4,530 aplikasyon para sa pagkamamamayan sa Sabah, hindi pa tapos iproseso; 41 sertipiko ang naipamahagi

Libo-libong aplikante sa Sabah ang naghihintay na makumpleto ang proseso

May 4,530 aplikasyon para sa pagkamamamayan sa Sabah ang naitala pa ring pinoproseso, at 41 pag-apruba ang nakumpleto para sa panahong nagsimula noong 2025 hanggang Setyembre 15, 2026, sinabi ni Home Minister Datuk Seri Saifuddin Nasution Ismail sa Parliament ng Malaysia. Sa mga bilang na ito, nangangahulugan ang nakumpletong pag-apruba na natanggap na ng aplikante ang sertipiko ng pagkamamamayan, hindi lamang na inaprubahan ng ministeryo ang aplikasyon.

Naitala rin ng National Registration Department, na kilala sa daglat na JPN sa wikang Malay, ang 3,573 inaprubahang aplikasyon para sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan sa Sabah sa parehong panahon, habang 732 pa ang pinoproseso. Tungkol ang mga aplikasyong ito sa pagpaparehistro ng kapanganakan matapos ang itinakdang palugit at hiwalay ang bilang ng mga ito sa mga aplikasyon para sa pagkamamamayan.

Ibinigay ni Saifuddin ang mga bilang bilang tugon kay Vivian Wong Shir Yee, mambabatas ng Pakatan Harapan para sa Sandakan. Tinanong niya kung ano ang ginagawa ng pamahalaan upang paikliin ang paghihintay, pabilisin ang mga aplikasyon para sa pagkamamamayan at huling pagpaparehistro ng kapanganakan, at magbigay sa mga aplikante ng mas malinaw na impormasyon tungkol sa kanilang mga kaso.

May dalawang mahalagang yugto ang proseso para sa mga aplikante: ang pagtanggap ng desisyon mula sa Home Ministry at ang pagtanggap ng sertipikong kumukumpleto sa kaso sa mga tala ng JPN. Sinabi ni Saifuddin na maaaring makapasa ang aplikasyon sa unang yugto ngunit manatiling nakatala bilang pinoproseso hanggang mailimbag at maipamahagi ang sertipiko.

Bakit nananatiling nasa proseso ang mga kasong naaprubahan na

Ipinaliwanag ni Saifuddin na kabilang lamang sa bilang ng mga inaprubahang aplikasyon ng JPN ang mga kasong nabigyan na ng pag-apruba at naisyuhan at naihatiran na ng sertipiko ng pagkamamamayan. Dahil dito, pinagsasama sa kategoryang pinoproseso sa mga tala ng departamento ang mga kasong naghihintay ng desisyon at ang mga naaprubahan nang naghihintay ng sertipiko.

Ipinaliwanag din ni Deputy Home Minister Datuk Seri Dr Shamsul Anuar Nasarah ang parehong paraan ng pagtatala sa sesyon ng mga tanong sa Parliament noong Hulyo 16. Inilarawan niya kung paano itinatala sa sistema ng registration department ang desisyon ng ministeryo:

"Ang mga aplikasyong inaprubahan ng Home Ministry ngunit hindi pa nalilimbag at naipamamahagi ang mga sertipiko ng pagkamamamayan ay nakatala pa rin bilang 'pinoproseso' sa sistema ng NRD," sabi niya.

Samakatuwid, ang 41 nakumpletong pag-apruba ay bilang ng mga kasong umabot na sa pamamahagi ng sertipiko. Kailangan ng mga pamilyang sumusubaybay sa aplikasyon ang impormasyon tungkol sa kapwa desisyon at dokumento: kung nakapagpasya na ang ministeryo sa kaso at, kung naaprubahan ito, kung nailimbag at naipamahagi na ng JPN ang sertipiko.

Walang detalyadong bilang sa mga sagot sa Parliament kung ilan sa 4,530 kasong pinoproseso na ang inaprubahan ng ministeryo. Hindi rin kinumpirma ng mga ito ang naging resulta ng pulong ng komiteng inaasahan noon sa huling bahagi ng Hulyo o unang bahagi ng Agosto.

Ano ang nagbago mula Mayo hanggang Setyembre?

Umabot sa 890 ang itinaas ng bilang ng mga aplikasyon para sa pagkamamamayan sa Sabah na nakatala pa ring pinoproseso ng JPN mula Mayo 31 hanggang Setyembre 15, mula 3,640 tungo sa 4,530. Katumbas ito ng pagtaas na humigit-kumulang 24.5%, batay sa bilang noong Mayo.

Umakyat ng 31 ang nakumpletong pag-apruba, mula 10 tungo sa 41. Inilalarawan ng mga bilang ang naitalang kalagayan sa dalawang magkaibang petsa ng pagsasara ng talaan, habang ipinakikita ng paliwanag ng ministro kung bakit kailangan ding malaman kung anong yugto na narating ng bawat aplikasyon upang maunawaan ang kabuuang bilang ng mga kasong pinoproseso.

Gumalaw rin sa magkabilang panig ng proseso ang mga bilang para sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan. Tumaas ng 914 ang mga inaprubahang aplikasyon, mula 2,659 tungo sa 3,573, o humigit-kumulang 34.4%. Nadagdagan naman ng 121 ang mga aplikasyon na pinoproseso pa, mula 611 tungo sa 732, o humigit-kumulang 19.8%.

Mas detalyadong larawan ang ibinibigay ng paghahambing kaysa sa alinman sa dalawang tala nang magkahiwalay. Mas marami ang nakumpletong kaso ng pagkamamamayan at inaprubahang pagpaparehistro ng huling kapanganakan sa Sabah pagsapit ng Setyembre, habang dumami rin sa dalawang kategorya ang mga aplikasyon na nanatiling pinoproseso.

Nagsisimula ang takdang panahon ng pagproseso kapag kumpleto ang mga dokumento

Sinabi ni Shamsul Anuar sa Parliament noong Hulyo na nagtakda ang binagong mga pamamaraan ng isang taong panahon ng pagproseso para sa mga aplikasyon para sa pagkamamamayan sa ilalim ng Artikulo 15A, 15(2) at 19(1) ng Pederal na Konstitusyon. Magsisimula ang panahong ito sa pagtanggap ng kumpletong mga dokumento at magtatapos sa pinal na desisyon.

Tinutukoy ng mga numero ng artikulong ito ang mga probisyon ng konstitusyon na pinagbabatayan sa pagsusuri sa mga aplikasyon. Para sa mga pamilya, mahalagang malaman kung kailan magsisimula ang takdang panahon: magsisimula ito kapag kumpleto na ang mga kinakailangang dokumento, hindi sa unang paghingi pa lamang ng tulong o pagsusumite ng kulang na papeles.

Pinal na desisyon din ang tinutukoy ng takdang panahon. Kailangan pa ng kasunod na hakbang na pag-isyu at pamamahagi ng sertipiko upang mabilang sa nakumpletong pag-apruba ng JPN ang isang kaso. Mas madaling matutukoy kung saan naghihintay ang aplikante kung magkakahiwalay na susubaybayan ang petsa ng desisyon at petsa ng pamamahagi ng sertipiko.

Kabilang sa mga suliraning tinukoy ng deputy minister sa mga kaso ng huling pagpaparehistro ng kapanganakan ang kulang na mga sumusuportang dokumento. Inuugnay ng kanyang paliwanag ang mga hakbang ng pamahalaan sa pagproseso sa isa pang gawain: ang pagtulong sa mga pamilya na tipunin ang impormasyong kailangan ng mga opisyal bago maisailalim ang kaso sa mga kinakailangang pagsusuri.

Ang mga petsa sa likod ng mga bilang

Inilalarawan sa mga ulat sa Parliament ang ilang yugto ng pagtugon ng pamahalaan noong 2026. Makakatulong ang pagsasama-sama ng mga petsa upang maipaliwanag kung bakit mas mataas ang mga sumunod na bilang at kung saan pumapasok ang planong pagsusuri ng komite.

• Mayo 31, 2026: Petsa ng pagsasara ng talaan para sa mga bilang na nagpapakitang 3,640 aplikasyon para sa pagkamamamayan ang pinoproseso at 10 ang nakumpletong pag-apruba para sa panahong nagsimula noong 2025.
• Hulyo 16, 2026: Iniharap ni Shamsul Anuar sa Parliament ang mga bilang noong Mayo at ipinaliwanag ang takdang panahon ng pagproseso, mas malawak na mga paraan ng pagsusumite at mga ipinagkaloob na kapangyarihan.
• Huling bahagi ng Hulyo o unang bahagi ng Agosto 2026: Inaasahang magpupulong ang Sabah Special Committee on Citizenship Status upang isaalang-alang ang 1,018 aplikasyon.
• Setyembre 15, 2026: Ipinakita ng mas huling petsa ng pagsasara ng talaan na 4,530 aplikasyon para sa pagkamamamayan ang pinoproseso at 41 ang nakumpletong pag-apruba. Kasabay nito, may 3,573 inaprubahang pagpaparehistro ng huling kapanganakan at 732 pang pinoproseso.

Saklaw ng planong adyenda ng komite ang 1,018 aplikasyon, isang malaking pangkat ng mga kasong kailangang isaalang-alang. Ang pagsasaalang-alang ang yugto ng pagsusuri kung kailan sinisiyasat ang mga aplikasyon bago magpasya.

Mas inilalapit sa mga aplikante ang pagpaparehistro ng huling kapanganakan

Maaaring isumite ang mga aplikasyon para sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan sa mga tanggapan ng JPN sa buong bansa at sa pamamagitan ng programang Menyemai Kasih Rakyat, na kilala bilang MEKAR, sinabi ni Shamsul Anuar. Pinalawak din ang programa, lalo na sa mga rural at liblib na lugar.

Para sa mga pamilya sa Sabah, nagbibigay ng mga opsyon ang mga itinakdang paraan ng pagsusumite bukod sa paglapit sa iisang tanggapan. Nag-aalok ang MEKAR ng serbisyong naglalapit sa mga taong malayo sa mga pasilidad ng pagpaparehistro, habang maaaring magsumite ng aplikasyon sa mga tanggapan ng JPN sa ibang bahagi ng Malaysia dahil tumatanggap ang mga ito sa buong bansa.

Ipinagkatiwala rin sa mga tanggapan ng JPN sa mga estado ang kapangyarihang magpasya tungkol sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan. Inilarawan ito ng pamahalaan bilang paraan upang pabilisin ang pagsusuri at pagresolba sa pamamagitan ng pagpapasya sa antas ng estado.

Magkahiwalay na prosesong pang-administratibo ang mga aplikasyon para sa pagkamamamayan at huling pagpaparehistro ng kapanganakan sa mga bilang. Lumilikha ang pagpaparehistro ng kapanganakan ng opisyal na rekord nito; tumutukoy naman ang mga bilang sa pagkamamamayan sa mga aplikasyon para sa pagkamamamayan at pamamahagi ng mga kaukulang sertipiko. Maaaring mangailangan ang isang pamilya ng tulong sa pag-asikaso ng mga dokumento, ngunit magkakaiba ang mga hakbang at naitatalang resulta ng bawat proseso.

Bakit nahihirapan ang mga pamilya na kumpletuhin ang pagpaparehistro

Tinukoy ni Shamsul Anuar ang apat na pangunahing sanhi ng pagkaantala sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan: kulang na kaalaman ng mga magulang o tagapag-alaga, mga suliranin sa pamilya, kakapusan sa pananalapi at kulang na mga sumusuportang dokumento.

Naaapektuhan ng bawat suliranin ang magkakaibang bahagi ng proseso. Maaaring lumampas ang mga magulang sa itinakdang panahon ng pagpaparehistro dahil hindi nila alam ang kahingian. Mas nagpapahirap sa pag-asikaso ng mga administratibong gawain ang suliraning pinansyal, habang maaaring magpalubha sa paghahanda ng aplikasyon ang mga problema sa pamilya at nawawalang dokumento.

Sinabi ng Home Ministry na pinalakas nito ang pagtutulungan ng JPN, pamahalaan ng Sabah, mga pinuno ng komunidad, ospital, paaralan, ahensiyang pangkagalingan at mga organisasyong hindi pampamahalaan. Kabilang sa mga itinakdang gawain ng mga ito ang pagtukoy sa mga taong walang dokumento ng pagkakakilanlan at pagtulong sa kanila na kumpletuhin ang mga sumusuportang papeles.

Tinutugunan ng pinagsamang serbisyong naglalapit at tulong sa dokumento ang mga hakbang bago makarating sa mga opisyal ang kumpletong papeles. Tinutugunan naman ng ipinagkatiwalang kapangyarihan sa pagpapasya ang mga susunod na hakbang. Saklaw ng mga hakbang na ito ang pag-access sa mga serbisyo ng pagpaparehistro, paghahanda ng aplikasyon at kapangyarihang magpasya sa mga kaso ng huling pagpaparehistro ng kapanganakan.

Kailangang malaman ng mga aplikante kung anong yugto na sila

Itinampok sa tanong ni Vivian sa Parliament ang pagiging malinaw, kasabay ng pagpapabilis ng pagproseso. Ginawang kongkreto ng paliwanag ng ministro ang halaga ng kahilingang ito: maaaring sumaklaw sa magkakaibang sitwasyon ang katayuang nagsasabing pinoproseso ang isang kaso.

Kailangan ng pamilyang naghihintay sa desisyon ng ministeryo ng balita tungkol sa pagsusuri sa aplikasyon. Kailangan naman ng pamilyang naaprubahan na ang aplikasyon ng balita tungkol sa paglimbag at pamamahagi ng sertipiko. Mas kapaki-pakinabang na paliwanag sa natitira pang mga hakbang ang maibibigay sa mga aplikante kung magkakahiwalay na ipapakita ang mga yugtong ito.

Ipinakikita ng mga bilang ng Sabah noong Setyembre ang pag-usad sa mga nakumpletong kaso kasabay ng mas malaking bilang ng mga kasong nakatalang pinoproseso. Kaya para sa indibidwal na aplikante, mahalagang malaman kapwa ang resulta ng desisyon at kung kumpleto na ang dokumentasyon, sa halip na iisang katawagan lamang ng katayuan.

Mahahalagang Punto

• Naitala ng JPN ang 4,530 aplikasyon para sa pagkamamamayan sa Sabah na pinoproseso pa at 41 nakumpletong pag-apruba para sa panahong nagsimula noong 2025 hanggang Setyembre 15, 2026.
• Kailangan nang maisyuhan at maihatid sa mga aplikante ang mga sertipiko upang maituring na nakumpleto ang pag-apruba sa pagkamamamayan.
• Umabot sa 3,573 ang mga inaprubahang aplikasyon para sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan at 732 ang pinoproseso pa.
• Tumaas nang 890 ang kabuuang bilang ng mga aplikasyon para sa pagkamamamayan na pinoproseso, mula sa 3,640 noong Mayo 31.
• Nagsisimula ang itinakdang isang taong panahon ng pagproseso kapag natanggap na ang kumpletong mga dokumento para sa mga aplikasyong saklaw ng Artikulo 15A, 15(2) at 19(1).
• Kabilang sa mga hakbang para sa huling pagpaparehistro ng kapanganakan ang mga paraan ng pagsusumite sa buong bansa, serbisyong naglalapit sa mga komunidad sa pamamagitan ng MEKAR at kapangyarihang magpasya na ipinagkatiwala sa mga tanggapan ng JPN sa mga estado.