Nawalan ang Bhutan ng 27 Glacier Habang Nagbabanta ang Pag-init ng Kabundukan sa Suplay ng Tubig at Kabuhayan sa Kabundukan

Paliit na imbakan ng yelo sa ibabaw ng mga lambak ng Bhutan

Nawalan ang Bhutan ng 27 glacier mula nang isagawa ang nauna nitong pambansang imbentaryo, habang lumiit nang mahigit 57 kilometro kuwadrado ang lawak ng mga glacier nito, ayon sa National Centre for Hydrology and Meteorology (NCHM). Bilang sa Bhutan Glacier Inventory 2026 ang 673 glacier na sumasaklaw sa halos 572 kilometro kuwadrado, mahigit 9 porsiyentong pagbawas sa lawak kumpara sa imbentaryo noong 2018.

Sa kaitaasan ng mga lambak, makikita ang mga pagbabagong ito sa mga lugar gaya ng Wakila sa Laya, kung saan nagpapastol si Dorji ng mga yak sa mga pastulang alpine na mahigit 5,000 metro ang taas mula sa lebel ng dagat. Ipinagpapatuloy ng kanyang trabaho ang kabuhayang minana sa mga naunang henerasyon. Banta sa suplay ng tubig, pastulan at kapaligiran sa kabundukan na pinagkukunan ng ikinabubuhay ng mga komunidad na gaya ng sa kanya ang pagliit ng yelo at pagbabago ng mga kondisyon sa bundok.

Umaabot hanggang sa mga lugar sa ibaba ng agos ang mga epekto nito. Tumutulong ang mga glacier sa pagdaloy ng tubig sa mga ilog ng Bhutan, na pinagkukunan ng tubig inumin at patubig, at ginagamit sa paglikha ng kuryente mula sa haydroelektrisidad. Nagdudulot din ang pag-atras ng yelo ng paglaki ng mga lawa ng glasyal, na nagpapataas sa panganib ng baha kapag biglang kumawala ang tubig mula sa isang lawa.

Pinagsama-sama sa imbentaryo ang mga satellite image na nakalap mula 2016 hanggang 2025. Kalakip ng mga sukat mula sa mga indibidwal na glacier at tala ng temperatura mula sa mga istasyon sa matataas na bundok, ipinakikita nito kung paano nagbabago ang mga reserbang tubig na nagyelo sa Bhutan, at kung bakit kailangang sabay na magplano para sa kakulangan ng tubig at biglaang pagbaha.

Ano ang sinusukat ng bagong imbentaryo

Gumamit ang NCHM ng mga satellite image, machine learning at deep learning upang ihanda ang imbentaryo. Nakakatulong ang mga pamamaraang ito sa kompyuter na matukoy ang mga hangganan ng glacier sa malalawak at mahirap marating na kabundukan. Ayon sa sentro, pinapahusay ng paraang ito ang katumpakan at pagkakapare-pareho ng pagmamapa habang binabawasan ang pagkakamali ng tao.

Inilalarawan ng pagkawala ng mahigit 57 kilometro kuwadrado ang pagliit ng lawak ng ibabaw na sakop ng mga glacier. Nagbibigay naman ng ibang bahagi ng larawan ang mga sukat sa kapal at masa ng yelo: maaaring numipis ang isang glacier habang nananatili pa rin itong nakasakop sa ilan sa dating lawak nito.

Nananatiling pinakamalaking konsentrasyon ng mga glacier sa Bhutan ang Pho Chhu sub-basin, na may 200 glacier na sumasaklaw sa mahigit 230 kilometro kuwadrado. Katumbas ito ng humigit-kumulang 30 porsiyento ng 673 glacier sa bansa at halos dalawang-kalima ng halos 572 kilometro kuwadradong lawak ng mga glacier nito. Dahil dito, malaking bahagi ng panganib na dulot ng pagkatunaw ng yelo sa Bhutan ay nagmumula sa mga pagbabagong nagaganap sa basin na ito.

Sa isang naunang ulat na kaugnay ng Bhutan Glacial Lake Inventory 2021, nakatala ang 567 glacier na sumasaklaw sa 55.04 kilometro kuwadrado. Hindi ipinaliwanag ang kaugnayan ng mga bilang na iyon sa imbentaryo ng mga glacier noong 2026. Itinatala sa pinakabagong pambansang pagtatasa ang kasalukuyang kabuuang bilang na 673 glacier at halos 572 kilometro kuwadrado.

Nagtatala ng pagtaas ng temperatura ang mga istasyon sa bundok

Uminit nang 0.79 digri Celsius ang Zanam sa Gasa, na nasa humigit-kumulang 4,900 metro sa ibabaw ng dagat, mula 2000 hanggang 2025. Nagtala naman ang Lunana ng pagtaas na 0.83 digri sa kaparehong panahon, ayon sa mga tala ng temperatura na sinipi ng NCHM.

Mahalaga ang mga pagtaas na ito dahil nakabatay ang pananatili ng isang glacier sa balanse ng pagdami at pagkawala ng yelo. Nagdaragdag ng materyal na maaaring maging yelo ang pag-ulan ng niyebe, samantalang inaalis ito ng pagkatunaw. Kapag paulit-ulit na mas malaki ang nawawala kaysa nadaragdag, numinipis, lumiliit o kapwa itong nangyayari sa glacier.

Iniugnay ni Karma, isang espesyalista sa NCHM, ang pag-atras ng mga glacier sa Bhutan sa mabilis na pag-init sa matataas na lugar, kung saan matatagpuan ang mga glacier ng bansa. Nagbibigay ang mga sukat ng temperatura ng lokal na paliwanag sa mga pagbabagong nakikita sa satellite inventory.

Sa buong Asya, 0.91 digri Celsius na mas mataas ang karaniwang temperatura noong 2023 kumpara sa karaniwang naitala mula 1991 hanggang 2020. Ayon sa pagtatasa ng State of the Climate in Asia 2023, ikalawang pinakamainit na taon ito sa rehiyon na naitala. Inilalagay ng mga obserbasyon sa kabundukan ng Bhutan ang pagkawala ng mga glacier nito sa mas malawak na konteksto ng pag-init ng rehiyon.

Ipinakikita ng tatlong glacier ang pagkawala ng yelo sa ilalim ng ibabaw

Ipinakikita ng mga sukat na inilahad ni Sonam Lhamo, pangunahing opisyal sa hydrology at meteorology ng NCHM, ang mga pagbabago sa tatlong glacier na regular na sinusubaybayan: Gangjula, Thana at Shodug. Paulit-ulit na sinusubaybayan ang mga glacier na ito upang masubaybayan ng mga siyentista ang mga pagbabago sa paglipas ng panahon.

Nawalan ng 30 porsiyento ng yelo ang Gangjula, na pinagmumulan ng tubig sa itaas na bahagi ng mga sistemang ilog ng Pho Chhu at Punatsangchhu, mula 2004 hanggang 2020. Naitala ang kapal nito sa 96.4 metro noong 2019. Ayon sa presentasyon, 369 milyong litro ng tubig ang nawawala rito kada taon, at inaasahang maglalaho ang glacier sa loob ng siglong ito.

Sa pinagmumulan ng tubig sa itaas na bahagi ng Chamkharchhu at Manas basin, iniulat na 210 metro ang kapal ng Thana. Ayon sa mga bilang na inilahad ni Lhamo, 6 na bilyong litro ng tubig ang nawawala rito kada taon, katumbas ng 7 porsiyento ng yelo nito.

Nasa pinagmumulan ng tubig sa itaas na bahagi ng Thimchhu ang Shodug, na may naitalang kapal na 126.6 metro noong 2021. Ang balanse ng masa nito mula 2021 hanggang 2022 ay minus 1,762.29 milimetro ng katumbas na tubig kada taon. Sa madaling salita, nawalan ang glacier ng yelong katumbas ng suson ng tubig na may lalim na humigit-kumulang 1.76 metro kung ikakalat sa ibabaw nito.

Inilalarawan ng mga sukat na ito ang magkakaibang aspekto ng pagbabago sa glacier: dami ng yelo, pagkawala ng tubig at balanse sa pagitan ng pag-ipon at pagkatunaw. Kapag isinama sa pambansang pagmamapa, ipinakikita ng mga ito kung bakit bahagi lamang ng kabuuang larawan ang pagbibilang sa mga glacier.

Bakit mahalaga sa mga lugar sa ibaba ng agos ang pagkatunaw ng yelo

Nag-iimbak ng tubig sa matataas na bahagi ng kabundukan ang mga glacier ng Bhutan at naglalabas ng bahagi nito habang natutunaw. Bahagi lamang ang ambag ng mga ito sa mas malawak na sistema ng ilog na pinagkukunan din ng tubig mula sa ulan at niyebe. Habang lumiliit ang reserbang yelo, maaaring magbago ang dami at panahon ng pagdating ng tubig sa mga komunidad sa ibaba ng agos.

Nagbabala si Karma, ang espesyalista ng NCHM, na umaabot ang mga epekto nito sa suplay ng enerhiya ng bansa:

Direkta man o hindi direkta, masasabi nating nagmumula sa mga glacier sa hilaga ang lahat ng pangunahing sistema ng ilog natin. Pero higit pa roon, sa palagay ko, kailangan nating mag-alala tungkol sa mga yamang-tubig sa hinaharap. Kapag naglaho ang glacier, tiyak na malaki ang magiging epekto nito sa mga yamang-tubig, sa paglikha man ng kuryente mula sa haydroelektrisidad o sa sektor ng enerhiya,

Gumagamit ng umaagos na tubig ang mga planta ng haydroelektrisidad upang lumikha ng kuryente. Dahil dito, mahalaga sa produksyon ng kuryente ang mga pagbabago sa daloy ng ilog, gaya rin ng kahalagahan nito sa mga magsasakang nangangailangan ng patubig at mga sambahayang umaasa sa maaasahang suplay ng tubig.

Naglalabas ng nakaimbak na tubig ngayon ang natutunaw na glacier, pero nag-iiwan ito ng mas maliit na reserba para sa mga susunod na taon. Ipinapaliwanag nito kung bakit maaaring sabay na makita ang tubig mula sa pagkatunaw at umiral ang pangamba sa seguridad ng suplay ng tubig sa hinaharap. Para sa Bhutan, ang praktikal na usapin ay kung paano magbabago ang suplay ng tubig sa mga ilog habang patuloy na nagbabago ang mga glacier.

Panibagong panganib ang paglaki ng mga lawa

Maaaring mag-iwan ng mga hukay ang mga nag-a-atras na glacier kung saan naiipon ang tubig mula sa pagkatunaw. Napipigilan ng mga pilapil na gawa sa maluwag na bato at sediment na iniwan ng yelo ang pagdaloy ng tubig mula sa ilang lawa ng glasyal. Kapag bumigay ang likas na harang o umapaw ang tubig dito, maaaring humagibis pababa ng bundok ang napakaraming tubig.

Ang biglaang pagbuga ng tubig mula sa lawa ng glasyal ay ang biglaang pagdaloy palabas ng nakaimbak na tubig sa lawa. Maaari nitong tangayin ang sediment at mga labi pababa sa mga lambak, na maglalagay sa panganib sa mga pamayanan at imprastraktura sa ibaba ng lawa. Kinikilala ng NCHM na lumalaking panganib na kaugnay ng pag-atras ng mga glacier ang pagbuo at paglaki ng mga lawa ng glasyal.

Nagpapatakbo ang Bhutan ng 234 istasyon ng pagmamasid ng NCHM at nagbibigay ng mga pagtataya at babala tungkol sa lagay ng panahon. Tinutukoy sa isang pagtatasa na tinalakay kasabay ng mga sukat sa glacier ang mga kakulangan sa kaalaman tungkol sa sakuna, pagpapabatid ng mga babala at kahandaan, sa kabila ng mas mahusay na resulta sa pagmamasid at pagtataya.

Para sa mga taong nasa ibaba ng agos, kailangang makarating sa tamang komunidad ang babala sa oras upang makakilos sila. Magkakaugnay na gawain ang pagsubaybay sa mga kondisyon sa bundok, pagpapabatid ng panganib at paghahanda sa mga residente. Malaki ang nakataya sa rehiyon: mahigit 80 porsiyento ng mga iniulat na sakuna sa Asya noong 2023 ay mga baha at bagyo, na kumitil ng mahigit 2,000 buhay at nakaapekto sa mahigit 9 na milyong tao.

Ano ang kahulugan ng mga pagbabago para sa Laya

Dahil nagpapastol ng mga yak si Dorji sa Wakila, naipakikita ng kanyang kuwento ang isang tanawing tuwirang nakasalalay ang kabuhayan sa mga kondisyon sa bundok. Pinagkukunan ng pagkain ng mga hayop ang mga pastulang alpine, habang nakaaapekto ang pagkakaroon ng tubig sa kapaligiran sa paligid.

Bahagi ng nagbabagong kapaligirang pinagtatrabahuhan araw-araw ang pag-atras ng mga glacier para sa mga komunidad sa kabundukan. Naaapektuhan ng mga pinagmumulan ng tubig at kondisyon ng pastulan kung saan makakakain ang mga hayop at kung paano mapananatili ng mga pastol ang kanilang kabuhayan. Iniuugnay ng mga pagbabagong iniulat sa Laya ang pambansang imbentaryo sa mga praktikal na alalahanin ng mga pamilyang nakatira malapit sa yelo.

Iba-iba ang pangangailangan ng Bhutan sa magkakaibang taas ng lupain. Umaasa ang mga residente sa kabundukan sa lokal na kapaligiran para sa alagang hayop at tubig sa tahanan. Nakadepende naman sa daloy ng ilog ang mga komunidad sa ibaba ng agos at nanganganib din sila sa posibleng pagbaha. Kaya magkakaiba ang epekto ng iisang nag-a-atras na glacier sa isang pastol, magsasaka at tagalikha ng kuryente.

Ang naitalang mga pagbabago at susunod na hakbang sa agham

Saklaw ng mga ebidensiya ang ilang magkakaugnay na panahon ng pagmamasid. Ipinakikita ng maikling talaan kung paano nakatutulong sa pinakabagong larawan ang mga tala ng temperatura, pagsukat sa bukid at pagmamapa gamit ang satellite:

• 2000 hanggang 2025: Nagtala ang Zanam at Lunana ng pag-init na 0.79 at 0.83 digri Celsius, ayon sa pagkakasunod.
• 2004 hanggang 2020: Nawalan ng 30 porsiyento ng yelo ang Gangjula.
• 2016 hanggang 2025: Nakalap ang mga satellite image na ginamit para sa Bhutan Glacier Inventory 2026.
• 2018: Nagsilbing batayan sa paghahambing para sa pinakabagong naiulat na pagkawala ang naunang pambansang imbentaryo ng mga glacier.
• 2021 hanggang 2022: Nagtala ang Shodug ng negatibong balanse ng masa na katumbas ng humigit-kumulang 1.76 metro ng tubig kada taon.
• 2026: Binilang sa pinakabagong imbentaryo ang 673 glacier na sumasaklaw sa halos 572 kilometro kuwadrado.

Hindi pa nakabuo ang NCHM ng pagtataya sa magiging kalagayan ng lahat ng glacier sa Bhutan. Plano ng sentro na gumawa ng mga modelo para sa ilang pangunahing glacier dahil magkakaiba ang tugon ng bawat isa sa pag-init; wala pang itinakdang petsa kung kailan ito matatapos.

Makakatulong ang mga modelong iyon na maiugnay ang mga sukat ngayon sa pagpaplano sa tubig at pamamahala sa panganib ng mga lawa sa hinaharap. Nagbibigay na ang imbentaryo ng pambansang mapa ng natitirang yelo, habang ipinakikita naman ng paulit-ulit na pagsukat sa mga sinusubaybayang glacier kung gaano kabilis nawawalan ng masa ang mga partikular na reserbang yelo.

Mahahalagang Punto

• Binilang sa imbentaryo ng Bhutan noong 2026 ang 673 glacier na sumasaklaw sa halos 572 kilometro kuwadrado.
• Mula sa imbentaryo noong 2018, nawalan ang bansa ng 27 glacier at mahigit 57 kilometro kuwadrado ng lawak ng mga glacier.
• Uminit nang humigit-kumulang 0.8 digri Celsius ang Zanam at Lunana mula 2000 hanggang 2025.
• Nawalan ng 30 porsiyento ng yelo ang Gangjula mula 2004 hanggang 2020, habang nagtala rin ng malaking pagkawala ang Thana at Shodug.
• Nagbabantang maapektuhan ng lumiliit na mga glacier ang suplay ng tubig at haydroelektrisidad sa hinaharap, habang pinalalaki ng mga lumalawak na lawa ng glasyal ang panganib ng baha.
• Plano ng NCHM na gumawa ng mga modelo ng mga pangunahing glacier upang higit na maunawaan ang magiging pagbabago sa mga ito.