Ipinahihiwatig ng mga Usapan sa Islamabad ang Pag-usbong ng Bagong Blokeng Binubuo ng Apat na Bansa na Nagnanais Baguhin ang Kaayusan sa Gitnang Silangan

Umuusbong ang Sentro ng Diplomasya sa Timog Asya

Sa ikalawang buwan na ng kampanyang militar ng Estados Unidos at Israel laban sa Iran, hindi inaasahang lumipat sa Islamabad ang sentro ng mga pagsisikap para sa kapayapaan. Noong Marso 29, 2026, nagpulong ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng Egypt, Pakistan, Saudi Arabia, at Turkey sa isang mahalagang pulong ng apat na bansa. Layunin nitong hindi lamang patigilin ang tumitinding karahasan kundi ilatag din ang pundasyon para sa isang bagong balangkas ng panrehiyong seguridad. Pinakamakonsyertong pagtatangka ito sa diplomasya hanggang ngayon upang paglapitin ang Washington at Tehran, habang patuloy na nagpapalitan ng mga missile at drone sa Persian Gulf.

Pinangunahan ni Pakistani Deputy Prime Minister Ishaq Dar ang mga pag-uusap sa Foreign Office. Pagpapatuloy ito ng mekanismong unang binalangkas sa Riyadh noong unang bahagi ng buwan. Ang nagsimula bilang di-pormal na koordinasyon ay naging isang natatanging daluyan ng diplomasya. Ipinoposisyon ng apat na bansang ito ang kanilang sarili bilang pangunahing mga tagapamagitan na kayang makipag-usap sa lahat ng panig sa isang digmaang nagsara sa Strait of Hormuz, nagpasirit sa pandaigdigang presyo ng langis nang lampas $100 kada bariles, at nagpalala sa pangamba ng mas malawak na digmaan sa rehiyon. Inilarawan ni Yasmine Farouk, espesyalista sa Gulf sa International Crisis Group, ang inisyatibang ito bilang tugon sa isang tunay na mapanganib na sitwasyon.

Naging aktibo nang husto ang grupong ito ng apat dahil talagang mapanganib na ang yugtong ito ng digmaan. Nakita na nating pininsala ng Israel ang mga plantang nuklear sa Iran at may posibilidad na magpadala roon ng mga sundalo. Ito ang pinakamasamang senaryo na maaaring magpaunawa sa ilang bansa sa Gulf na hanggang ngayon ay nagsasabing ayaw nilang matapos ang digmaan na hindi na ito makontrol.

Komposisyon at Estratehikong Pagkalkula ng Apat na Bansa

Sa unang tingin, nakakagulat ang mga kasapi ng umuusbong na blokeng ito. Iniulat na pribadong hinikayat ng Saudi Arabia ang Washington, kasama ang United Arab Emirates, na tuluyang talunin ang Iran. Ngayon, kaharap nito sa iisang mesa ang Turkey, na pumuwesto bilang pinakamaingay na tagapagtanggol ng Iran sa hanay ng malalaking kapangyarihang Sunni. Pumasok naman ang Egypt, na karaniwang nakatuon sa agarang paligid nito, sa papel ng tagapamagitan na nagpapaalala sa dating posisyon nito bilang pinuno ng kilusang di-nakahanay. Nagbibigay ang Pakistan, isang bansang may sandatang nuklear, 900 kilometrong hangganan sa Iran, at ikalawang pinakamalaking populasyong Shia sa mundo kasunod ng Tehran, ng lugar para sa pulong at nagdurugtong sa mga panig sa pamamagitan ng diplomasya.

Ipinaliwanag ni Farouk na bunga ng imposibleng pagpipilian ng Riyadh ang tindig ng Saudi Arabia. Nais ng kaharian na pagbayarin ang Iran sa mga pag-atake nito sa mga barko sa Gulf at sa epektibong paghawak nito sa Strait of Hormuz bilang bihag. Ngunit hindi matiyak ng mga lider ng Saudi na tatapusin ng Estados Unidos ang kampanya nang hindi nagdudulot ng kaguluhan at pagkatapos ay aalis, kaya maiiwan ang Riyadh na mag-isang haharap sa sugatan at mapaghiganting kapitbahay. Samantala, pinakamalaking puhunan sa politika ng tagumpay ng grupo ang inilagak ng Turkey. Hinimok ni President Recep Tayyip Erdogan ang mga bansang Arabo na huwag sumali sa digmaan laban sa Iran. Nagbabala naman ang foreign minister niyang si Hakan Fidan na higit pa sa pagpuksa sa kakayahang nuklear ng Iran ang tunay na layunin ng Israel. Ayon kay Ibrahim Kalin, pinuno ng intelligence ng Turkey, layunin ng digmaan na ihanda ang batayan para sa isang sigalot na maaaring tumagal nang ilang dekada sa pagitan ng mga pangunahing bayan sa rehiyon: mga Turk, Kurd, Arabo, at Persiano.

Kapansin-pansing wala sa pulong sa Islamabad ang Qatar, sa kabila ng matagal na nitong papel bilang tagapamagitan sa Tehran. Ayon sa mga diplomatikong sanggunian, galit na galit pa rin ang Doha sa mga pag-atake ng Iran sa pasilidad ng liquefied natural gas sa Ras Laffan, at itinuturing ang pag-atake bilang pagtataksil kahit nakasara na ang pasilidad noon. Di-gaya ng UAE, na iniulat na nagtulak ng paglala ng labanan, nananawagan ang Qatar na wakasan ang digmaan ngunit hindi pa handang aktibong mamagitan para sa Iran.

Makasaysayang Papel ng Pakistan Bilang Tagapagdala ng Mensahe

Nakaugat sa mahabang kasaysayan ng Pakistan bilang lihim na tagapamagitan ng magkaribal na kapangyarihan ang pag-angat nito bilang pangunahing sentro sa krisis na ito. Noong 1971, pinadali ni Pakistani President Yahya Khan ang mga lihim na ugnayang humantong sa makasaysayang paglipad ni Henry Kissinger patungong Beijing at sa kalaunang normalisasyon ng ugnayan ng Washington at People's Republic of China. Noong dekada 1980, nagsilbi ang Pakistan bilang pangunahing daluyan ng suporta ng Kanluran sa mga mujahideen ng Afghanistan, habang pinangasiwaan din nito ang mga pag-uusap para sa Geneva Accords na naglatag ng balangkas para sa pag-alis ng mga Sobyet sa Afghanistan. Kamakailan lamang, pinadali ng Islamabad ang mga ugnayang humantong sa 2020 Doha Agreement sa pagitan ng Estados Unidos at Taliban.

Nagtataglay ngayon ang Pakistan ng natatanging kombinasyon ng mga kalamangan kaya katanggap-tanggap ito kapwa sa Washington at Tehran. Dahil may 560 milyang hangganan ito sa Iran, hindi maiiwasan ang heograpikong pagkakaugnay ng dalawang bansa. Nagbibigay naman ang malaking populasyong Shia nito ng mga ugnayang pangkultura at panrelihiyon na hindi kayang tumbasan ng mga bansang puro Sunni. Kasabay nito, pinatatag ng Pakistan ang di-pangkaraniwang lapit nito sa administrasyong Trump. Dalawang beses nang bumisita sa White House si Army Chief Field Marshal Asim Munir, na hayagang tinawag ni Trump na "paborito kong field marshal," at regular siyang nakikipag-ugnayan kay Vice President JD Vance at Special Envoy Steve Witkoff. Dahil sa personal na ugnayang ito, may tuwirang daan ang Islamabad sa mga nagpapasya na wala sa ibang kapangyarihan sa rehiyon.

Gayunman, nagbabala ang mga Pakistani analyst na tagapagdala pa rin ng mensahe ang kanilang bansa, hindi tagapamagitan sa pormal na kahulugan. Ayon sa political analyst na si Zahid Hussain, wala sa Islamabad ang kapangyarihang kailangan para magpataw ng mga solusyon.

Sa kasalukuyan, tagapagdala ng mensahe ang papel ng Pakistan, hindi tagapamagitan: ipinapasa nito ang mga mensahe sa pagitan ng Amerika at Iran. Kung matatapos ang digmaan kasunod ng inisyatibang ito, malaki ang iaangat nito sa diplomasya ng Islamabad. Ngunit kung magpapatuloy ang digmaan, kabilang ang Pakistan sa mga bansang pinakamalubhang maaapektuhan.

Pagkakabuhol ng Washington at Tehran

Nagaganap ang mga diplomatikong aktibidad sa Islamabad habang nagpapatuloy ang digmaang nagsimula noong Pebrero 28, 2026, nang ilunsad ng Estados Unidos at Israel ang Operation Epic Fury. Napatay sa mga pag-atake ang Iranian Supreme Leader Ali Khamenei sa loob lamang ng ilang segundo, at pinuntirya rin ang dose-dosenang matataas na opisyal. Agad na gumanti ang Iran sa pamamagitan ng mga pag-atake ng missile sa mga base ng Amerika sa Bahrain, Kuwait, Qatar, at UAE, gayundin ng epektibong pagsasara sa Strait of Hormuz. Sumiklab ang sigalot sa kabila ng nagpapatuloy na negosasyong nuklear na pinamagitanan ng Oman, na iniulat na naglapit sa dalawang panig sa isang kasunduan.

Ipinadala ni President Donald Trump sa Tehran, sa pamamagitan ng mga tagapamagitan mula sa Pakistan, ang balangkas ng tigil-putukan na may 15 punto. Iniulat na kabilang sa panukala ang 30-araw na tigil-putukan; pagbuwag sa mga pasilidad nuklear ng Iran sa Natanz, Isfahan, at Fordow; pagsuko ng mga nakaimbak na pinayamang uranium sa International Atomic Energy Agency; mga limitasyon sa pagpapaunlad ng ballistic missile; at pagtigil sa pagsuporta sa mga kaalyadong grupo sa rehiyon gaya ng Hezbollah at Houthis. Kapalit nito, mag-aalok ang Washington na alisin ang mga parusang may kaugnayan sa programang nuklear at magbigay ng teknikal na tulong para sa programang nuklear ng Iran na sibilyan ang gamit.

Itinakwil ng Iran ang mga tuntuning ito bilang pabor lamang sa isang panig at di-makatarungan. Sa pamamagitan ng mga daluyan sa Pakistan, ipinadala ng Tehran ang sarili nitong mga kontra-hiling: itigil ang lahat ng pananalakay militar ng Amerika at Israel; magtatag ng mga mekanismong hahadlang sa mga pag-atake sa hinaharap; magbayad ng danyos at reparasyon sa digmaan; itigil ang mga pag-atake sa mga kaalyadong grupo ng Iran sa Lebanon at Iraq; at kilalanin ng pandaigdigang komunidad ang soberanya ng Iran sa Strait of Hormuz. Binigyang-diin ni Iranian President Masoud Pezeshkian kay Prime Minister Shehbaz Sharif sa isang 90-minutong tawag noong Marso 28 na mahalaga ang mga hakbang sa pagpapatatag ng tiwala bago maisagawa ang anumang tuwirang pag-uusap. Binanggit niya ang karanasan ng Iran na inatake ito habang nagaganap ang mga naunang negosasyon.

Pangamba sa Rehiyon at mga Pangangailangang Pang-ekonomiya

Ang gastos sa ekonomiya ng sigalot ang pangunahing dahilan ng pagkaapurahan ng inisyatiba sa Islamabad. Dahil sa pagsasara ng Strait of Hormuz, na dinaraanan ng humigit-kumulang 20 porsiyento ng pandaigdigang suplay ng langis at liquefied natural gas, sumiklab ang pinakamalalang krisis sa enerhiya mula noong embargo ng 1973. Mahigit doble na ang presyo ng langis kumpara sa batayang presyo bago ang digmaan na humigit-kumulang $65 kada bariles. Dahil dito, napilitan ang Pakistan na itaas nang humigit-kumulang 20 porsiyento ang presyo ng gasolina sa bansa at magtakda ng apat na araw na pasok kada linggo upang makatipid sa enerhiya. Para sa Pakistan, hindi lamang ang agarang seguridad sa enerhiya ang nakataya kundi pati ang kapakanan ng humigit-kumulang limang milyong mamamayang nagtatrabaho sa mga bansa sa Gulf. Katumbas ng kabuuang taunang kita ng bansa mula sa pag-eeksport ang ipinadadala nilang pera pauwi.

Nangangamba ang mga bansang kalahok na maaaring maging malawakang pagkakahati ng mga sibilisasyon ang patuloy na paglala ng labanan. Nagbabala ang mga opisyal ng Turkey na layunin ng estratehiya ng Israel na maghasik ng hidwaan sa mga bansang Muslim at lumikha ng mga kundisyong magbubunsod ng matagal na digmaang sibil. Magbibigay-daan ito sa Tel Aviv na magtatag ng mga bagong kalagayan sa lupa sa pamamagitan ng pagkawasak, pagsasanib ng teritoryo, at pananakop. Kinakaharap naman ng mga bansa sa Gulf ang partikular na bangungot ng pagtagas ng radyasyon sa katubigan nito mula sa mga napinsalang pasilidad ng Iran. Mawawasak nito ang mga planta ng desalination at magiging di-matahan ang mga baybaying lungsod.

Bilang maliit na hakbang para patatagin ang tiwala, pumayag ang Iran na padaanin sa Strait of Hormuz ang 20 barkong nagpapalipad ng watawat ng Pakistan, sa bilis na dalawang barko kada araw. Mahalaga ito bilang sagisag, ngunit maliit na bahagi lamang ito ng karaniwang daloy ng trapiko. Pangunahing layunin ng hakbang na ipakita na gumagana pa rin ang mga daluyang diplomatiko. Higit na makabuluhan, naitatag ng grupo ng apat na bansa ang sarili bilang pangunahing daluyan ng di-tuwirang komunikasyon sa pagitan ng Tehran at Washington. Napananatili nitong buhay ang posibilidad ng tuwirang pag-uusap nina Secretary of State Marco Rubio at Iranian Foreign Minister Abbas Araghchi, na maaaring idaos sa Islamabad.

Pananaw sa Kaayusan Pagkatapos ng Digmaan

Higit pa sa agarang layuning magkaroon ng tigil-putukan, nais ng apat na bansang nagtipon sa Islamabad ang mas malawak na pagbabago sa mga kaayusan sa seguridad sa Gitnang Silangan. Pagtatangka ang grupo na lumikha ng panrehiyong panimbang sa kapangyarihan ng Israel at Iran, at magtatag ng puwang sa pagitan ng pananggalang pangseguridad ng Amerika at rebolusyonaryong adyenda ng Tehran. Ipinahiwatig ng foreign minister ng Pakistan na nais nilang palawakin ang koalisyon upang maisama ang Indonesia at Malaysia. Lilikha ito ng tinatawag ng ilang analyst na "alyansang Islamiko" na kayang tumugon sa mga puwang sa geopolitika na nilikha ng kasalukuyang sigalot.

Lumitaw ang China bilang posibleng tagagarantiya ng anumang kasunduang maaabot sa hinaharap. Lumipad si Deputy Prime Minister Dar patungong Beijing kaagad matapos ang pulong noong Marso 29 upang bigyan ng ulat ang mga opisyal ng China tungkol sa krisis. Iminungkahi ng Tehran na maaaring maging tagagarantiya ng anumang kasunduan ang Beijing, isang papel na malamang pagdudahan ng Washington. Sumasalamin ang paglahok ng apat na katamtamang kapangyarihan sa lumalawak na paniniwalang hindi maaaring umasa magpakailanman ang rehiyon sa presensiyang militar ng Amerika, lalo na't pinalalim ng digmaan ang pagdududa ng mga kaalyado ng US sa pagiging maaasahan ng mga pangakong panseguridad ng Washington.

Hindi pa tiyak kung makakayanan ng inisyatibang diplomatiko ang bigat ng kawalan ng tiwala at patuloy na labanan. Ipinahiwatig ng Israel na wala itong balak na bawasan ang kampanya bago ang anumang pag-uusap, samantalang para sa mga hardliner ng Iran, maaaring tabing lamang ang negosasyon para sa pagsalakay ng mga sundalong Amerikano sa lupa. Gayunman, nakamit na ng prosesong Islamabad ang isang mahalagang resulta: nailipat nito ang sentro ng diplomasya mula sa mga tradisyonal na kabisera ng Kanluran patungo sa koalisyon ng mga kapangyarihan sa rehiyon na determinadong pigilang lamunin ng sigalot ang buong Gitnang Silangan. Gaya ng sinabi ng isang opisyal ng Pakistan, nadala na nila ang kabayo sa tubig; kung iinom ito ang magtatakda kung simula ito ng bagong kaayusan sa rehiyon o paghinto lamang bago lumawak ang digmaan.

Mahahalagang Punto

• Nagpulong sa Islamabad noong Marso 29, 2026, ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng Pakistan, Saudi Arabia, Turkey, at Egypt, at bumuo ng bagong diplomatikong blokeng binubuo ng apat na bansa
• Layunin ng grupo na mamagitan sa pagitan ng US, Israel, at Iran habang nagtatatag ng balangkas para sa panrehiyong seguridad pagkatapos ng digmaan
• Pangunahing tagapagdala ng mensahe sa pagitan ng Washington at Tehran ang Pakistan, gamit ang natatanging ugnayan nito sa dalawang kabisera at ang hangganan nito sa Iran
• Itinakwil ng Iran bilang pabor lamang sa isang panig ang 15-puntong plano ng US para sa tigil-putukan. Humihingi ito ng reparasyon, mga garantiya sa seguridad, at pagkilala sa soberanya nito sa Strait of Hormuz
• Nagsimula ang digmaan noong Pebrero 28 sa pagpatay kay Supreme Leader Ali Khamenei. Isinara nito ang Strait of Hormuz at nagdulot ng pinakamalalang pandaigdigang krisis sa enerhiya mula noong 1973
• Bilang hakbang para patatagin ang tiwala, pumayag ang Iran na padaanin sa Hormuz ang 20 barkong nagpapalipad ng watawat ng Pakistan kada araw
• Umaasa ang apat na bansa na palawakin ang koalisyon upang maisama ang Indonesia at Malaysia, at posibleng makabuo ng mas malawak na alyansang diplomatiko ng mga bansang Islamiko