Natuklasan ng Komisyon sa Karapatang Pantao ng Sri Lanka na Nagdiskrimina ang Ospital sa Anim na Muslim na Babae Dahil sa Kanilang Kasuotang Panrelihiyon

Nagtagumpay ang anim na empleyado sa mga paglabag sa limang karapatang konstitusyonal

Napag-alaman ng Komisyon sa Karapatang Pantao ng Sri Lanka na nilabag ng Kalmunai North Base Hospital ang limang proteksiyong konstitusyonal nang higpitan nito ang pagsusuot ng kasuotang panrelihiyon ng anim na babaeng Muslim na nagtatrabaho bilang mga healthcare assistant. Sa pasya nito noong Oktubre 12, inirekomenda ng komisyon na alukin ang mga babae ng pagkakataong makabalik sa ospital, at magpatupad ng pambansang mga tuntuning nagpapahintulot sa kasuotang panrelihiyon kasabay ng uniporme ng pamahalaan.

Sangkot sa alitan ang anim na nagreklamo mula sa 36 bagong talagang healthcare assistant sa ospital ng pamahalaan sa distrito ng Ampara, sa Eastern Province. Siyam sa mga bagong empleyado ay mga babaeng Muslim. Inalis ng tatlo ang dagdag nilang kasuotan matapos utusan ng mga opisyal ng ospital; tumanggi naman ang anim. Napag-alaman ng komisyon na inilipat din nang walang sapat na dahilan ang tatlong sumunod sa utos.

Ayon sa mga babae, inutusan silang alisin ang mga panakip sa ulo, damit na mahahaba ang manggas at pantalon na isinusuot nila kasabay ng itinakdang uniporme. Binalaan din umano silang hindi sila maaaring lumagda sa rehistro ng pagpasok kung hindi sila susunod. Inilarawan nila na pinapili sila kung magpapalit ng kasuotan, tatanggap ng paglilipat o magbibitiw sa trabaho.

Hindi tinanggap ng komisyon ang pag-asa ng ospital sa mga sirkular ng pampublikong administrasyon noong 1989 at 2022. Napag-alaman nitong walang tahasang nagbabawal sa pinagtatalunang kasuotang panrelihiyon ang alinman sa mga ito. Wala rin umanong ebidensiyang nagbabanta sa isang lehitimong layunin ang kasuotan, at binanggit ng komisyon na pinahihintulutan ang katulad na pananamit sa isa pang ospital ng pamahalaan sa parehong distrito.

Higit pa sa hindi pagkakasundo tungkol sa uniporme ang saklaw ng pasya. Tinutukoy nito ang pagpasok sa trabaho, umano'y panliligalig, mga paglilipat nang walang pagdinig ukol sa pagdidisiplina, at ang diskriminatoryong epekto ng mga tuntuning inilapat sa isang partikular na grupo ng kababaihan. Inilarawan ng komisyon ang pagtrato bilang diskriminasyon batay sa lahi, relihiyon at kasarian, kahit wala itong nakitang ebidensiya ng tahasang layuning magdiskrimina.

Hindi pa tiyak kung naipatupad na ang mga rekomendasyon. Nagkakaiba rin ang mga ulat tungkol sa takdang petsa ng pagsusumite ng mga update sa pag-usad: karamihan ay nagsasabing Nobyembre 11, 2026, samantalang Nobyembre 19, 2026 naman ang nasa isa pang ulat.

Paano umunlad ang alitan

Natanggap ng mga babae ang kanilang mga pagkakatalaga mula sa Ministry of Health. Ayon sa mga salaysay tungkol sa mga natuklasan ng komisyon, unang pumasok sa ospital ang mga babae noong Agosto 6, 2026, at binigyan sila ng mga tagubilin sa oryentasyon. Itinakda naman ng naunang ulat sa Agosto 10 ang utos na alisin ang hijab bago magsimula ng shift. Maaaring magkahiwalay na insidente ang tinutukoy ng mga petsang ito, ngunit hindi pa ito nakukumpirma.

Ayon sa abogadong si Mubarack Azzam, na nagpayo sa mga babae, limang reklamo ang inihain sa komisyon noong Agosto 13. Iba ito sa anim na nagreklamong tinukoy sa mga natuklasan noong Oktubre. Binanggit din sa naunang ulat na siyam na babae ang nagreklamo, samantalang pinag-iba sa pasya ang siyam na Muslim na bagong empleyado at ang anim na babaeng sinuri ng komisyon kaugnay ng mga paglabag sa kanilang mga karapatan.

Ganito ang iniulat na pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:

• Agosto 6, 2026: Pumasok sa trabaho ang mga bagong talagang assistant, ayon sa mga ulat tungkol sa mga natuklasan ng komisyon.
• Agosto 10: Itinakda ng naunang ulat sa araw na ito ang utos na alisin ang hijab bago magsimula ng shift.
• Agosto 13: Sinabi ni Azzam na limang reklamo na ang inihain at naghahanda ng petisyon tungkol sa mga pangunahing karapatan.
• Oktubre 12: Naglabas ang komisyon ng mga natuklasang nilabag ng ospital ang mga karapatan ng anim na babae.
• Nobyembre 2026: Humingi ng mga ulat sa pag-usad, ngunit nagkakaiba ang mga ulat kung Nobyembre 11 o Nobyembre 19 ang takdang petsa.

Ang tinukoy ni Azzam na petisyon tungkol sa mga pangunahing karapatan ay hiwalay na paraan ng paghamon sa Korte Suprema sa mga paglabag ng mga pampublikong awtoridad. Hindi nangangahulugan ang paghahanda para sa petisyon na naihain ito o na nakapagpasya na ang hukuman tungkol sa alitan.

Bakit hindi tinanggap ang depensa tungkol sa uniporme

Sinabi ng mga kinatawan ng ospital sa Kalmunai Regional Office ng komisyon na ipinapatupad nila ang mga sirkular ng pampublikong administrasyon at tumutugon sa mga reklamo ng iba pang kawani. Hiwalay namang binanggit ni chairman ng ospital Chandrasekaram Rajan ang alituntunin sa uniporme na inilabas noong 2000.

Ipinagtanggol ni Rajan ang alituntuning iyon bilang iisang pamantayan para sa mga manggagawang pangkalusugan. Ayon sa kanya, ito ay:

pantay na ipinatutupad sa lahat, nang walang pagtatangi batay sa kasta, etnisidad, relihiyon o wika.

Iba ang naging konklusyon ng komisyon tungkol sa mga paghihigpit sa Kalmunai. Napag-alaman nitong hindi ipinagbabawal ng mga kaugnay na sirkular noong 1989 at 2022 ang panakip sa ulo dahil sa relihiyon o iba pang dagdag na kasuotang mahinhin. Inilarawan nito ang interpretasyon ng ospital bilang arbitraryo, di-makatwiran at diskriminatoryo.

Magkakaiba ang pagtukoy sa alituntunin noong 2000 at sa dalawang sirkular. Hindi ipinaliwanag sa mga ulat kung paano nauugnay ang alituntunin noong 2000 sa mga dokumentong sinuri sa pasya, kaya hindi maaaring ipalagay na magkakapareho ang hinihingi ng tatlo.

Mahalaga rin na pinahihintulutan ang katulad na kasuotan sa kalapit na ospital. Ipinakita nitong naisasabay sa opisyal na uniporme ang kasuotang panrelihiyon sa ibang bahagi ng distrito, sa halip na ituring itong likas na di-magkakatugma. Wala umanong nakitang ebidensiya ang komisyon na nalalagay sa panganib ng kasuotan ng mga empleyado sa Kalmunai ang isang lehitimong layunin.

Kahulugan ng mga natuklasan tungkol sa mga karapatang konstitusyonal

Tinukoy ng komisyon ang mga paglabag sa Articles 10, 12(1), 12(2), 14(1)(e) at 14(1)(g) ng Konstitusyon ng Sri Lanka. Magkakasamang pinoprotektahan ng mga probisyong ito ang paniniwalang panrelihiyon, pagkakapantay-pantay, kalayaan laban sa diskriminasyon, pagsasagawa ng relihiyon at karapatang maghanapbuhay nang naaayon sa batas.

Pinoprotektahan ng Article 10 ang kalayaan sa pag-iisip, konsensiya at relihiyon. Pinoprotektahan naman ng Article 14(1)(e) ang pagpapahayag ng relihiyon o paniniwala, kabilang ang pagpapakita nito sa pamamagitan ng pagsasagawa at pagsunod sa mga kaugalian. Sa kasong ito, umikot ang usapin sa kasuotan sa kakayahan ng mga babae na ipahayag ang kanilang paniniwalang panrelihiyon habang ginagampanan ang kanilang trabaho.

Ginagarantiyahan ng Article 12(1) ang pagkakapantay-pantay sa harap ng batas at pantay na proteksiyon ng batas, habang pinoprotektahan ng Article 12(2) laban sa diskriminasyon. Tinutukoy naman ng Article 14(1)(g) ang kalayaang pumasok sa isang hanapbuhay na naaayon sa batas. Samakatuwid, kapwa tinatalakay ng mga natuklasan ang kasuotang panrelihiyon at ang mga epekto nito sa trabaho ng mga babae.

Ang paglalarawan ng komisyon sa interseksiyonal na diskriminasyon ay nangangahulugang naapektuhan ang mga babae sa magkakaugnay na aspekto ng kanilang pagkakakilanlan, sa kasong ito ay lahi, relihiyon at kasarian. Hindi nakasalalay ang natuklasan nito sa patunay na hayagang nagpahayag ng diskriminatoryong motibo ang mga administrador. Naging diskriminatoryo ang epekto ng mga paghihigpit, ayon sa komisyon.

Pasya ito ng komisyon sa karapatang pantao na may mga rekomendasyon para sa mga pampublikong awtoridad, hindi isang iniulat na hatol ng Korte Suprema. Mahalaga ang pagkakaibang ito sa pagtukoy kung ano na ang napagpasyahan at kung ano pa ang nangangailangan ng aksiyong administratibo.

Nangangailangan ng hiwalay na aksiyon ang panliligalig at paglilipat

Inakusahan ng mga nagreklamo ang mga opisyal ng ospital ng berbal na panliligalig at pananakot. Ayon sa kanila, inalok sila ng mga opisyal na lumipat, makipagpalitan ng puwesto sa ibang empleyado o magbitiw sa trabaho sa halip na sumunod sa mga utos tungkol sa pananamit. Napag-alaman ng komisyon na nilabag ng paglilipat sa kanila nang walang pagdinig ukol sa pagdidisiplina ang kanilang mga karapatang konstitusyonal.

Tinukoy din sa mga natuklasan ang mga pangyayaring naganap matapos humingi ng tulong ang mga babae. Nagpadala ang ospital ng liham na nagbabantang magsasagawa ng aksiyong pandisiplina matapos lumapit sa komisyon ang mga babae, at pinahintulutan nito ang ibang empleyado na magprotesta laban sa kanila sa loob ng bakuran ng ospital habang oras ng trabaho.

Pinalalawak ng mga pangyayaring ito ang kaso lampas sa unang utos tungkol sa pananamit. Tungkol din ito sa pagtrato sa mga empleyadong kumuwestiyon sa utos at kung nagkaroon pa sila ng akses sa lugar ng trabaho habang sinusuri ang kanilang mga reklamo.

Ayon sa komisyon, inilipat din nang walang sapat na dahilan ang tatlong Muslim na bagong empleyadong nag-alis ng kanilang dagdag na kasuotan. Samakatuwid, hindi garantiya ng pananatili sa orihinal na pinagtatrabahuhan ang pagsunod sa utos.

Inirekomenda ng komisyon ang isang masusi at walang-kinikilingang pagsisiyasat sa mga paratang ng panliligalig. Hindi ito dapat ipagkamali sa isang nakumpletong imbestigasyong tumukoy na ng pananagutan ng mga partikular na kawani. Wala pang naiulat na resulta ng ganitong pagsisiyasat.

Ano ang ipinagagawa sa ospital

Nagbigay ang komisyon ng apat na rekomendasyon kay Dr K. Sukunan, direktor ng ospital. Kabilang dito ang paglilinaw sa mga tuntunin sa pananamit, pagsisiyasat sa umano'y masamang pagtrato at pagbibigay sa mga nagreklamo ng pagkakataong makabalik.

• Maglabas ng nakasulat na tagubilin sa mga kawani ng administrasyon na naglilinaw na maaaring magsuot ang mga empleyado ng panakip sa ulo, damit na mahahaba ang manggas at pantalon kasabay ng itinakdang uniporme.
• Magsagawa ng masusi at walang-kinikilingang pagsisiyasat sa mga paratang ng panliligalig ng mga kawani ng ospital.
• Mag-alok nang nakasulat sa anim na nagreklamo ng opsiyong bumalik sa trabaho sa Kalmunai North Base Hospital.
• Pahintulutan ang sinumang nagreklamong bumalik na isuot ang kasuotang panrelihiyong pinagtalunan.

Opsiyon para sa mga babae ang mungkahing pagbabalik, hindi utos na nag-aatas sa kanilang bumalik sa trabaho sa ospital. Magbibigay din ng rekord ang nakasulat na alok tungkol sa mga kundisyon ng kanilang pagbabalik.

Hindi ipinakikita sa mga ulat kung naibigay na ang mga alok, kung may sinuman sa mga babae ang gustong bumalik, o kung naglabas na ang ospital ng nakasulat na paglilinaw. Nagpadala ng mga kopya ng pasya sa Minister of Health at sa Secretary ng Ministry of Public Administration.

Pambansang sirkular na may proteksiyon sa pagkakakilanlan

Hiniling din ng komisyon sa Ministry of Public Administration na maglabas ng bagong sirkular na nagpapahintulot sa mga empleyado ng pamahalaan na magsuot ng kasuotang panrelihiyon kasabay ng kanilang batayang uniporme, basta't malinaw pa rin silang makikilala. Sa ilang ulat, sinasabing ibabatay ang mungkahi sa Public Administration Circular No. 13/2019, na may petsang Hunyo 26, 2019.

Isa itong administratibong tagubilin na nagsasabi sa mga institusyon ng pamahalaan kung paano ipatutupad ang isang patakaran. Mababawasan ng pambansang tagubilin ang pagkakataong magkaiba ang interpretasyon ng mga ospital o departamento sa mga tuntunin sa pananamit, gaya ng nangyari sa Kalmunai at sa isa pang ospital na binanggit ng komisyon.

Mahalagang bahagi ng rekomendasyon ang kundisyon tungkol sa pagkakakilanlan. Tinatakpan ng hijab ang buhok at leeg, samantalang tinatakpan ng belo sa mukha ang mukha. Pinahihintulutan ng mungkahi ng komisyon ang kasuotang panrelihiyon habang pinananatili ang rekisitong makilala ang mga opisyal. Hindi ito dapat unawain bilang pahintulot sa lahat ng uri ng pagtatakip anuman ang pangangailangan sa pagkilala sa isang tao.

Naghain na noon ang mga tagapagtaguyod ng karapatan ng petisyon kay Pangulong Anura Kumara Dissanayake para sa pambansang patakaran sa paggamit ng hijab sa mga serbisyong pampubliko at pampublikong lugar. Ganito ang ginamit nilang pananalita:

magtatag ng iisang malinaw na patakarang ipatutupad sa buong bansa

Nanawagan din si Ravi Alwis ng Rights Defenders Group sa Kalutara para sa pambansang patakaran upang maiwasan ang paulit-ulit na mga alitan. Nagbibigay na ngayon ang rekomendasyon ng komisyon sa Ministry of Public Administration ng isang tiyak na hakbang administratibo na dapat isaalang-alang, ngunit wala pang naiulat na bagong sirkular o kumpirmadong petsa ng pagpapatibay nito.

Ipinakikita ng mga naunang paghihigpit kung bakit mahalaga ang paglilinaw

Inilalarawan ng pagsusuri ng Sisterhood Initiative sa Islamopobya na nakabatay sa kasarian, na inilathala noong Disyembre 2024, ang mga naunang paghihigpit na nakaapekto sa mga babaeng Muslim sa pampublikong trabaho at edukasyon. Salaysay ito ng isang organisasyon ng civil society, hindi pasya ng pamahalaan.

Ayon dito, nilimitahan ng sirkular noong 2019 ang pagsusuot ng hijab, niqab at abaya sa pampublikong serbisyo, at kalaunan ay kinansela ito matapos ang pagtataguyod ng mga aktibista para sa karapatan ng kababaihang Muslim at ng Komisyon sa Karapatang Pantao. Ipinakikita ng kasaysayang ito kung bakit kailangang ibukod ang binawing paghihigpit sa mga tuntunin sa unipormeng ipinapatupad ngayon.

Inilalarawan din ng pagsusuri ang pansamantalang pagbabawal sa belo sa mukha matapos ang mga pag-atake noong Easter Sunday 2019, ang patuloy na mga abisong nagbabawal sa belo sa mukha matapos alisin ang pagbabawal, at ang mga sumunod na panukalang ibalik ito. Binanggit nito si dating Public Security Minister Sarath Weerasekera kaugnay ng panukalang hakbang ng gabinete.

Nakaapekto rin sa edukasyon ang mga alitan tungkol sa pananamit. Inilalarawan sa pagsusuri noong Disyembre 2024 na pinagkaitan ng resulta sa pagsusulit sa Advanced Level ang 70 babaeng Muslim sa Trincomalee dahil sa mga alalahanin tungkol sa beripikasyon ng pagkakakilanlan na may kaugnayan sa kanilang hijab. Ayon naman sa hiwalay na ulat, nagpasiya ang komisyon noong Hunyo 26 na nilabag ang mga karapatan ng humigit-kumulang 70 babae nang ipagkait sa kanila ang mga resulta. Hindi pa natitiyak ang ugnayan ng mga salaysay na ito, kabilang kung iisang proseso ba ang tinutukoy ng mga ito.

Inilalarawan din ng Sisterhood Initiative ang mga panggigipit sa loob ng komunidad ng mga Muslim, kabilang ang payo ng mga opisyal ng Akurana Mosque noong 2023 laban sa pagsusuot ng abaya at belo sa mukha at pagbisita sa mga mosque tuwing Ramadan dahil sa posibleng banta sa seguridad. Saklaw din ng mas malawak nitong talakayan ang hindi umuusad na reporma sa batas ng kasal at ang panliligalig sa mga aktibistang sina Bisliya Bhutto at Juwairiya Mohideen. Hiwalay na mga usapin ang mga ito, ngunit ipinakikita ng mga ito kung bakit hindi maaaring paliitin sa iisang alitan sa pagitan ng mga relihiyosong komunidad ang mga pasyang nakaaapekto sa kababaihang Muslim.

Ano ang hindi pa nareresolba

Nagbabala ang komisyon na maaaring lumikha ng mapanlaban na mga lugar ng trabaho, magpalala ng tensiyon sa pagitan ng mga komunidad at makasira sa pambansang pagkakasundo ang mga arbitraryong paghihigpit sa kasuotang panrelihiyon. Tinutugunan ng mga natuklasan sa Kalmunai ang isang kongkretong halimbawa: hinarap ng mga babaeng itinalaga sa mga trabaho ng pamahalaan ang mga paghihigpit na, ayon sa komisyon, ay walang batayan sa batas.

Nakasalalay sa ilang magkakahiwalay na hakbang ang praktikal na resulta. Kailangang tumugon ang ospital sa mga rekomendasyon tungkol sa nakasulat na paglilinaw sa pananamit, mga alok na makabalik at pagsisiyasat sa panliligalig. Kailangang tumugon naman ang ministeryo sa mungkahing pambansang sirkular. Hindi dapat ituring na naisagawa na ang alinman sa mga hakbang dahil lamang nailabas na ang mga natuklasan.

Kailangan ding linawin ang takdang petsa ng pagsusumite ng ulat. Lumilitaw ang Nobyembre 11, 2026, sa ilang ulat, kabilang ang nakatuon sa rekomendasyon tungkol sa pambansang sirkular. Nobyembre 19, 2026 naman ang nakasaad sa mas detalyadong ulat tungkol sa mga natuklasan sa ospital. Hangga't hindi nakukumpirma ang aktuwal na takdang petsa, dapat manatiling malinaw ang pagkakaibang ito.

Itinatakda ng pasya ang paninindigan ng komisyon tungkol sa mga karapatan ng mga babae at sa interpretasyon ng ospital sa mga tuntunin sa uniporme. Nakasalalay sa mga tugon ng ospital at ministeryo kung magbubunga ito ng panunumbalik ng mga opsiyon sa trabaho at magkakatugmang tuntunin sa mga lugar ng trabaho ng pamahalaan.

Mahahalagang punto

• Napag-alaman ng Komisyon sa Karapatang Pantao na nilabag ng Kalmunai North Base Hospital ang limang proteksiyong konstitusyonal ng anim na Muslim na healthcare assistant.
• Siyam sa 36 na bagong assistant ay mga babaeng Muslim. Sumunod sa mga utos tungkol sa pananamit ang tatlo, ngunit inilipat din sila nang walang sapat na dahilan.
• Napag-alaman ng komisyon na hindi ipinagbabawal ng mga siniping sirkular noong 1989 at 2022 ang pinagtatalunang kasuotang panrelihiyon.
• Inirekomenda nito ang nakasulat na paglilinaw sa pananamit, walang-kinikilingang pagsisiyasat sa panliligalig at nakasulat na mga alok para makabalik ang mga nagreklamo.
• Pahihintulutan ng panukalang pambansang sirkular ang kasuotang panrelihiyon kasabay ng uniporme, habang tinitiyak na malinaw na makikilala ang mga empleyado.
• Hindi pa kumpirmado ang pagpapatupad. Nagkakaiba ang mga ulat kung Nobyembre 11 o Nobyembre 19, 2026, ang takdang petsa ng mga update sa pag-usad.