Nag-aalok ang Malaysia ng mga Sasakyang Panghimpapawid para sa mga Sunog sa Indonesia Habang Pinipigil ng Makapal na Usok ang Pag-apula mula sa Himpapawid

Humaharap sa krisis sa visibility ang alok na mga sasakyang panghimpapawid

Naghahanda ang Malaysia na posibleng tumulong sa Indonesia sa mga sunog sa kagubatan at lupang pit, kabilang ang pagpapadala ng mga helicopter at sasakyang panghimpapawid na maghuhulog ng tubig. Gayunman, dahil sa usok, masyadong mapanganib isagawa ang ilan sa mga iminungkahing misyong pangsaklolo. Sinabi ni Foreign Minister Datuk Seri Mohamad Hasan na ayon sa mga ulat, bumaba sa wala pang 50 metro ang visibility sa mga apektadong lugar, habang umabot sa 1,000 ang mga sukat ng polusyon sa ilang bahagi ng Kalimantan.

Nag-alok ang Malaysia habang nag-deploy ang Indonesia ng mahigit 60,000 tauhan sa lupa at nahaharap naman ang Malaysia sa pagsasara ng mga paaralan at paglala ng kalidad ng hangin. Nauna nang inilarawan ni Deputy Prime Minister Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi ang panukalang ambag ng Malaysia na isang sasakyang panghimpapawid na panlaban sa sunog, tatlong helicopter at 52 opisyal at tauhan.

Ayon kay Mohamad, tinatalakay ng matataas na opisyal mula sa Foreign Ministry, National Disaster Management Agency at National Security Council ng Malaysia ang angkop na tulong kasama ang kanilang mga katapat sa Indonesia. Isusumite sa Gabinete ng Malaysia ang kanilang mga rekomendasyon para aprubahan. Wala pang inihayag na petsa ng deployment.

Pumayag ang Indonesia na tumanggap ng tulong mula sa ibang bansa, habang sinusuri ang bawat alok batay sa mga pangangailangang operasyonal. Praktikal ang pangunahing suliranin: mahirap marating sa pamamagitan ng kalsada ang mga sunog sa malalayong lugar, ngunit maaari ring humadlang sa paglapit ng mga sasakyang panghimpapawid ang usok mula sa mga ito.

Sa pagsasalita sa Melaka noong Oktubre 18, sinabi ni Mohamad na uunahin ng Malaysia ang kaligtasan ng mga piloto at tripulante. Inilarawan niya ang mga limitasyong ipatutupad ng pamahalaan sa anumang misyon:

Kailangan nating mag-ingat. Hindi natin puwedeng pilitin ang mga piloto na lumipad sa mapanganib na mga kondisyon. Hindi natin iyon gagawin.

Bakit maaaring kailanganin pa ring maghintay ang dagdag na mga sasakyang panghimpapawid

Nakaranas na ang Central Kalimantan ng matagal na pagkaantala sa aerial firefighting. Sa pulong noong Oktubre 12 na pinangunahan ni President Prabowo Subianto, sinabi ng mga opisyal sa pagtugon sa sakuna na hindi nakalipad nang halos isang linggo ang mga helicopter na naghulog ng tubig sa lalawigan. Naapektuhan ang mga operasyon mula sa Palangka Raya at Banjarmasin.

Inilarawan ni Regional military commander Major-General Zainul Arifin na nasa mga 500 metro ang visibility sa paligid ng Tanjung Puting National Park. Kalaunan, binanggit ni Mohamad na wala pang 50 metro ang visibility sa mga apektadong lugar, nang hindi tinutukoy kung iyon din ang lokasyon. Kapwa inilalarawan ng mga pahayag ang usok na napakakapal para mahadlangan ang mga flight sa pag-apula ng sunog.

Naidokumento na ng National Disaster Mitigation Agency ng Indonesia, na kilala bilang BNPB, ang kaparehong suliranin ilang linggo bago nito. Itinala sa pagtatasa nito sa Central Kalimantan na nasa mga 500 metro ang visibility noong Setyembre 21 at sinabing kinailangang manatiling nakaantabay ang mga helicopter dahil hindi ligtas ang mga kondisyon para lumipad.

Ang water bombing ay ang pagpapakawala ng tubig mula sa sasakyang panghimpapawid papunta sa sunog. Kailangan ng mga tripulante ng sapat na visibility para makapag-navigate, makalapit sa puntirya at ligtas na maibaba ang karga. Makakatulong lamang ang dagdag na mga sasakyang panghimpapawid kung maaabot ng mga ito ang mga nasusunog na lugar at makakahanap ng mapagkukunan ng tubig.

Sinabi ni Mohamad na umuwi na ang isang pangkat mula Japan matapos pigilan ng mga kondisyon ang pagpapatuloy nito sa misyong pagtulong. Binigyang-diin ng kanyang pahayag kung bakit tinatalakay ng Malaysia kung anong uri ng tulong ang kailangan, sa halip na bilang lamang ng mga magagamit na sasakyang panghimpapawid.

Nasa mga pangkat sa lupa ang pangunahing pasanin

Sa pagtatasa ng BNPB noong Setyembre, nasa 10,700 tauhan ang ipinadala sa pagtugon sa Central Kalimantan mula sa militar, pulisya, mga ahensiya sa pagtugon sa sakuna, mga bumbero sa kagubatan, mga boluntaryo at lokal na pamahalaan. Nakatala rin dito ang 946 tauhan ng Provincial Forestry Service na nag-ooperate mula sa 19 na himpilan at humigit-kumulang 1,220 tauhan ng militar.

Naghanda ang mga pangkat sa field ng tatlong thermal drone at humigit-kumulang 300 na portable pump. Nakakatukoy ng init ang mga thermal drone, kaya natutulungan ang mga tauhan na mahanap ang mga nasusunog na lugar na mahirap makita sa likod ng usok. Nagagamit naman ang mga pump para maihatid ng mga bumbero ang tubig sa pamamagitan ng mga hose patungo sa mga lugar na hindi marating ng mga sasakyan.

Pagsapit ng pambansang pulong noong Oktubre 12, sinabi ni Cabinet Secretary Teddy Indra Wijaya na mahigit 60,000 tauhan ang sumusuporta sa mga operasyon sa lupa. Ayon kay Coordinating Political and Security Minister Dudung Abdurachman, kayang saklawin ng magkasanib na mga pangkat ang hanggang 692 ektarya bawat araw, habang pinapalitan ang mga tauhan upang hindi sila masyadong mapagod.

Partikular na mahirap ang sitwasyon sa Tanjung Puting dahil sa magkakahiwalay na sunog, latian at kakulangan ng kagamitan. Sinabi ni Zainul na kailangan pa rin ang ilang pump para palamigin ang mga lugar na naapula na ang apoy, habang kung minsan ay kailangang magmula pa sa Java ang pamalit na kagamitan.

Nang humiling si Zainul ng 50 karagdagang pump, nangako si Prabowo ng 200. Nangako rin ang pangulo ng dalawang bilyong rupiah para sa 200 balon ng tubig. Sa nakasaad na halagang 10 milyong rupiah bawat balon, katumbas ng pondo ang iminungkahing bilang ng mga balon. Ayon kay Zainul, maaaring makuha ang tubig sa ilalim ng lupa sa lalim na mga 10 hanggang 15 metro at makakatulong ang mga lokal na residente sa paghuhukay ng mga balon.

Gaano kalawak ang nasunog na lupain?

Naitala ng Forestry Ministry ng Indonesia na 107,465 ektarya ang naapektuhan ng sunog mula Enero hanggang Hunyo, tumaas nang 110% kumpara sa kaparehong panahon noong 2023. Ibig sabihin, bahagyang mahigit doble ang lawak ng nasunog kumpara sa naunang bilang. Pagsapit ng briefing noong Oktubre 12, sinabi ni BNPB chief Suharyanto na halos 130,000 ektarya na ang kabuuang nasunog, at 639.23 ektarya rito ang nagliliyab pa sa anim na prayoridad na lalawigan.

Sa mas detalyadong pagtatasa ng BNPB sa mga lalawigan, naitala ang mahigit 142,000 hotspot at humigit-kumulang 3,800 insidente ng sunog sa Central Kalimantan mula Enero 1 hanggang Setyembre 19, 2026. Sa pagsusuri ng satellite ng Forestry Ministry, 7,634 ektarya ang nasunog doon, habang halos umabot sa 13,000 ektarya ang lawak na saklaw ng mga operasyon ng mga pangkat sa pagtugon.

Magkakaibang bahagi ng emerhensiya ang inilalarawan ng mga sukat na ito. Ang hotspot ay pagtukoy ng satellite sa di-pangkaraniwang init; maaaring magkaroon ng paulit-ulit na pagtukoy sa paligid ng nagpapatuloy na sunog. Itinatala ng lawak na saklaw ng mga operasyon ang abot ng pagtugon, samantalang sinusukat ng pagsusuri ng satellite ang lupang natukoy na nasunog.

Tinukoy ng Indonesia bilang anim na prayoridad na lalawigan ang Riau, Jambi at South Sumatra sa pulo ng Sumatra, at West Kalimantan, Central Kalimantan at South Kalimantan sa Borneo. Pagsapit ng Oktubre 12, iniulat ng mga opisyal na bumuti na ang sitwasyon sa Riau, Jambi, West Kalimantan at South Kalimantan, at nakatuon ang mga operasyon sa Central Kalimantan at South Sumatra.

May mga sunog din sa ibang rehiyon. Sa Mount Bromo sa East Java, sinabi ni Gatot Soebroto, pinuno ng lokal na ahensiya sa pagtugon sa sakuna, na napinsala ang hindi bababa sa 899 ektarya at halos naapula na ang sunog.

Nakasalalay sa mga ulap ang pagpapauulan

Pinagsama ng Indonesia ang mga operasyon sa lupa at paggamit ng mga sasakyang panghimpapawid at pagsisikap na magpasimula ng pag-ulan. Sinabi ni Chief security minister Djamari Chaniago na nag-deploy sila ng 43 helicopter at 15 fixed-wing na sasakyang panghimpapawid. Inilarawan din niya ang hirap ng cloud seeding kapag kakaunti ang mga ulap na nagdadala ng ulan.

Nagpapakawala ang cloud seeding ng mga sangkap gaya ng asin sa angkop na mga ulap upang lumaki ang mga patak at bumagsak bilang ulan. Kailangan nito ng mga ulap na may mga kondisyong kayang maghatid ng ulan. Dahil dito, nalilimitahan ng tuyong kalangitan ang operasyon sa panahong higit na kailangan ng mga bumbero ang tubig.

Sa pagtatasa ng BNPB noong Setyembre, itinakda ang mga operasyon ng weather modification mula Setyembre 20 hanggang 29. Natukoy ng ahensiyang meteorolohikal ng Indonesia ang posibleng mga ulap na magdadala ng ulan mula Setyembre 21 hanggang 28, kaya binalak ilipat ang mga sasakyang panghimpapawid para sa weather modification mula Palangka Raya patungong Banjarmasin at Pangkalan Bun upang subukan ng mga tripulante ang mga misyon sa Central Kalimantan.

Sa mga sumunod na briefing noong Oktubre, iniulat ang pagkaantala kapwa sa mga flight para sa weather modification at sa water bombing. Itinuro rin ni Environment Minister Jumhur Hidayat ang limitadong suplay ng tubig bilang patuloy na sagabal sa pag-apula ng sunog.

Iniugnay ni Dana Prima Tarigan ng grupong pangkalikasan sa Indonesia na WALHI ang mga sunog pangunahin sa paglilinis ng lupa para sa mga plantasyon, pagmimina at iba pang gamit, na pinalala ng El Nino. Ang El Nino ay padron ng klima sa Karagatang Pasipiko na maaaring magpababa ng pag-ulan sa Indonesia, kaya mas tumatagal ang pagkatuyo ng mga halaman at lupa.

Nadarama ng mga paaralan at ospital ang bigat ng sitwasyon

Sinabi ni Prime Minister Datuk Seri Anwar Ibrahim ng Malaysia noong Oktubre 18, 2026, na naaapektuhan ng mga sunog ang kalusugan ng publiko at pang-araw-araw na pamumuhay, kabilang ang pagsasara ng mga paaralan sa ilang estado at lugar. Sa Johor, iniutos na manatiling sarado ang mga paaralan at institusyong pang-edukasyon hanggang Oktubre 23.

Inilipat sa online ang lahat ng klase ng mga estudyante sa Pontianak, kabisera ng West Kalimantan, habang lumalala ang kalidad ng hangin. Sa estado ng Sarawak sa Malaysia, nagtala ang 11 lugar ng hindi malusog na kalidad ng hangin, at inutusan ng kagawaran ng edukasyon ang mga paaralan na suspindihin ang mga aktibidad sa labas kapag lumampas sa 100 ang sukat ng air quality index o masyadong tumaas ang temperatura.

Nagtala ang Health Ministry ng Indonesia ng halos 175,000 kaso ng acute respiratory infection sa mga lugar na naapektuhan ng sunog sa kagubatan at lupa mula Agosto 18 hanggang Setyembre 21. Mahigit 40,000 sa mga ito ang kinasangkutan ng mga batang wala pang limang taong gulang. Sinabi ng ministeryo na pinalalakas nito ang mga health post at ospital upang mapaglingkuran ang mga taong nagkakaroon ng mga suliraning pangkalusugan habang may mga sunog.

Mga impeksiyon sa sistemang paghinga ang acute respiratory infection na nabubuo sa loob ng medyo maikling panahon. May maliliit ding partikulo ang usok na maaaring makapasok sa baga at makairita sa mga daanan ng hangin, kaya partikular na mahirap tiisin ang maruming hangin para sa mga dati nang may problema sa paghinga.

Nag-ulat ang AA Alive, isang kompanya ng kagamitang medikal na nakabase sa labas ng Kuala Lumpur, ng 35% pagtaas sa benta ng mga silindro ng oxygen. Iniugnay ni Rafinia Fardet, miyembro ng pangkat sa pagbebenta, ang pagtaas sa haze. Iniulat din ng mga supplier na tumaas nang 600% ang benta ng mga air purifier mula Setyembre 28 hanggang Oktubre 12 kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon, katumbas ng pitong ulit ng dating antas.

Sinabi ng isang technician ng AA Alive na umaabot na lamang sa halos kalahati ng dating tagal ang mga filter sa kagamitang pang-oxygen na karaniwang tumatagal nang mga 1,000 oras, dahil sa polusyon. Para sa mga sambahayang gumagamit na ng ganitong kagamitan, nadagdagan ng haze ang kailangang pagpapanatili bukod pa sa pangamba sa hangin sa labas.

Nakakaantala ang usok sa mga flight at nagbabanta sa isang lugar ng konserbasyon

Nabilang ng Transportation Ministry ng Indonesia ang 1,673 nakaiskedyul na domestic flight na naapektuhan ng mga sunog sa kagubatan mula Agosto 11 hanggang Oktubre 9. Sinabi ni Lukman F Laisa, director-general ng civil aviation, na naantala ang 745, kinansela o ipinagpaliban ang 907, inilihis ang 15 at bumalik sa pinanggalingang paliparan ang anim.

Humigit-kumulang 54% ng mga apektadong flight ang kinansela o ipinagpaliban. Sinabi ni Lukman na nagpatupad ng mga restriksiyon upang maprotektahan ang mga pasahero at tripulante kapag bumaba ang visibility sa mga pamantayang operasyonal. Nakakaantala rin sa karaniwang biyahe ang kaparehong usok na naglilimita sa mga pang-emerhensiyang flight.

Mahigit 500 ektarya ang nasusunog sa Tanjung Puting National Park at sa mga nakapaligid na bahagi ng mga regency ng West Kotawaringin at Seruyan, ayon sa mga detalyeng inilahad kaugnay ng pulong noong Oktubre 12. Inatasan ni Prabowo ang mga opisyal na unahin ang pag-apula ng sunog sa lugar, na kilala sa buong mundo bilang sentro ng konserbasyon at rehabilitasyon ng mga orangutan.

Sinabi ni Zainul na 247 dayuhang turista ang bumisita sa parke noong Oktubre 12, kaya umabot sa 66,000 ang kabuuan para sa 2026. Kailangang makipag-ugnayan ng mga bumberong pumapasok sa apektadong lupain sa mga lokal na opisyal sa pagtugon sa sakuna, pulisya at mga awtoridad sa rehiyon dahil mahirap itong marating at may mga panganib mula sa maiilap na hayop.

Nagkakaiba ang mga pangangailangan ng mga tripulante sa mga sunog sa kagubatan at lupang pit. Ang pit ay suson ng bahagyang naaagnas na mga materyal ng halaman na maaaring magliyab sa ilalim ng lupa. Kaya maaaring kailanganin ang tuluy-tuloy na pagpapalamig at pagbabasa sa lupa matapos maapula ang nakikitang apoy, na nagpapaliwanag sa patuloy na pangangailangan sa mga pump at kalapit na mapagkukunan ng tubig.

Ano ang susunod na hakbang sa tulong mula sa ibang bansa?

Dumaan na ang alok ng Malaysia sa mga talakayan tungkol sa pagtanggap ng tulong mula sa ibang bansa, mga pangangailangang operasyonal ng Indonesia at pag-apruba ng Gabinete ng Malaysia. Sinabi ng mga opisyal ng Indonesia na hindi natalakay ang mga alok mula sa Malaysia at Singapore sa pulong ni Prabowo noong Oktubre 12, na nakatuon sa pagtugon ng bansa.

Sinabi ni Jumhur noong Oktubre 13 na susuriin ng Indonesia ang tulong mula sa ibang bansa batay sa kung gaano ito kaepektibo sa pagpapabilis ng pag-apula sa mga sunog. Ayon sa kanya, maaaring limitado ang epekto ng maliliit na deployment ng tauhan kasabay ng sampu-sampung libong tagatugon mula sa Indonesia, at kailangan ding umangkop ng mga sasakyang panghimpapawid sa mga kondisyon sa lupa.

Saklaw ng mahahalagang pangyayari ang ilang linggo:

• Agosto 31 hanggang Setyembre 29: Panahong idineklara ang pagtugon sa emerhensiya dahil sa sunog sa Central Kalimantan, ayon sa tala ng BNPB.
• Setyembre 21: Naitala ng BNPB na nasa mga 500 metro ang visibility at nanawagan ito ng pagpapalakas ng mga operasyon sa lupa.
• Oktubre 12: Pinangunahan ni Prabowo ang pulong sa pagtugon at nangako ng dagdag na mga pump at pondo para sa paghuhukay ng mga balon ng tubig.
• Oktubre 13: Sinabi ni Jumhur na susuriin ang mga alok mula sa ibang bansa batay sa bisa ng mga ito at nagpahayag siya ng pag-asang maaapula ang mga sunog sa loob ng wala pang isang buwan.
• Oktubre 18: Muling pinagtibay ni Anwar ang kahandaan ng Malaysia na tumulong, habang inilarawan ni Mohamad ang mga talakayan tungkol sa angkop na tulong at kaligtasan ng mga tripulante.
• Oktubre 23: Nakatakdang huling araw ng kautusang pagsasara sa mga paaralan sa Johor.

Pagtataya ni Jumhur ang kanyang target, batay sa humihinang tindi ng mga sunog at mga talakayan kasama ang BNPB. Nananatiling praktikal na mga salik sa pagtukoy kung gaano kabilis matatapos ng mga tauhan ang gawain ang kakulangan ng tubig, hirap sa pag-abot sa mga lugar at mga kondisyon sa paglipad.

Panrehiyong kooperasyon at mga panukala sa pag-iwas

Nagmungkahi si Anwar ng kooperasyon sa pamamagitan ng Association of Southeast Asian Nations, o ASEAN, upang palakasin ang paghahanda at magkasanib na pagkilos laban sa usok na tumatawid sa mga pambansang hangganan. Inilarawan ng punong ministro ang panukala noong Oktubre 18:

Iminungkahi namin ang isang mekanismo ng kooperasyon sa antas ng ASEAN upang palakasin ang koordinasyon, kahandaan at sama-samang pagkilos sa pagtugon sa haze na tumatawid ng mga hangganan.

Sinabi ni Mohamad na ihaharap ng Malaysia ang usapin ng haze na tumatawid ng mga hangganan sa susunod na pulong ng mga foreign minister ng ASEAN sa Maynila sa Nobyembre. Tutugunan ng panrehiyong koordinasyon ang suliraning lumalampas ang epekto sa bansang pinagmulan ng mga sunog: dama na sa ibayong hangganan ang pagkaantala sa klase, hirap sa paghinga at mga restriksiyon sa abyasyon.

Isinasaalang-alang din ng Indonesia ang mga pagbabago sa mga tuntunin nito sa pag-iwas sa sunog. Sinabi ni Jumhur na planong alisin ng pamahalaan ang eksepsiyong nagpapahintulot sa bawat sambahayan na magsunog sa lupang hanggang dalawang ektarya sa ilalim ng mga tradisyonal na gawain. Isinasaalang-alang din nito ang pagbabawal na muling taniman ng mga pananim sa plantasyon, kabilang ang oil palm, ang lupang sakop ng konsesyon na nasunog bago ito taniman para sa komersiyal na gamit.

Mga panukala pa lamang ang mga hakbang na iyon. Nagbabala rin si Jumhur na magpapatupad ng mahihigpit na parusa sa sadyang pagsusunog sa mga lugar ng konsesyon. Nanawagan si Prabowo na simulan sa antas ng mga nayon ang mga hakbang sa pag-iwas at inulit ang kahilingan para sa 70,000 pulis sa kagubatan, na posibleng sanayin sa tulong ng militar at pulisya.

Ang agarang pasya ng Malaysia ay tungkol sa tulong na ligtas at kapaki-pakinabang na maipatutupad. Samantala, nakatuon ang pagtugon ng Indonesia sa pag-abot sa mga liblib na sunog, pagtiyak ng suplay ng tubig at pagpigil sa mga bagong pagliyab, habang naghihintay ang mga komunidad ng mas malinis na hangin at muling pagbubukas ng mga paaralan.

Mahahalagang Punto

• Nag-alok ang Malaysia ng isang sasakyang panghimpapawid na panlaban sa sunog, tatlong helicopter at 52 opisyal at tauhan. Tinatalakay pa ang angkop na tulong at kailangan pa itong aprubahan ng Gabinete.
• Dahil sa makapal na usok, hindi nakakalipad ang mga sasakyang panghimpapawid na panlaban sa sunog sa Central Kalimantan, kaya mahalaga sa pagtugon ang mga pangkat sa lupa, pump at pagkakaroon ng tubig.
• Iniulat ng Indonesia na halos 130,000 ektarya na ang kabuuang nasunog pagsapit ng Oktubre 12 at nag-deploy ito ng mahigit 60,000 tauhan para sa mga operasyon sa lupa.
• Iniutos na manatiling sarado ang mga paaralan sa Johor hanggang Oktubre 23, habang inilipat sa online ang mga klase sa Pontianak.
• Nagtala ang Indonesia ng halos 175,000 kaso ng acute respiratory infection sa mga apektadong lugar mula Agosto 18 hanggang Setyembre 21.
• Nagmungkahi ang Malaysia ng mas matibay na kooperasyon sa ASEAN, habang isinasaalang-alang naman ng Indonesia ang mga pagbabago sa mga eksepsiyon sa pagsusunog at mga tuntunin sa plantasyon.