Naabot ng Rooppur ang Unang Kritikalidad Nuklear, Ngunit Hinihintay Pa ng Bangladesh ang mga Pagsusuri Bago Magsuplay sa Grid

Nagsimula ang kontroladong reaksiyon alas-3:34 ng hapon

Nagsimula na ang unang planta ng enerhiyang nuklear ng Bangladesh ng kontroladong reaksiyong nuklear na kadena sa unang 1,200-megawatt na yunit nito. Isa itong mahalagang hakbang sa pagkomisyon, ngunit hindi pa nagsisimula ang pagsusuplay ng kuryente sa pambansang grid. Nagsimula ang proseso alas-3:34 ng hapon noong Linggo sa Rooppur, Ishwardi, Pabna, ayon sa pamunuan ng planta at Ministry of Science and Technology.

Kinumpirma ni Md. Zahedul Hasan, managing director ng Nuclear Power Plant Company Bangladesh Limited, ang pagsisimula at sinabing nanatili sa itinakdang mga limitasyon ang mahahalagang sukat ng reaktor. Sinabi ni Science and Technology Secretary Md. Anwar Hossain, na naroon sa planta, na tumugma ang mga sukat sa inaasahang halaga ayon sa disenyo at isinagawa ang proseso sa ilalim ng kontroladong mga kondisyon.

Kilala ang tagumpay na ito bilang unang kritikalidad, ang punto kung kailan napapanatili ng isang reaktor ang kontroladong reaksiyong nuklear na kadena. Kasunod ito ng pahintulot ng Bangladesh Atomic Energy Regulatory Authority na ilipat ang Unit 1 mula sa yugto ng pagkomisyong B-1 tungo sa B-2. Naroon ang mga espesyalistang Ruso, mga inhinyero at siyentipikong Bangladeshi, at mga eksperto sa regulasyon.

Sa dalawang ulat, itinakda sa Oktubre 11 ang milestone noong Linggo, samantalang binanggit sa mas detalyadong mga ulat sa operasyon ang araw at eksaktong oras ngunit hindi ang petsa sa kalendaryo. Wala pang kinukumpirmang tiyak na petsa para sa pagsusuplay ng kuryente sa grid. Nasa pagitan ng Nobyembre 20 at huling bahagi ng Disyembre ang mga pagtataya, at ayon sa mga opisyal ng Bangladesh, nakasalalay ang karagdagang pag-usad sa mga pagsusuri, sertipiko at pag-apruba ng regulator.

Ano talaga ang ibig sabihin ng unang kritikalidad

Sa loob ng reaktor, naghahati ang mga atomo ng uranium sa prosesong fission at naglalabas ng init. Naglalabas din ito ng mga neutron na maaaring magpasimula ng paghahati ng iba pang mga atomo. Sa unang kritikalidad, nagiging kusang nagpapatuloy ang reaksiyong ito sa ilalim ng mga kontrol ng reaktor, sa simula ay nasa napakababang lakas na termal.

Sa kontekstong ito, teknikal na kondisyon sa pagpapatakbo ang kritikalidad, hindi paglalarawan ng isang emerhensiya. Ipinapakita ng milestone na kayang panatilihin ng reaktor ang reaksiyong kailangan para makalikha ng kuryente sa hinaharap. Hindi nito pinatutunayang handa nang gumana ang buong planta sa nilalayong kapasidad nito.

Iniuugnay ng mga susunod na hakbang ang prosesong nuklear sa mga kagamitang lumilikha ng kuryente. Gagamitin ang init mula sa reaktor upang makalikha ng singaw, na magpapaandar sa turbina na nakakabit sa generator. Kailangang masuri ang bawat bahagi ng prosesong ito bago maihatid ang kuryente sa grid.

Hiwalay na hakbang din ang pagsasabay sa grid: ikinokonekta nito ang generator sa pambansang sistema ng kuryente alinsunod sa mga kinakailangang kondisyon sa pagpapatakbo. Magkakahiwalay na milestone, kung gayon, ang pagsisimula ng reaksiyong nuklear, paglikha ng kuryente at pagsusuplay nito sa grid. Naabot na ng Rooppur ang una sa mga ito, habang kailangan pang dumaan sa mga pagsusuri at pahintulot ang mga susunod na yugto.

Paunti-unting ibinibigay ang mga pahintulot sa bawat yugto

Inaprubahan ng Bangladesh Atomic Energy Regulatory Authority ang lisensiya sa pagkomisyon ng B-2 noong Huwebes, matapos suriin ang mga naunang pagsusuri. Iniulat na iniabot sa Bangladesh Atomic Energy Commission ang mga dokumento ng pag-apruba nang gabing iyon. Sinabi ni regulatory chairman Md. Mahmudul Hasan na natapos ang yugto ng B-1 matapos magkarga ng gatong at matagumpay na magsagawa ng mga pagsusuri.

Pinahintulutan ng B-2 ang Unit 1 na simulan ang kontroladong reaksiyong fission. Hindi nito pinahihintulutan ang lahat ng susunod na yugto ng operasyon. Sinabi ni Hasan na magpapatuloy ang mga pagsusuri sa B-2 at kakailanganin ang magkakahiwalay na lisensiyang C at D bago makapagsimulang magsuplay ng kuryente sa grid ang yunit.

Sinabi ni Hossain na kailangang sumunod ang natitirang gawain sa mga gabay pangkaligtasan ng International Atomic Energy Agency at mga kondisyon ng regulator. Kailangang makuha ang mga kinakailangang sertipiko at pag-apruba bago magpatuloy sa paglikha ng kuryente at pagkonekta sa grid.

Dahil sa ganitong pagkakasunod-sunod, mga resulta ng pagsusuri, hindi ang target na petsa lamang, ang magtatakda ng pag-usad. Patunay ng matagumpay na unang hakbang ang mga sukat na pasok sa limitasyon noong unang kritikalidad. Hindi nito pinapalitan ang mga susunod na pagsusuri sa asal ng reaktor, mga kagamitang pangkontrol, mga sistemang pangkaligtasan at kagamitang lilikha ng kuryente.

Naayos ang mga balbula at natapos ang naunang pagkaantala

Naantala nang mahigit dalawang buwan ang pagkomisyon dahil sa teknikal na problema sa mga balbula pangkaligtasan. Dumating sa Rooppur ang mga espesyalistang Ruso upang ayusin ang problema, at ayon sa isang ulat, natapos ang pagkukumpuni noong Setyembre 30. Nauna sa pahintulot ng regulator na magpatuloy ang matagumpay na mga pagsusuri sa kagamitang awtomatikong nagpapakawala ng presyon.

Nagkakaiba ang mga ulat sa bilang ng mga balbulang sangkot. Inilalarawan sa isang detalyadong ulat ang depekto sa balbulang pangkaligtasan ng isang mahalagang kagamitan, samantalang sinasabi sa isa pa na hindi umandar nang maayos ang dalawang balbulang pangkaligtasan habang nagkokomisyon. Pareho nilang binabanggit ang tulong teknikal ng Russia at matagumpay na pagsusuri bago ilabas ang lisensiyang B-2.

Tumutulong ang mga balbulang nagpapakawala ng presyon na kontrolin ito sa pamamagitan ng pagpapakawala kapag kinakailangan. Bahagi ng mga pagsusuri sa kaligtasan ng planta ang maayos na paggana ng mga ito. Dahil sa pagkukumpuni at mga sumunod na pagsusuri, hindi natupad ang naunang inaasahang maabot ang nakaplanong yugto pagsapit ng Setyembre.

Inalis ng pahintulot na inilabas matapos ang mga pagsusuri ang agarang hadlang sa unang kritikalidad. Gayunman, hindi nito inalis ang pangangailangan para sa karagdagang gawain sa pagkomisyon. Patuloy na sinusubaybayan ng mga opisyal ng planta ang mga sukat ng reaktor, mga sistemang pangkaligtasan at kagamitang pangkontrol habang sinusubok ang reaksiyon.

Mula sa pagkakarga ng gatong noong Abril hanggang sa kritikalidad noong Oktubre

Bunga ng ilang buwang paghahanda ang unang reaksiyon, hindi ng iisang operasyon ng pagsisimula. Nagsimula ang pagkakarga ng gatong noong Abril; Abril 28 ang petsang ibinigay sa pinakatiyak na ulat. Pagsapit ng Oktubre 9, sinabi ng pamunuan ng planta na nakumpleto na ang mahigit 300 pagsusuri at ang pagkakarga ng gatong.

Ipinapakita ng iniulat na pagkakasunod-sunod kung paano nagpahinto sa paghahandang ito ang problema sa balbula at kung paano sumunod ang pahintulot ng regulator matapos itong malutas:

• Abril 28: Nagsimula ang pagkakarga ng gatong sa Unit 1, ayon sa detalyadong ulat tungkol sa paglilisensiya.
• Setyembre 30: Nakumpleto ng mga espesyalistang Ruso ang pagkukumpuni sa mga balbulang pangkaligtasan, ayon sa isang ulat sa operasyon.
• Oktubre 9: Sinabi ng pamunuan ng planta na nakumpleto na ang pagkakarga ng gatong at mahigit 300 pagsusuri.
• Huwebes bago ang unang kritikalidad: Inaprubahan ng regulator ang pag-usad sa B-2 at ang pagsisimula ng fission.
• Linggo, alas-3:34 ng hapon: Sinimulan ng Unit 1 ang unang kontroladong reaksiyong nuklear na kadena. Oktubre 11 ang petsang ibinigay sa dalawang ulat.

Sinabi ng mga opisyal na kakailanganin ang ilang araw upang masuri ang katatagan ng reaksiyon. Tinataya rin ng mga opisyal ng proyekto na maaaring abutin ng 30 hanggang 40 araw ang yugto ng pagkomisyon na kinabibilangan ng unang kritikalidad. Para ito sa kasalukuyang yugto ng pagsusuri, hindi sa pagkumpleto ng lahat ng pagsusuring kailangan para sa regular na operasyon.

Unti-unting tataas ang lakas, hindi agad-agad

May nakatalagang kapasidad na 1,200 MW na elektrikal ang unang yunit ng Rooppur, ngunit mas mababa ang paunang produksiyong nakasaad sa mga ulat ng pagsisimula. Inaasahan sa isang ulat ang paunang suplay na 300 MW. Katumbas iyon ng 25% ng nakatalagang kapasidad ng yunit, hindi ng buong output nito.

Inilalarawan naman sa isa pang ulat sa operasyon na magsisimula ang paglikha ng kuryente sa humigit-kumulang 3% ng kapasidad at tataas sa 20% hanggang 30% bago magsuplay sa grid. Kung ibabatay sa nakatalagang kapasidad na 1,200 MW ng yunit, katumbas ang mga bilang na ito ng humigit-kumulang 36 MW sa simula at 240 MW hanggang 360 MW sa susunod na yugto. Pasok sa huling saklaw na iyon ang hiwalay na iniulat na inaasahang 300 MW.

Inilarawan din ng pamunuan ng planta ang planong unti-unting itaas sa 37% ang lakas ng reaktor. Tumutukoy ang bilang na ito sa pagtaas ng lakas ng reaktor at hindi dapat awtomatikong ituring na bilang para sa elektrikal na output. Magkaibang sukat ang lakas na termal, o init na nalilikha ng reaktor, at lakas na elektrikal na inihahatid ng generator.

Pagkatapos ikonekta sa grid, maaaring magpatuloy nang pito hanggang walong buwan ang eksperimental na operasyon sa iba’t ibang antas ng output. Bahagyang nagkakaiba ang mga ulat kung magsisimula ang panahong ito sa eksperimental na paglikha ng kuryente o sa pagkonekta sa grid. Walang naglalarawan sa unang paghahatid ng kuryente bilang agarang pagsisimula ng regular na operasyon sa buong kapasidad.

Mga target pa rin ang mga pagtataya para sa Nobyembre at Disyembre

Naglatag si Rosatom chief executive Aleksey Likhachev ng iskedyul para sa Nobyembre. Iniugnay sa isang ulat ang target na bandang katapusan ng Nobyembre sa mga pahayag sa pulong noong Oktubre 9 sa Dhaka kasama si Fakir Mahbub Anam, ministro ng agham at teknolohiya ng Bangladesh.

Ganito ang sinabi ni Likhachev tungkol sa inaasahang panahon:

Layunin naming maabot ito bandang katapusan ng Nobyembre.

Inilalarawan naman sa hiwalay na ulat ang pulong sa Moscow kasama ang kaparehong ministro at iniuugnay kay Likhachev ang pagtatayang magsisimula ang paglikha ng kuryente sa pagitan ng Nobyembre 20 at katapusan ng buwan. Sinasabi sa isa pang ulat na naganap ang pulong sa Moscow noong Biyernes at itinatala ang pangakong magsisimula ang eksperimental na pagsusuplay sa grid sa lalong madaling panahon. Kaya nagkakaiba ang mga ulat sa lugar at konteksto ng mga pahayag, gayundin kung paglikha ng kuryente o pagkonekta sa grid ang tinutukoy ng pagtataya.

Sa panig ng Bangladesh, nagpahayag ng pag-asang makapagsusuplay nang eksperimental sa grid pagsapit ng huling bahagi ng Disyembre ang mga opisyal ng proyekto matapos maaprubahan ang B-2. Sinabi ni regulatory chairman Hasan na maaaring magsimula ang suplay sa katapusan ng taon kung matagumpay na matatapos ang lahat ng yugto. Itinuring naman ng isang hindi pinangalanang opisyal ng ministeryo na posibleng petsa ng pagsisimula ng paglikha ng kuryente ang Nobyembre 20.

Gayunman, hindi kinumpirma ni Hossain ang petsa ng pagsusuplay sa grid. Samakatuwid, dapat ituring ang mga pagtataya bilang mga target na nakasalalay sa matagumpay na pagkomisyon, hindi bilang pinal na iskedyul ng paghahatid. Wala ring ibinigay sa mga ulat na ito na tiyak na petsa ng paglalabas ng mga lisensiyang C at D.

Dalawang reaktor, pautang ng Russia at mas mahabang panahon ng proyekto

Itinatayo ang Rooppur sa tabi ng Ilog Padma sa Ishwardi sa tulong teknikal at pinansiyal ng Russia. Mayroon itong dalawang VVER-1200 na reaktor, na bawat isa ay idinisenyo para sa 1,200 MW na kapasidad na elektrikal. Kabuuang 2,400 MW ang nakaplanong kapasidad ng mga ito. Itinatayo ng Atomstroyexport, isang subsidiary ng Rosatom, ang mga reaktor.

Nagsusuplay ang Russia ng mga kagamitan, gatong nuklear at tulong pang-inhinyeriya. Iniulat na umaabot sa US$11.9 bilyon ang mga pautang ng estado ng Russia, kumpara sa pagtataya sa gastos ng proyekto na hanggang US$12.8 bilyon sa isang ulat. Batay sa mga bilang na iyon, humigit-kumulang 93% ng tinatayang gastos ang halaga ng mga pautang. Tinataya naman sa ibang mga ulat ang gastos ng proyekto sa humigit-kumulang US$13 bilyon.

Tk138,686 crore, o humigit-kumulang Tk1.387 trilyon, ang kasalukuyang pagtataya sa gastos ng proyekto sa salapi ng Bangladesh. Iniuugnay ang iniulat na pagtaas na humigit-kumulang Tk26,000 crore, katumbas ng Tk260 bilyon, sa pagtaas ng palitan ng dolyar. Ayon sa ulat na nagdetalye sa pagtaas, hindi pinahihintulutan ng kasunduan sa kontratista ang pagtaas ng gastos dahil lamang sa pagpapahaba ng panahon ng proyekto.

Disyembre 2025 ang orihinal na takdang pagtatapos ng proyekto. Dahil sa dalawang pagpapalawig, nailipat ito sa Hunyo 2028, makalipas ang 30 buwan. Hiwalay ang administratibong takdang petsang ito sa inaasahang petsa ng unang pagkonekta ng yunit sa grid at hindi ito dapat ituring na pagtataya kung kailan unang maihahatid ang kuryente nito.

Ano ang maihahatid kapag nakumpleto na

Inaasahang matutugunan ng Rooppur, sa nakaplanong kapasidad nitong 2,400 MW, ang hanggang 12% ng pangangailangan sa kuryente ng Bangladesh. Pagtataya ito para sa nakumpletong planta, hindi para sa ambag ng unang kritikalidad o ng paunang suplay na 300 MW mula sa Unit 1.

Mahalaga ang pagkakaibang ito dahil katumbas ng isang-kapat ng kapasidad ng Unit 1 ang inaasahang paunang 300 MW, at isang-kawalo naman ng pinagsamang kapasidad ng dalawang yunit. Hindi tinutukoy sa mga ulat na ito ang iskedyul ng pagsisimula ng ikalawang yunit, kaya hindi dapat ituring ang pag-usad ng Unit 1 bilang kumpirmadong iskedyul para sa buong planta.

Sinabi rin ni Likhachev na napag-usapan ang pagpapalawak ng proyekto, ngunit nilinaw niyang nasa gobyerno at mamamayan ng Bangladesh ang pinal na pasya. Walang tinukoy na inaprubahang plano ng pagpapalawak, karagdagang kapasidad o takdang petsa para sa pagpapasya.

Sa ngayon, mas makitid ang agarang gawain: tiyakin ang matatag na paggana ng reaktor, kumpletuhin ang natitirang mga pagsusuri, kunin ang mga susunod na lisensiya at ihanda ang generator para sa pagkonekta sa grid. Kongkretong pagsulong tungo sa paglikha ng enerhiyang nuklear ng Bangladesh ang unang kritikalidad, ngunit nakasalalay pa rin sa mga hakbang na ito ang panahon at laki ng unang suplay.

Mahahalagang Punto

• Sinimulan ng Rooppur Unit 1 ang unang kontroladong reaksiyong nuklear na kadena nito alas-3:34 ng hapon noong Linggo.
• Sinabi ng mga opisyal na nanatili sa itinakdang mga limitasyon ang mga sukat ng reaktor. Hindi pa nagsisimula ang pagsusuplay ng kuryente.
• Pinahihintulutan ng lisensiyang B-2 ang kasalukuyang yugto ng pagkomisyon. Kailangan pa ang magkakahiwalay na pag-apruba para sa C at D.
• Naantala nang mahigit dalawang buwan ang pagkomisyon dahil sa mga depekto sa mga balbulang pangkaligtasan, bago nakumpleto ang pagkukumpuni at matagumpay na mga pagsusuri.
• Nasa pagitan ng Nobyembre 20 at huling bahagi ng Disyembre ang mga pagtataya sa pagsisimula ng paglikha at pagsusuplay ng kuryente sa grid, ngunit wala pang kumpirmadong petsa ng pagkonekta sa grid.
• Maaaring magpatuloy nang pito hanggang walong buwan ang eksperimental na operasyon habang itinataas ang output sa iba’t ibang antas.
• May kabuuang kapasidad na 2,400 MW ang dalawang nakaplanong yunit. Umabot na sa Hunyo 2028 ang panahon ng proyekto, at Tk138,686 crore ang kasalukuyang pagtataya sa gastos.