Iniutos ang pagsasara ng 24 resort sa Sundarbans habang humihiling ang mga may-ari ng malinaw na mga patakaran para sa turismo

Nanganganib ang mga pamumuhunan sa turismo sa kagubatan dahil sa mga utos ng pagsasara

Iniutos ng Department of Environment ng Bangladesh sa 24 resort malapit sa Sundarbans sa Khulna, Bagerhat at Satkhira na itigil ang operasyon, dahil itinayo ang mga ito nang walang kinakailangang environmental clearance sa isang lugar na kritikal sa ekolohiya. Kabilang sa mga tinukoy na establisimyento ang 18 sa Khulna, dalawa sa Bagerhat at apat sa Satkhira. Inatasan din ang mga may-ari na alisin ang kanilang mga estruktura, bagaman magkakaiba ang mga ulat kung lahat ba ay may 30 araw o may ilan na mas maikli ang palugit.

Nakasentro ang alitan sa mga negosyong karaniwang itinayo sa labas ng hangganan ng kagubatan, sa lupang inilalarawan ng mga may-ari bilang pribadong pag-aari. Marami ang nagsimulang mag-operate gamit ang mga trade licence mula sa union council, ngunit hindi nito natugunan ang magkahiwalay na rekisito para sa environmental clearance at pag-apruba ng administrasyong pangdistrito. Sinabi ng mga may-ari na malaki ang kanilang ipinuhunan habang sinusubukang unawain ang proseso ng pag-apruba na walang maayos na landas para sa kanilang mga lokasyon.

Sinabi ni Khondkar Md Fazlul Haque, direktor ng dibisyunal na tanggapan ng Department of Environment sa Khulna, na kumilos ang departamento matapos hindi magbunga ng kasiya-siyang tugon ang mga abiso.

"Pinadalhan ng mga abiso ang mga namamahala sa mga resort alinsunod sa batas. Dahil walang natanggap na kasiya-siyang tugon, iniutos namin ang pagsasara ng kanilang operasyon," sabi ni Khondkar Md Fazlul Haque.

Pinagsasama ng hakbang na ito ang dalawang magkaibang salaysay tungkol sa turismo sa gilid ng kagubatan. Inilalarawan ng mga opisyal ang mga konstruksyong walang pahintulot, polusyon at walang kontrol na pagpasok sa mga daluyang-tubig na protektado. Inilalarawan naman ng mga negosyante ang umuusbong na lokal na ekonomiyang sumusuporta sa mga manggagawa, nagpapatakbo ng bangka at nagsusuplay ng pagkain. Hindi nalulutas ng mga pahayag tungkol sa trabaho o ng mga panawagan para sa mas malinaw na mga patakaran ang tanong kung maaari bang manatili nang legal sa kinaroroonan ang bawat resort.

Kailangang linawin ang magkakaibang bilang at palugit

Tinutukoy ng ulat sa rehiyon ang 24 resort at sinasabing kailangang alisin ang mga estruktura sa loob ng 30 araw. Ayon naman sa mas detalyadong mga ulat tungkol sa hakbang sa distrito ng Khulna, binigyan ng 30 araw ang 10 establisimyento at 15 araw ang walo. Mahalaga ang pagkakaibang ito dahil bahagi lamang ng kabuuang 24 sa rehiyon ang 18 pag-aaring saklaw ng tanggapan ng distrito ng Khulna.

Sinabi ni Md Harun Or Rashid, assistant director ng tanggapan ng kapaligiran sa distrito ng Khulna, na saklaw ng hakbang nito ang Dhangmari, Kailashganj at Banishanta. Ipinaliwanag niyang nasa Bagerhat ang Chila, Baidyamari at Chandpai, kaya wala sa kanyang tanggapan ang impormasyon tungkol sa mga resort doon. Sa hiwalay na ulat, 23 resort at cottage ang saklaw ng mga abiso, hindi 24. Walang pinagtugmang listahan na nagpapaliwanag sa pagkakaibang ito.

Ganito ang iniulat na pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:

• Setyembre 30: Tinanggihan ang mga aplikasyon mula sa mga resort na naabisuhan na dahil hindi naisumite ang mga hinihinging dokumento. Hiwalay namang sinabihan ang walong bagong resort na lumipat sa mga katanggap-tanggap na lokasyon sa loob ng pitong araw.
• Oktubre 4: Naglabas ng nakasulat na mga utos ng pagsasara. Ayon sa mga detalyadong ulat mula sa Khulna, binigyan ng 30 araw ang 10 resort at 15 araw ang walo para alisin ang kanilang mga estruktura.
• Oktubre 6, 2026: Inilarawan sa isang ulat na may petsang ito ang mga utos sa Khulna at ang posibleng pagpapatupad sa pamamagitan ng mga mobile court, pagputol ng kuryente at pagsasampa ng kaso sa korte.
• Matapos ang mga abiso ng pagsasara: Iniulat sa mga sumunod na ulat na nagpatuloy ang pag-aanunsiyo at nanawagan ang mga negosyante sa pamahalaan na makialam.

Nararapat mag-ingat sa mga petsa. Karamihan sa mga ulat ay nagbanggit ng Setyembre 30 at Oktubre 4 nang walang taon, samantalang tahasang nakasaad sa isa ang petsa ng publikasyon na Oktubre 6, 2026. Nauna rin ang iniulat na hakbang noong Oktubre 4 sa pagwawakas ng pitong araw na palugit na nagsimula noong Setyembre 30. Dahil sa mga hindi pagkakatugmang ito, hindi maaasahang makukuwenta ang huling palugit para sa bawat establisimyento nang walang kopya ng kani-kanilang abiso.

Aling mga resort ang apektado?

Palagiang tinutukoy sa mga ulat mula sa Khulna ang 18 resort, na karamihan ay nasa upazila ng Dacope. Tatlong-kapat ang mga ito ng kabuuang 24 sa rehiyon. Dalawang establisimyento ang nasa Bagerhat at apat naman sa Satkhira.

• Khulna: Aronyachhaya, Aronyabari, Keoraban, Mayaban, Gahon, The Forest Retreat, Nikunja Valley, La Silva Cottage, Bonbibi, Sundari, Irawati, Bonmali, Golkanon, Piyali, Mangrove, Janglabari, Bonobas at Bonlota Eco Cottage.
• Bagerhat: Tiger Point at Badaban.
• Satkhira: Barsha Resort, Sushilan Resort, Ocean Paradise at ikaapat na establisimyentong hindi pare-pareho ang pagkakasulat ng pangalan bilang Parishad at Prasad Paradise.

May isa pang usapin sa pangalan. Sa mga ulat tungkol sa pinagmulan ng industriya, may resort na tinatawag na Tiger Point sa Munshiganj, Satkhira, na itinatag ng NGO na Sushilon noong 2009. Inililista naman sa Bagerhat ang Tiger Point sa listahan ng mga resort na ipinasasara sa rehiyon. Hindi malinaw kung magkahiwalay na negosyo ang mga ito na magkapangalan o kung nagkamali sa pagtukoy ng lokasyon. Nagkakaiba rin ang baybay ng ilang pangalan ng resort sa mga ulat.

Gaano kabilis lumago ang industriya?

Iniuugat sa 2009 ang komersiyal na pagtatayo ng mga resort malapit sa Sundarbans, nang magtayo ang Sushilon ng matutuluyan sa Munshiganj para sa mga nagtatrabaho sa kagubatan, mananaliksik, kinatawan ng mga donor at opisyal ng pamahalaan. Sumunod noong 2011 ang Barsha Resort, na pag-aari ng NGO na Barsa. Noong 2015, sinuportahan ng tulong ng mga donor ang 10 resort sa Dacope. Sa grupong iyon, ang Golkanon na lamang umano ang nanatiling bukas.

Mas mabilis ang kamakailang paglago. Sa isang batayang pag-aaral ng dalawang propesor mula sa Khulna University, naitala ang tatlong eco cottage sa lugar na sinuri noong 2018 at walang pagtaas hanggang 2021. Pagsapit ng 2023, nakapagtala ito ng 12 resort na may 74 kuwarto at kapasidad para sa 260 turista. Apat na beses ito ng bilang ng mga establisimyento noong 2018.

Tumaas ang tinatayang mga pagbisita ng turista mula humigit-kumulang 370 noong 2018 tungong 7,562 noong 2023, o mga 20 ulit na mas marami. Sa pag-aaral, tinayang magkakaroon ng kapasidad para sa 560 turista ang 20 cottage pagsapit ng katapusan ng 2024, mahigit doble ng kapasidad noong 2023. Kabilang sa pagtatayang ito ang walong bagong cottage na may 58 kuwarto at karagdagang 42 kuwarto sa pitong dati nang establisimyento. Pagtataya ito, hindi kumpirmasyon na natapos ang lahat ng kuwarto.

Sa hiwalay na ulat noong Hunyo 2024, 14 na naitatag nang resort sa Khulna at Satkhira ang naitala, kasama ang walo na itinatayo pa. Sa isa pang ulat, hindi bababa sa 21 resort at cottage ang nagpapatakbo, at may 10 pang itinatayo. Sumasaklaw ang mga bilang na ito sa magkakaibang yugto at lokasyon kaya hindi dapat ituring na iisang tuluy-tuloy na sensus.

Hindi katumbas ng pahintulot sa kapaligiran ang trade licence

Idineklara noong 1999 na lugar na kritikal sa ekolohiya ang nakapaligid na sona hanggang 10 kilometro mula sa hangganan ng Sundarbans, ayon sa mga ulat. Ang ECA ay lugar kung saan nangangailangan ng mga paghihigpit sa mga gawaing sumisira sa likas na kalagayan nito dahil sa pagiging sensitibo nito sa kapaligiran. Hindi awtomatikong nangangahulugang hindi saklaw ng mga paghihigpit ang isang pag-aari dahil lamang nasa labas ito ng hangganan ng kagubatan.

Ayon sa mga paglalarawan, binanggit sa mga liham ng pagsasara ang Bangladesh Environment Conservation Act, 1995, na inamyendahan noong 2010, at ang mga tuntunin nito. Tiyak ang pahayag ni Fazlul Haque tungkol sa paninindigan ng departamento.

"Walang resort na maaaring mag-operate sa isang lugar na kritikal sa kapaligiran," sabi niya.

Ipinangatwiran ng mga may-ari na sumunod sila sa National Tourism Policy 2010. Itinuturo nila ang talata 3.2.2, na sumusuporta sa napapanatiling ecotourism sa paligid ng Sundarbans at tumutukoy sa mga pasilidad gaya ng mga eco lodge, tore na pantanaw at daanan, na itatayo sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan sa mga awtoridad sa kapaligiran at kagubatan. Hindi kapalit ng indibidwal na environmental clearance o pahintulot sa konstruksyon ang direksiyong itinatakda ng patakarang ito.

Ipinakikita rin ng mga ulat na magkakaiba ang opisyal na paglalarawan sa mga patakaran. Sinabi ni Md Iqbal Hossain, na tinukoy sa ulat noong Hunyo 2024 bilang direktor ng kapaligiran sa Khulna, na ipinagbabawal ng mga alituntunin ng ECA ang konstruksyon sa loob ng nakapaligid na 10 kilometro. Sa mas huling ulat, sinabi ni Parvez Ahmed, assistant director sa Khulna, na hindi mismo paglabag ang imprastrakturang itinayo alinsunod sa batas pangkapaligiran, ngunit hindi sumunod sa mga patakaran ang mga operator na ito at nagdulot sila ng pinsala. Walang detalyadong legal na pasyang nagtatakda ng paraan para makakuha ng pag-apruba ang mga apektadong resort.

Umaabot sa tirahan ng mga dolphin ang mga alalahanin sa polusyon

Iniulat na may humigit-kumulang 10 resort sa tabi ng kanal ng Dhangmari, isang idineklarang santuwaryo ng mga dolphin na dinadaluyan ng mga dolphin na Gangetic at Irrawaddy. Dumaraan sa kanal ang mga bangkang panturista, kung minsan nang walang pahintulot, habang inilalarawan sa mga ulat ang malakas na musika, mga generator, matitingkad na ilaw at maruming tubig na umaagos sa mga kalapit na daluyan ng tubig.

Kabilang sa iba pang alegasyon ang pagputol ng mga puno, pagpuno sa mga basang-lupa at pagtatayo sa pribadong lupa at lupaing pag-aari ng Bangladesh Water Development Board. Sa mga naunang ulat, inilarawan ang pagpuno ng buhangin sa isang anyong-tubig para sa isang resort at pagsusunog ng plastik na basura. Ayon sa mga ulat, may mga estrukturang ipinagbibili bilang eco cottage na may kongkreto sa ilalim ng panlabas na kawayan, kahoy at materyales na dahon ng golpata. Hindi sapat ang tatak na eco upang patunayan ang epekto ng mga ito sa kapaligiran.

Sinabi ni A J D M Hasanur Rahman, divisional forest officer ng Sundarbans West Forest Division, na limitado ang kakayahan ng Forest Department na direktang magpaalis dahil nasa labas lamang ng hangganan nito ang mga resort at nasa pribadong pag-aari ang lupa. Gayunman, inilarawan niyang banta sa mga hayop at ekosistema ang walang kontrol na pagpasok sa kagubatan, ingay, mga ilaw sa magdamag at plastik na basura.

Kinukuwestiyon ng mga may-ari ang ilang bahagi ng salaysay na iyon. Sinabi ni Sudipta Gain, may-ari ng mga resort na Bonlota at Nikunja, na hindi nagsasagawa ng mga gawaing nakapipinsala sa kagubatan ang kanyang mga negosyo at hindi nila dinadala roon ang mga bisita. Ayon naman sa ibang mga ulat, nagpatuloy ang ilang operator sa mga pamamasyal sa kagubatan noong ipinagbabawal ang pagpasok mula Hunyo hanggang Agosto. Hindi dapat awtomatikong iugnay ang mga alegasyong ito sa lahat ng pinangalanang resort, ngunit dahil dito, hiwalay na usapin sa pagpapatupad ang pagpasok ng mga bangka at asal ng mga bisita bukod sa pahintulot sa pagtatayo.

Binabanggit ng mga may-ari ang pamumuhunan, buwis at lokal na trabaho

Sinabi ni Jubair Hira, may-ari ng Irawati at Bonmali at organizing secretary ng samahan ng mga may-ari ng resort, na gumastos siya ng Tk 12.5 milyon sa bawat pag-aari. Sa loob ng apat na taon naipon ang puhunan sa Irawati, samantalang wala pang isang taon ang Bonmali. Ayon sa kanya, may ibang may-ari na namuhunan ng Tk 20 milyon hanggang Tk 30 milyon.

Inilarawan ni Hira ang mga singil sa trade licence na Tk 4,000 hanggang Tk 5,000, bayad na Tk 58,000 nang mag-aplay para sa pahintulot ng administrasyong pangdistrito, karaniwang buwanang bayad sa VAT na Tk 20,000 at taunang buwis sa kita. Mga bilang ito na mula sa kanya. Hindi patunay ang pagbabayad ng buwis at mga bayarin sa aplikasyon na natugunan ang magkahiwalay na mga rekisito sa kapaligiran.

Sinabi rin niyang kailangan ang mga pahintulot sa sunog at kapaligiran. Ayon sa kanya, sinabi ng Fire Service sa mga may-ari na hindi maibibigay ang mga lisensiya sa mga lugar na iyon, kaya naglagay sila ng mga kagamitang panlaban sa sunog sa mga resort at kuwarto. Sinabi niyang sinabi naman sa kanila ng mga opisyal ng kapaligiran na hindi maibibigay ang clearance sa loob ng ECA. Walang dokumentadong paglutas sa alinman sa mga usaping ito.

Tinanong ni Hira kung bakit hindi mabigyan ng clearance ang mga resort samantalang, ayon sa kanya, nasa loob din ng sona na 10 kilometro ang mga pasilidad kabilang ang Mongla EPZ at ang planta ng kuryenteng pinatatakbo ng karbon sa Rampal. Hindi tinukoy rito ang mga lokasyon at kondisyon ng pag-apruba sa mga pasilidad na iyon, kaya hindi mapatutunayan ng pahayag na katumbas ang legal na pagtrato sa mga ito. Ipinangangatuwiran niya sa mas malawak na usaping pang-ekonomiya na naglalaan ang mga resort ng alternatibo sa kabuhayang umaasa sa kagubatan sa pamamagitan ng trabaho at pagbili mula sa mga lokal na tindahan at magsasaka.

Ipinakikita ng mga bilang sa trabaho ang kapakinabangan at kawalang-katiyakan

Sa isang bukas na liham para sa punong ministro, iniulat ni Zakaria Hossain Shaon, kalihim ng Resort Owners Association of Sundarbans at managing director ng Janglabari Mangrove Resort, na 153 katao ang may trabaho sa mga resort sa humigit-kumulang 17 kilometro ng gilid ng kagubatan, kabilang ang 135 lokal na residente. Batay sa mga bilang na ito, humigit-kumulang 88 porsiyento ng mga manggagawa ang lokal na residente.

Nagtala rin ang liham ng 58 kaugnay na maliliit na negosyo, kabilang ang mga tindahan, serbisyo ng bangka at transportasyon, tagapagsuplay ng pagkain at mga negosyo sa pagmamanukan. Sinabi nitong may malaking bahagi ng humigit-kumulang 7,300 residente sa tatlong ward ng mga union ng Banishanta at Kailashganj na direktang o di-direktang nakaugnay sa turismo. Hindi nito tinukoy ang eksaktong bilang ng mga residenteng lumalahok o nagbigay ng independiyenteng pagtatasa sa trabaho.

Iba ang saklaw ng mga bilang na ito sa pahayag ni Hira na nangangailangan ang bawat resort ng 20 hanggang 25 lokal na empleyado. Maaaring magkaiba ang grupong tinutukoy o panahon ng mga bilang, ngunit hindi ipinaliwanag ang pagkakaibang ito. Samakatuwid, hindi magiging maaasahang kabuuang bilang ng mga trabaho sa rehiyon ang pagpaparami ng kanyang tantiya sa lahat ng 24 na establisimyento.

Mahalaga rin ang pagmamay-ari sa pagtatasa kung sino ang nakikinabang. Sa mga naunang ulat, inilarawan ang maraming bagong cottage bilang mga pamumuhunan ng mga negosyong panturismo mula sa labas, kung minsan ay nasa lupang inuupahan sa loob ng 15 hanggang 20 taon. Inilarawan naman ang Golkanon bilang ibang modelo, kung saan nakikinabang sa kita ang walong lokal na pamilyang umaasa sa kagubatan. Magkakaibang sukatan ng pakikilahok ng komunidad ang lokal na trabaho, lokal na pagmamay-ari at pinagsasaluhang kita sa negosyo.

Pagpapatupad at panukalang landas tungo sa regulasyon

Iniulat na nagpatuloy ang mga patalastas at promosyon ng diskuwento sa social media matapos ang mga abiso ng pagsasara. Ayon sa mga alegasyon, may ilang patalastas na nag-alok ng hindi awtorisadong pagpasok sa kagubatan. Ipinakikita ng mga patalastas na naghahanap pa rin ng mga customer ang mga negosyo, ngunit hindi nito pinatutunayang bukas pa ang bawat nakalistang resort o hindi inalis ang mga estruktura.

Sinabi ni Somen Maitra, assistant director ng tanggapan ng kapaligiran sa Satkhira, na maraming taon nang nag-operate ang apat na resort sa distrito nang walang wastong pahintulot o environmental clearance sa kabila ng mga naunang abiso. Sinabi niyang kikilos sila sa pamamagitan ng mga executive magistrate at mobile court. Sa Khulna, nagbabala rin umano ang mga abiso tungkol sa pagputol ng kuryente at pagsasampa ng kaso sa korte. Walang kumpirmadong natapos na operasyon ng pagsasara sa buong rehiyon o kabuuang bilang ng mga giniba.

Humihiling ang mga negosyante ng mga alituntunin para sa napapanatiling ecotourism, iisang tanggapan para sa mga pag-apruba, koordinasyon sa pagitan ng mga departamento at legal na pagsusuri sa mga dati nang pamumuhunan. Layunin ng kanilang panawagan na magkaroon ng paraan para makapag-operate alinsunod sa regulasyon, hindi kumpirmahing binawi na ang mga utos ng pagsasara.

Iminungkahi ni Dr Wasiul Islam, propesor sa Department of Forestry and Wood Technology ng Khulna University at mananaliksik sa turismo sa kalikasan, na tasahin muna ang mga epekto sa kagubatan bago magpasya kung saan maaaring mag-operate ang mga resort. Nanawagan din siyang tukuyin ang kapasidad ng mga lugar na tumanggap ng mga bisita. Nangangahulugan ito ng pagtatakda kung ilang bisita ang kayang tanggapin ng isang lugar nang hindi nagdudulot ng di-katanggap-tanggap na pinsala sa kapaligiran, sa halip na ituring na ligtas na limitasyon sa turismo ang bilang ng mga kuwartong magagamit.

Kinikilala rin ng sariling samahan ng industriya ang mga pagkukulang. Inamin ni Imnul Islam, na tinukoy sa mga naunang ulat bilang general secretary nito, na hindi nasunod nang wasto ang lahat ng patakaran at tinukoy ang pamamahala ng basura bilang hamon. Sa kabuuan, itinuturo ng mga panukala ang pangangailangang magpasya tungkol sa lokasyon, maruming tubig, pagpasok ng mga bangka at limitasyon sa mga bisita. Walang naiulat na pinagtibay na alituntunin, palugit para sa pag-apruba o nakatakdang pagdinig.

Mahahalagang Punto

• May 24 resort sa listahan ng pagsasara sa rehiyon: 18 sa Khulna, dalawa sa Bagerhat at apat sa Satkhira.
• Ayon sa mga detalyadong ulat mula sa Khulna, binigyan ng 30 araw ang 10 resort at 15 araw ang walo para alisin ang mga estruktura, hindi iisang palugit para sa lahat.
• Magkakaiba ang mga ulat tungkol sa kabuuang bilang, pangalan ng ilang pag-aari at pagkakasunod-sunod ng mga abiso.
• Nagtala ang isang pag-aaral sa unibersidad ng 12 resort noong 2023, kumpara sa tatlo noong 2018, habang tumaas ang tinatayang mga pagbisita mula 370 tungong 7,562.
• Binabanggit ng mga opisyal ang kawalan ng mga pahintulot, polusyon at walang kontrol na pagpasok sa kagubatan. Itinatanggi ng mga may-ari ang mapaminsalang mga gawain at humihiling ng prosesong may regulasyon para sa pag-apruba.
• Ayon sa liham ng mga negosyante, may 153 trabahong kaugnay ng mga resort, kabilang ang 135 na hawak ng mga lokal na residente, at 58 kaugnay na maliliit na negosyo.
• Walang naiulat na kumpirmadong resulta ng pagpapatupad sa buong rehiyon, pinagtugmang huling palugit o aprubadong paraan para magpatuloy sa operasyon ang mga resort.