagtutugma ng wika at sistema ng pagsulat:
- Maithili: Mithilakshar at Devanagari.
- Limbu: Sirijanga.
- Tharu: Devanagari.
- Tamang: Tamyig.
- Magar: Akkha.
- Bantawa: Kirat.
- Urdu: sistemang Arabe ng pagsulat.
- Rajbanshi: Devanagari.
- Rai: Kirat.
- Nepal Bhasa, na tinatawag ding Newar: Ranjana at Devanagari.
- Chamling: Kirat.
- Sherpa: Sambhota.
- Santhali: Ol Chiki.
Sa pagkilala sa Mithilakshar at Devanagari para sa Maithili, at Ranjana at Devanagari para sa Nepal Bhasa, binibigyan ang mga wikang ito ng higit sa isang kinikilalang anyo ng pagsulat sa ilalim ng balangkas. Para sa mga tanggapang nagpoproseso ng mga dokumento, mahalagang bahagi ng pagpapatupad ng batas ang mga probisyon tungkol sa mga sistema ng pagsulat.
Ano ang Nagbago sa Tanggapan ng Ward sa Jhapa?
Sinimulan nang gamitin ng Ward 5 ng Shivasatakshi Municipality ang Maithili at Rajbanshi sa mga gawain ng pamahalaan, bukod sa Nepali. Inanunsyo ni Ward Chair Sikin Paswan ang pasya sa isang programang inorganisa ng tanggapan at sinabing malaki ang populasyon ng ward na nagsasalita ng dalawang wika.
Sinabi ni Paswan na layunin nitong makapagbigay ng serbisyo ng pamahalaan sa mga lokal na residente sa sarili nilang mga wika. Kabilang sa mga serbisyong saklaw ng anunsyo ang mga aplikasyon at rekomendasyon. Karaniwang nakikipag-ugnayan ang mga residente sa lokal na pamahalaan para sa mga ito, kaya mahalaga ang pagbabago sa pang-araw-araw na pangangailangang administratibo.
Sinabi rin ng ward chair na nakapagsasalita at nakauunawa ng tatlong wika ang mga kawani, kaya inaasahan niyang hindi magkakaroon ng problema sa paghahatid ng serbisyo. Tinutukoy ng paliwanag niya ang praktikal na bentahe sa tanggapang ito: taglay na ng kasalukuyang mga kawani ang mga kasanayan sa pagsasalita ng mga wikang kailangan para sa pagbabago.
Malugod na tinanggap ni Kamál Rajbanshi, pambansang tagapangulo ng Rajbanshi Society Development Committee at dating kalihim na miyembro ng National Foundation for Development of Indigenous Nationalities, ang pasya bilang makasaysayan at matagumpay na paggamit ng demokrasya. Nanawagan din siya na pangalagaan ang mga wika at kultura ng mga komunidad ng Rajbanshi, Tajpuriya, Gangai, Dhimal, Koche at Meche.
May Sariling Legal na Paraan ang mga Lokal na Pamahalaan
Pinahihintulutan din ng batas panlalawigan ang mga lokal na pamahalaan na gumawa ng mga lokal na batas upang pahintulutan ang opisyal na paggamit ng isang pambansang wikang sinasalita ng nakararami sa kanilang lugar. Nagbibigay ito sa mga munisipalidad at iba pang lokal na awtoridad ng paraan upang isaalang-alang ang pangangailangan sa wika ng sarili nilang populasyon.
Ipinakikita ng Ward 5 ng Shivasatakshi kung bakit mahalaga ang lokal na kalagayan. Binanggit ni Paswan kapwa ang presensiya ng mga nagsasalita ng Maithili at Rajbanshi at ang mga kawani na nakauunawa sa mga wikang ito. Kailangang iangkop ng ibang mga tanggapan ang kanilang mga serbisyo sa mga komunidad na pinaglilingkuran nila at sa mga kasanayan sa wika ng kanilang mga kawani.
Para sa isang residente, kongkreto ang pinakamahalagang resulta: isang tanggapang nakauunawa sa aplikasyon, nakapagpapaliwanag ng hinihingi at nakapagpoproseso ng kahilingan sa wikang kampante siyang gamitin.
Pinagtalunan ng mga Mambabatas ang Pagkakakilanlan at Praktikal na Paggamit
Nagsumite ang 42 mambabatas panlalawigan ng 25 panukalang pagbabago habang tinatalakay ang panukalang batas. Nagkakaisang ipinasa ito matapos pag-aralan ng Social Development Committee ng kapulungan, na kumonsulta sa mga stakeholder, lingguwista at opisyal ng Language Commission.
Sinabi ni Gayanand Mandal, tagapangulo ng komite, sa kapulungan na sensitibong usapin ang paggamit ng wika sa pamahalaan at may kaugnayan ito sa pagkakaiba-iba ng mga wika, pagkakakilanlan at mga karapatan ng mamamayan. Aniya, layunin ng mga konsultasyon na gawing praktikal at katanggap-tanggap sa nakararami ang batas.
Ipinakikita ng kombinasyon ng mga panukalang pagbabago, konsultasyon at nagkakaisang pag-apruba na hindi lamang seremonyal na pag-endorso ang pinagdaanan ng hakbang. Isinaalang-alang ng mga mambabatas kung paano maisasalin ang pagkilala sa iba’t ibang komunidad tungo sa mga probisyong magagamit ng mga tanggapan ng pamahalaan.
Inilarawan ni Timsina ang batas bilang tagumpay para sa katarungang pangwika. Sa praktikal na paraan, nangangahulugan ito ng pagbibigay sa mas maraming komunidad ng wika ng kinikilalang puwang sa mga institusyong gumagawa ng mga pasya at nagbibigay ng mga serbisyong para sa kanila.
Suporta sa Batas ang mga Alituntunin at Grupong Eksperto
Sinabi ni Timsina na bubuo ang pamahalaan ng mga kinakailangang alituntunin at pamamaraan upang maipatupad ang batas. Itinatakda ng ganitong mga dokumento ang mga detalye sa pagpapatakbo na kailangan ng mga tanggapan matapos tukuyin ng batas ang kanilang mga kapangyarihan at pananagutan.
Nagtatakda rin ang batas ng grupong binubuo ng 19 eksperto at pamumunuan ng ministro ng social development. Saklaw ng atas nito ang pangangalaga, pagpapalaganap at pagpapaunlad ng mga wikang sinasalita sa lalawigan.
Walang inihayag na takdang panahon para maibigay ang mga serbisyo sa lahat ng 13 karagdagang wika sa buong lalawigan. Ang mga susunod na praktikal na hakbang na tinukoy ng ministro ay ang paghahanda ng mga alituntunin at pamamaraan, gayundin ang pagtatatag ng grupong eksperto na nakasaad sa batas.
Ipinakikita ng karanasan ng Shivasatakshi ang isang agarang konsiderasyon sa pagpapatupad: maaaring simulang gamitin sa pampublikong serbisyo ang kakayahan ng mga kawani na nakauunawa na sa mga kaugnay na wika. Kailangan ding isaalang-alang ng mas malawak na programa ng lalawigan ang mga sistema ng pagsulat na tahasang nakasaad sa batas.
Bakit Iniuugnay ang Anunsyo kay Falgunanda
Iniugnay ni Karki ang anunsyo ng pagpapatupad sa ika-141 anibersaryo ng kapanganakan ni Mahaguru Falgunanda Lingden, isang dakilang personalidad ng bansa at repormistang panrelihiyon at panlipunan ng Kirat. Sa kanyang mensahe, ginunita ng punong ministro ang mga pagsisikap ni Falgunanda para sa katotohanan, kawalang-karahasan, kapayapaan, pagkakapantay-pantay at pagkakasundo sa lipunan, gayundin ang pagtutol nito sa mga mapangdiskriminang gawain at mapaminsalang tradisyon.
Inilarawan ni Karki ang mga wika bilang tagapagdala ng pagkakakilanlan, kasaysayan, kultura at kabihasnan ng mga komunidad. Aniya, kapag naglaho ang isang wika, nawawala rin ang kaalaman, mga tradisyon at pamanang kultural na ipinapasa sa mga salinlahi.
Itinalaga ng pamahalaang panlalawigan ang Kartik 25, na tinukoy bilang Nobyembre 11 sa anunsyo, bilang taunang Araw ng mga Wika. Sinabi rin ni Karki na gagamitin ng pamahalaan ang mga mapagkukunang mayroon ito upang pangalagaan ang mga wika, sistema ng pagsulat, kultura at tradisyong isinasagawa sa Koshi.
Pinagsasama ng patakaran ang dalawang tiyak na pangako: ang pagbibigay ng legal na puwang sa mas maraming wika sa mga gawain ng pamahalaan at ang pagkakaroon ng taunang okasyong nakalaan para sa pagkakaiba-iba ng mga wika sa lalawigan. Mahuhubog ang epekto nito sa pang-araw-araw na buhay sa pamamagitan ng mga tanggapan, kawani at pamamaraang magpapatupad sa mga pangakong ito.
Mahahalagang Punto
- Kinikilala na sa Koshi ang 13 wika, bukod sa Nepali, para sa mga gawain ng pamahalaan, kaya 14 na ang kabuuan.
- Higit pa ang saklaw ng batas kaysa sa rekomendasyon ng Language Commission na Maithili at Limbu lamang.
- Itinatakda ng batas ang paggamit ng mga itinakdang sistema ng pagsulat at pinahihintulutan ang mga lokal na pamahalaan na magtakda ng paggamit ng wika sa pamamagitan ng lokal na batas.
- Sinimulan na ng Ward 5 ng Shivasatakshi sa Jhapa ang paggamit ng Maithili at Rajbanshi, bukod sa Nepali, para sa mga aplikasyon at kaugnay na serbisyo.
- Kabilang sa mga hakbang sa pagpapatupad ang mga alituntunin, pamamaraan at planong grupong binubuo ng 19 eksperto na pamumunuan ng ministro ng social development.
- Itinalaga ang Kartik 25 bilang taunang Araw ng mga Wika sa lalawigan.






