Pinag-iisipan ng Pilipinas ang Kasunduan sa Langis sa China sa Kabila ng mga Babala sa Panganib sa Soberanya

Emergency sa Enerhiya, Nagpasiklab ng Kontrobersyal na Usapan

Pinong tinatahak ng Pilipinas ang larangan ng diplomasya habang pinag-iisipan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang magkasanib na eksplorasyon ng langis kasama ang China sa pinagtatalunang South China Sea. Nagbabala ang mga kritiko na maaaring malagay sa alanganin ang pambansang soberanya at magantimpalaan pa ang Beijing sa mga taon ng panggigipit nito sa karagatan. Muling umusbong ang mga talakayan sa ika-11 Bilateral Consultation Mechanism na ginanap noong nakaraang buwan, kung saan kinilala ng dalawang bansa ang kahalagahan ng kooperasyon sa enerhiya sa gitna ng krisis sa pandaigdigang suplay na bunsod ng sigalot sa Middle East.

Nagdeklara si Marcos ng pambansang emergency sa enerhiya matapos biglang sumirit ang presyo ng langis mula Pebrero hanggang Marso. Naitala ng Pilipinas ang pinakamalaking pagtaas ng presyo ng gasolina sa buong mundo sa panahong iyon. Nagdulot ng matinding pasanin sa ekonomiya ang pagtaas ng presyo, kaya ipinatupad ng pamahalaan ang planong pagbangon na UPLIFT, na naglalaan ng PHP238 bilyon na subsidiya para sa mga manggagawa sa transportasyon, magsasaka, at pamilyang mababa ang kita. Habang papalapit sa pagkaubos ang Malampaya gas field at mahigit 90 porsiyento ng pangangailangan ng bansa sa petrolyo ay inaangkat, itinuturing ng administrasyon na posibleng maging sandigan ang mga hindi pa nagagalugad na reserba sa West Philippine Sea.

Sa panayam ng Bloomberg Television, sinabi ni Marcos na maaaring magbigay ng tulak ang digmaan sa Middle East para magkasundo ang dalawang panig sa magkasanib na pagpapaunlad. Kinikilala niyang matagal nang humahadlang sa ganitong kooperasyon ang mga alitan sa teritoryo. Aniya, matagal na itong pinag-uusapan, ngunit nakahahadlang dito ang mga alitan sa teritoryo. Pagkaraan nito, ipinahiwatig ni Kalihim ng Ugnayang Panlabas Theresa Lazaro na wala pang pormal na direktibang inilalabas para ipagpatuloy ang mga pag-uusap, ngunit maaaring mangyari ito sa hinaharap.

Transparency ang Hinihingi ng mga Mambabatas; Babala sa Mapanganib na Precedent

Mariing pinuna ito ng mga mambabatas ng oposisyon at kinuwestiyon ang pagiging bukas ng negosasyon at ang karunungan ng pakikipagtulungan sa bansang patuloy na nanggigipit sa mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas sa pinagtatalunang karagatan. Nagpahayag ng pangamba si Chel Diokno, miyembro ng House of Representatives, sa pagiging lihim ng mga pag-uusap. Aniya, dapat maging gabay na prinsipyo ang transparency sa ating mga patakarang panlabas at pang-enerhiya. Inanunsyo niyang pangungunahan niya ang mga pagdinig para matiyak na hindi lalabag sa Konstitusyon ang anumang kasunduan.

Inilarawan naman ni Perci Cendana, isa pang miyembro ng House, na para na ring paggantimpala sa masamang asal ang posibleng kasunduan. Binanggit niya ang tumitinding agresyon ng China Coast Guard laban sa mga Pilipinong nagpapatrolya sa West Philippine Sea, na sumasaklaw sa mga bahagi ng South China Sea na nasa loob ng eksklusibong sonang pang-ekonomiya ng Maynila. “Maling mensahe ang ipinapadala natin at hinihikayat ang mas makapangyarihang mga bansa na palalain ang mga alitan para makakuha ng mga konsesyon,” sabi ni Cendana. “Sa halip na igiit ang pagsunod sa internasyonal na batas, umaayon tayo sa mga paglabag ng China.”

Gayon din ang pananaw ni Senador J.V. Ejercito. Kinuwestiyon niya kung paano makikipagkasundo ang Pilipinas sa magkasanib na eksplorasyon sa isang taong aniya’y nagnanais na lapastanganin at pahinain ang soberanya ng bansa at agawin ang teritoryo nito. “Pundasyon ng anumang ugnayan ang tiwala,” dagdag niya. “Pasensya na, pero talagang palagi kong sinasabi na hindi ako nagtitiwala sa pamahalaan ng China.”

Mga Naunang Karanasan at Hadlang sa Batas

Nakaugat sa ilang dekada ng bigong pagtatangka sa kooperasyon at mga komplikasyong legal ang pag-aalinlangan sa kasalukuyang negosasyon. Noong 2018, lumagda si Pangulong Rodrigo Duterte sa isang memorandum of understanding kasama si Pangulong Xi Jinping ng China para sa magkasanib na pagpapaunlad ng langis at gas. Gayunman, naharap ito sa mga katulad na akusasyong pinahihina ng hakbang ang pasya ng internasyonal na arbitrahe noong 2016, na nagpawalang-bisa sa malawak na pag-aangkin ng China sa South China Sea.

Higit pang naging kontrobersyal ang mga naunang pagtatangka sa kooperasyon. Sa panahon ng administrasyong Arroyo, lumagda ang Philippine National Oil Company noong 2004 sa isang kasunduan sa China National Offshore Oil Corporation para sa mga seismikong pagsusuri sa pinagtatalunang karagatan. Nauwi ito sa kasunduang tatlong-panig noong 2005, kasama ang Vietnam, na tinawag na Joint Marine Seismic Undertaking. Bumagsak ang kasunduan dahil sa mga alegasyon ng korapsyon at mga hamong konstitusyonal kaugnay ng patakarang 60/40. Inaatasan ng patakarang ito ang mga entidad ng Pilipinas na magmay-ari ng hindi bababa sa 60 porsiyento ng kapital sa mga proyekto sa likas na yaman at ang pamahalaan na magpanatili ng 60 porsiyento ng netong kita. Pormal na pinawalang-bisa ng Korte Suprema ng Pilipinas ang kasunduan noong 2005 noong 2023 dahil kinasasangkutan ito ng mga kumpanyang pag-aari nang buo ng mga dayuhan. Lumikha ito ng malaking hadlang sa batas para sa anumang kasunduan sa hinaharap.

Sinabi ng mga eksperto sa batas na kailangang umayon ang anumang bagong kasunduan sa magkasanib na pagpapaunlad sa mga restriksiyon ng Konstitusyon at tugunan ang pasya ng arbitrahe noong 2016, na nagsabing walang batayang legal ang makasaysayang karapatan ng China sa loob ng nine-dash line. Nangangahulugan ang pasya ng tribunal na walang magkakapatong na karapatan sa karagatan ang Pilipinas at China sa West Philippine Sea, kaya nagiging masalimuot ang legal na balangkas para sa magkasanib na pagpapaunlad sa ilalim ng United Nations Convention on the Law of the Sea.

Mga Padron ng Pamimilit at Kawalan ng Mabuting Hangarin

Itinuturo ng mga kritiko ang dokumentadong kasaysayan ng pamimilit ng China sa South China Sea, na nagpapahina sa tiwala sa Beijing bilang maaasahang katuwang. Tinutukoy sa pananaliksik ng mga akademiko sa Belfer Center ng Harvard University ang sistematikong mga padron ng pagkilos ng China, kabilang ang pagpapaalis noong 2011 sa mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas na naggalugad ng langis sa paligid ng Reed Bank at ang pagharang noong 2012 sa mga sasakyang-pandagat ng hukbong-dagat ng Pilipinas sa Scarborough Shoal.

Lalo pang nagpatindi ng pangamba ang mga kamakailang insidente. Noong Agosto 25, pinalibutan at binangga ng mga sasakyang-pandagat ng China ang BFAR vessel BRP Datu Sanday habang nagsasagawa ito ng misyong pantao malapit sa Sabina Shoal. Kinabukasan, nagpadala ang China ng humigit-kumulang 40 sasakyang-pandagat para harangin ang misyon na nagdadala ng suplay sa mga tauhan sa Second Thomas Shoal. Noong Abril 2026, inakusahan ng mga awtoridad ng Pilipinas ang mga bangkang Tsino na may dalang cyanide malapit sa Second Thomas Shoal. Nagbabala silang maaaring gamitin ang kemikal sa pagsabotahe sa mga lokal na populasyon ng isda at sa bahurang sumusuporta sa naisadsad na barkong pandigma na BRP Sierra Madre.

Nangyayari ang mga pagkilos na ito kasabay ng pang-araw-araw na panggigipit. Naitala ng Philippine Coast Guard ang 189 na protesta laban sa China nitong mga nakaraang taon, kabilang ang mga pag-atake gamit ang water cannon, mapanganib na maniobra, at pagharang sa paglalayag. Ayon sa Stratbase Institute, isang think tank na nakabase sa Maynila, hindi maaasahang katuwang o responsableng aktor ang China. Nagbabala rin ito na magdudulot ng di-kinakailangang panganib sa bansa ang pakikipagsosyo sa langis.

Hindi maaasahang tutupad sa anumang kasunduan ang isang estadong palagiang nagwawalang-bahala sa internasyonal na batas at lumalabag sa mga karapatan ng Pilipinas bilang soberano.

Sa pagpapatuloy ng pahayag, hinimok ng Stratbase Institute ang pamahalaan na tuluyang tanggihan ang kasunduan at sa halip ay paunlarin ang mga mapagkukunan ng enerhiya sa pakikipagtulungan sa mga bansang kapareho ng pananaw.

Mga Epekto sa Heopolitika at Iba Pang Estratehiya

Bahagi ng mas malawak na pagbabago sa ugnayang heopolitikal sa Indo-Pacific ang debate tungkol sa kooperasyon sa langis. Pinalakas ni Marcos ang ugnayang panseguridad sa Estados Unidos at ipinatupad ang patakaran sa transparency na naglalantad sa agresyon ng China, ngunit nagbunsod ng pagbabago sa pagtutuon ng pamahalaan ang krisis sa enerhiya. Sinabi ng Pangulo sa Bloomberg na tiyak na magkakaroon ng panibagong ayos sa ugnayang bilateral sa China, kasabay ng binanggit niyang napakaseryosong pagsasaayos sa mga pandaigdigang alyansa.

Gayunman, ang posibleng pagluwag ng tensiyon ay lumilikha ng alitan sa ibang umaangkin at mga kaalyado. Nagpahayag ang Malaysia ng pangamba tungkol sa mga batas pandagat ng Pilipinas, lalo na sa batas na muling naggigiit ng makasaysayang pag-aangkin sa Sabah, isang estado ng Malaysia. Ayon sa mga regional analyst, nagpapahirap sa nagkakaisang pagtutol sa pagpapalawak ng impluwensiya ng China ang magkakapatong na pag-aangkin ng mga bansa sa Timog-Silangang Asya. Madalas na mahina ang tugon ng Malaysia sa mga paglusob ng China upang mapangalagaan ang ugnayang pang-ekonomiya na nagkakahalaga ng halos $100 bilyon sa taunang kalakalan.

Nagmumungkahi ang ilang tagamasid ng iba pang paraan para matiyak ang seguridad sa enerhiya. Sa halip na makipagsosyo sa isang umaangking bansa na mapanlaban, maaaring paunlarin ng Pilipinas ang mga mapagkukunan nito sa pakikipagtulungan sa Japan, South Korea, o mga kompanya ng enerhiya sa Kanluran na handang sumunod sa mga restriksiyon ng Konstitusyon ng Pilipinas. Gumawa rin ng mga hakbang ang Philippine Coast Guard para igiit nang mag-isa ang soberanya: inilunsad nito ang kauna-unahan nitong dedikadong command center sa Spratly Islands para subaybayan ang pinagtatalunang karagatan.

Sinikap ng Department of Foreign Affairs na pawiin ang pangamba sa pagtitiyak nitong mahigpit na susunod sa Konstitusyon at mga umiiral na batas ng Pilipinas ang anumang posibleng magkasanib na eksplorasyon ng langis at gas. Binigyang-diin ng DFA na nananatili sa Pilipinas ang mga karapatan bilang soberano sa likas na yaman sa loob ng Exclusive Economic Zone nito at na isasaalang-alang sa anumang kasunduan ang pangingibabaw ng soberanya ng Pilipinas. Gayunman, ayon sa mga kritiko, nagtakda na ng nakababahalang precedent ang pansamantalang pagkakaunawaan noong 2024 tungkol sa mga misyon ng muling pagsusuplay sa Second Thomas Shoal, na nakipagnegosasyon si Kalihim Lazaro. Lumikha ito ng mga lihim na kasunduang nagsasantabi sa pasya ng arbitrahe noong 2016.

Ang Dilemma sa Enerhiya at Seguridad

Nasa likod ng kontrobersiyang pampolitika ang isang mabigat na realidad pang-ekonomiya. Nalalapit na ang pagkaubos ng Malampaya gas field, na nagsusuplay ng malaking bahagi ng enerhiya sa Luzon, ang pinakamataong isla ng bansa. Taglay ng Reed Bank, na nasa loob ng EEZ ng Pilipinas ngunit inaangkin ng China, ang mga reserba ng natural gas na maaaring mapakinabangan nang komersiyal at pumalit sa bumababang suplay. Matagal nang umiiwas ang mga pandaigdigang konglomerado sa lugar dahil sa pangambang magalit ang China, kaya limitado ang mga opsiyon ng Maynila sa pagpapaunlad ng mga yaman nito.

Sa pagbisita ng estado sa Beijing noong 2023, nagkasundo sina Marcos at Xi na panatilihing bukas ang mga linya ng komunikasyon tungkol sa magkasanib na eksplorasyon, ngunit natigil ang mga pag-uusap habang tumitindi ang tensiyon noong 2024 at 2025. Ipinahayag ng Foreign Ministry ng China ang kahandaang makipagtulungan sa mga institusyong pang-agham ng Pilipinas para isulong ang praktikal na kooperasyong pandagat, ngunit palaging tinatanggihan ng Beijing ang anumang balangkas na maaaring magpahiwatig ng pagkilala sa soberanya ng Pilipinas sa mga pinagtatalunang lugar.

Ayon sa mga analyst, itinuturing ng China na mahalaga sa estratehiya ang South China Sea dahil sa mga likas na yaman nito at sa posisyon nito para sa militar. Tinataya ng U.S. Energy Information Administration na may 190 trilyong kubikong talampakan ng natural gas at 11 bilyong bariles ng langis sa rehiyon. Kung makokontrol ng China ang mga katubigang ito, maaari nitong hadlangan ang tulong ng Estados Unidos sa Taiwan sakaling magkaroon ng sigalot, kaya sensitibo sa politika ang kooperasyon sa enerhiya para sa Washington at Maynila.

Mahahalagang Punto

• Pinag-iisipan ni Pangulong Marcos Jr. ang magkasanib na eksplorasyon ng langis kasama ang China sa South China Sea upang tugunan ang pambansang emergency sa enerhiya na dulot ng mga pagkaantala sa suplay mula sa Middle East.
• Nagbabala ang mga mambabatas ng oposisyon at eksperto sa seguridad na maaaring pahinain ng kasunduan ang pasya ng arbitrahe noong 2016 at gantimpalaan ang pamimilit ng China, kabilang ang kamakailang panggigipit sa mga sasakyang-pandagat ng Pilipinas sa Sabina Shoal at Second Thomas Shoal.
• Pinawalang-bisa ng Korte Suprema ng Pilipinas noong 2023 ang kasunduang Joint Marine Seismic Undertaking ng China, Pilipinas, at Vietnam noong 2005. Itinatag nito ang mga hadlang na konstitusyonal, kabilang ang pag-aatas na pagmamay-ari ng mga entidad ng Pilipinas ang 60 porsiyento ng mga proyekto sa likas na yaman.
• Nauwi sa kabiguan ang mga naunang pagtatangka sa kooperasyon sa enerhiya sa panahon ng administrasyong Arroyo at Duterte dahil sa mga alegasyon ng korapsyon, mga pangamba sa soberanya, at hindi pagsunod sa patakarang 60/40 ng Konstitusyon.
• Ipinipilit ng Department of Foreign Affairs na susunod sa batas at kikilala sa soberanya ng Pilipinas ang anumang bagong kasunduan. Samantala, hinihingi ng mga kritiko ang transparency at mga pagdinig ng komite upang maiwasan ang mga konsesyon na magpapatibay sa mga pag-aangkin ng China batay sa nine-dash line.
• Kabilang sa mga alternatibong estratehiya ang pagpapaunlad sa mga yaman ng Reed Bank kasama ang mga katuwang na hindi Tsino, o ang mga hakbang ng Philippine Coast Guard na mag-isa nitong igiit ang soberanya, sa halip na makipagtulungan sa Beijing.