Nayanig ang mga Pamilihan sa Indonesia Matapos ang Babala ng Moody’s, Lumalim ang Pangamba sa Krisis

Bumagsak ang mga Pamilihan Kasunod ng Matinding Babala ng Moody’s

Matindi ang ibinagsak ng mga pamilihan sa Indonesia sa pagbubukas ng kalakalan noong Biyernes, matapos tumugon ang mga trader sa matinding babala ng Moody’s Investors Service. Bumulusok nang mahigit 2 porsiyento ang Jakarta Composite Index at umabot sa 16,880 kada dolyar ang rupiah, ang pinakamahina nitong antas mula Enero 22. Lalong bumilis ang pagbebenta matapos ipahayag noong Huwebes na binago ng Moody’s ang pananaw nito sa credit rating ng bansa mula matatag tungo sa negatibo. Pinanatili nito ang rating na Baa2, ngunit nagbabala na maaaring pahinain ng hindi mahulaang mga patakaran at alalahanin sa pamamahala ang matagal nang matibay na kredibilidad ng Indonesia.

Hindi halos naging mas masama ang tiyempo para sa pinakamalaking ekonomiya ng Timog-Silangang Asya. Dumating ang pagbabago sa pananaw ilang araw lamang matapos magbabala ang MSCI Inc., pandaigdigang tagapagbigay ng mga indeks, tungkol sa malulubhang isyu sa transparency ng mga securities sa Indonesia. Nagbunsod ito ng dalawang araw na pagbagsak sa pamilihan na nagbura ng mahigit $80 bilyon sa halaga. Nagbenta ng mga share ang mga dayuhang mamumuhunan, na nangangamba na noon pa man sa direksiyon ng mga patakaran sa ilalim ni Pangulong Prabowo Subianto. Ayon sa datos ng palitan, nakabenta ang mga dayuhan ng netong $860 milyon na halaga ng mga share mula noong nakaraang Miyerkules, kaya umabot sa tinatayang $1 bilyon ang kabuuang paglabas ng puhunan para sa 2025.

Ipinakita ng negatibong reaksiyon ng pamilihan ang lumalaking pangamba sa direksiyon ng $1.4 trilyong ekonomiya. Nakatakdang palawigin ng pangunahing indeks na Jakarta Composite Index ang matarik na 6.9 porsiyentong pagbaba noong nakaraang linggo, matapos itong magsara nang 0.5 porsiyentong mas mababa noong Huwebes. Bumaba nang 0.3 hanggang 0.5 sentimo ang mga bono ng pamahalaan na denominado sa dolyar at may mas mahabang panahon bago mag-mature, kasunod ng anunsiyo ng Moody’s. Marami sa mga ito ang nasa pinakamababang antas sa loob ng limang buwan, ayon sa datos ng Tradeweb. Nanatili ang rupiah malapit sa rekord na pinakamababa nitong antas na 16,985 kada dolyar, na naitala noong huling bahagi ng nakaraang buwan. Bumaba na ito nang halos 1 porsiyento ngayong taon.

Ano ang Naging Sanhi ng Negatibong Pananaw?

Sumasalamin ang pasiya ng Moody’s na gawing negatibo ang pananaw habang pinananatili ang rating na Baa2 sa mga partikular na alalahanin tungkol sa direksiyon ng mga patakaran sa ilalim ng bagong administrasyon. Sa opisyal nitong pahayag, tinukoy ng ahensiya ang paghina ng pagkahula sa paggawa ng mga patakaran bilang pangunahing dahilan. Sinabi nitong pinalala ng mahinang koordinasyon ng mga patakaran at pabagu-bagong pakikipag-ugnayan sa mga pamilihan ang pabagu-bagong galaw ng mga share at ang presyur sa halaga ng palitan, kasabay ng paghina ng tiwala sa kredibilidad ng mga patakaran.

Itinuro ng ahensiya ang anim na pangunahing dahilan ng pagbabago. Una, tinataya ng Moody’s na lalong nagiging hindi mahulaan ang direksiyon ng mga patakaran ng pamahalaan. Ikalawa, humina ang pamamahala at mga institusyon, ayon sa pagbaba ng mga marka sa Worldwide Governance Indicators, lalo na sa bisa ng pamahalaan at kalidad ng regulasyon. Ikatlo, dumarami ang mga panganib sa pananalapi ng pamahalaan dahil sa mga patakaran sa paggasta ng publiko. Partikular na binigyang-diin ng ahensiya ang hindi pagtutugma ng malalawak na programang panlipunan at limitadong kakayahang kumita ng kita ng pamahalaan.

Kabilang sa mga programang ito ang Inisyatiba para sa Libreng Masustansiyang Pagkain at mga proyektong pabahay na abot-kaya. Pinopondohan ang mga ito sa pamamagitan ng paglilipat-lipat ng pondo sa badyet at pagbawas sa iba pang gastusin, kabilang ang pangangalaga sa imprastraktura. Nagbabala ang Moody’s na maaaring mahirapan ang pamahalaan na pangasiwaan ang badyet na medyo maliit kumpara sa laki ng ekonomiya kapag lalo pang pinalawak ang mga programa. Ikaapat, nagpahayag ang ahensiya ng kawalang-katiyakan tungkol sa pamamahala ng sovereign wealth fund na Danantara, na nangangasiwa sa mga ari-arian ng mga negosyong pag-aari ng estado na nagkakahalaga ng mahigit $900 bilyon, katumbas ng humigit-kumulang 60 porsiyento ng gross domestic product ng Indonesia.

Ikalima, nakadagdag sa kawalang-katiyakan ang mga kontrobersiyal na talakayan sa patakaran. Kabilang dito ang mga debate tungkol sa pagpapataas sa limitasyon ng depisit sa pananalapi ng pamahalaan lampas sa kasalukuyang kisameng 3 porsiyento, mga tanong tungkol sa mandato at pamamahala ng Bank Indonesia, at mga pagbabago sa patakaran sa likas na yaman. Ikaanim, binanggit ng Moody’s ang lumalaking panganib sa katatagang panlipunan at pampolitika, habang dumarami ang mga protesta ng publiko at lumalakas ang kawalang-kasiyahan sa paglago ng kita at antas ng pamumuhay.

Ibinabasura ng mga Opisyal ang mga Alalahanin Bilang Di-pagkakaunawaan

Mabilis na kumilos ang mga awtoridad ng Indonesia upang maliitin ang kahalagahan ng pasiya ng Moody’s, at itinuring ito bilang pansamantalang di-pagkakaunawaan sa halip na pangunahing puna sa kanilang estratehiyang pang-ekonomiya. Nanguna sa pagtatanggol si Airlangga Hartarto, coordinating minister para sa mga usaping pang-ekonomiya. Iginiit niyang hindi nauunawaan ng mga ahensiya ng rating at pandaigdigang pamilihang pinansiyal ang bagong modelo ng paglago ng bansa.

Totoong medyo naiiba ang ating badyet dahil malaki ang ginagastos natin para sa mga programa ng pangulo, gaya ng libreng pagkain, mga kooperatibang pula at puti, at mga serbisyong pampubliko.

Sa isang pagtitipong inorganisa ng Financial Services Authority noong Huwebes ng gabi, ipinaliwanag ni Airlangga na direktang sinusuportahan noon ng mga negosyong pag-aari ng estado o ng badyet ng pamahalaan ang mga pamumuhunan, ngunit ipinadaraan na ngayon ang mga ito sa Danantara. Aniya, isa itong hakbang upang mapalaya at maisaayos muli ang mga negosyong pag-aari ng estado, na matagal nang hinihiling ng mga tagamasid sa ibang bansa.

Gayundin ang naging mapagwalang-bahalang tono ni Purbaya Yudhi Sadewa, ang ministro ng pananalapi na nanungkulan noong Setyembre matapos sibakin ang iginagalang na si Sri Mulyani Indrawati. Inilarawan niya noong Biyernes ang pagbabago sa pananaw bilang isang pagtataya lamang na walang agarang epekto sa investment grade status ng bansa. Kinilala niyang nagpahayag ang Moody’s ng mga alalahanin tungkol sa posibleng paglaki ng depisit sa pananalapi ng pamahalaan sa mga konsultasyon nito sa mga institusyon ng gobyerno, ngunit nagpahayag siya ng tiwala sa kakayahan niyang pangasiwaan ang sitwasyon.

Nag-aalala sila na maaaring lumaki ang depisit. Pero alam din nilang kaya ko itong pangasiwaan nang maayos. Dapat nating tiyaking walang paggasta nang walang kontrol.

Idinagdag ni Perry Warjiyo, gobernador ng Bank Indonesia, na hindi senyales ng paghina ng mga pundamental na salik ng ekonomiya ang pagbaba ng pananaw. Binigyang-diin niyang nananatiling matatag ang sistemang pinansiyal dahil sa sapat na likididad, matibay na puhunan ng mga bangko, at mababang panganib sa pautang. Nangako ang bangkong sentral na patitibayin ang koordinasyon sa mga patakaran at makikipagtulungan sa pamahalaan upang pagbutihin ang komunikasyon at panatilihin ang tiwala ng pamilihan.

Nagsasalpukan ang Ambisyosong Adyenda ni Prabowo at ang Realidad ng Pamilihan

Ipinakikita ng negatibong pananaw ang lumalalim na tensiyon sa pagitan ng ambisyosong mga layunin ni Pangulong Prabowo Subianto para sa pagbabago ng ekonomiya at ng konserbatibong pamamahala sa pananalapi na matagal nang nagpapatibay sa mga investment grade rating ng Indonesia. Mula nang maupo sa kapangyarihan noong huling bahagi ng 2024, itinulak ng 74-anyos na dating kumander ng special forces ang agresibong adyenda upang itaas ang paglago ng ekonomiya mula sa matatag nitong bilis na 5 porsiyento tungo sa 8 porsiyento kada taon. Nangangailangan ang target na ito ng malawakang pakikialam ng estado at paggasta sa mga programang panlipunan.

Malaking paglayo ang paraan ni Prabowo sa teknokratikong pag-iingat noong panahon ni Widodo. Pinalitan niya si Sri Mulyani Indrawati, ang lubos na iginagalang na ministro ng pananalapi na kilala sa konserbatibong paninindigan sa pananalapi, at itinalaga si Purbaya Yudhi Sadewa, isang ekonomistang pumapabor sa pagpapalawak at mas bukas sa paglaki ng papel ng estado. Itinulak ng pamahalaan ang depisit sa pananalapi ng estado malapit sa kisameng 3 porsiyentong itinakda matapos ang Krisis Pinansiyal sa Asya noong 1997. Kasabay nito, naglunsad ito ng malalaking programang panlipunan, kabilang ang Inisyatiba para sa Libreng Masustansiyang Pagkain, na naglalayong pagbutihin ang produktibidad ng mga kabataan. Layunin ng programang ito lamang na magbigay ng subsidiadong pagkain sa sampu-sampung milyong mag-aaral at buntis, kaya isa ito sa pinakamalalaking pagpapalawak ng tulong panlipunan sa kasaysayan ng bansa.

Nasa sentro ng bagong estratehiya ang Danantara Indonesia, isang sovereign wealth fund na nagtitipon sa pamamahala ng mga negosyong pag-aari ng estado na may mga ari-ariang nagkakahalaga ng mahigit $900 bilyon. Direktang nag-uulat ang pondo sa pangulo at layunin nitong gawing mas episyente ang mga kumpanyang pag-aari ng estado, habang nagbibigay ng kapital na maipupuhunan sa mga industriyang panghinaharap. Gayunman, binigyang-diin ng Moody’s na hindi pa malinaw ang pamamahala, pagpopondo, at mga prayoridad sa pamumuhunan ng napakalaking entidad na ito. Nagdudulot ito ng kawalang-katiyakan kung paano ito kikilos kasabay ng mga tradisyonal na proseso sa badyet.

Nag-alala rin ang mga mamumuhunan sa mga pangamba tungkol sa kasarinlan ng mga institusyon. Itinalaga ni Prabowo ang kaniyang pamangkin bilang deputy governor ng Bank Indonesia, na nagbunsod ng mga tanong tungkol sa kasarinlan ng bangkong sentral sa panahong nais ng pamahalaan na pag-ibayuhin ang koordinasyon ng mga patakarang piskal at pananalapi. Sinubukan pa ng administrasyon na isama sa konstitusyon ang pamamaraan ng Bank Indonesia sa pagpopondo ng utang ng pamahalaan. Maisasapormal nito ang papel ng bangkong sentral sa pagpopondo sa mga depisit ng pamahalaan, sa halip na panatilihin ang katatagan ng presyo bilang pangunahing mandato nito.

Sunod-sunod na Krisis, Nagpapahina sa Tiwala ng mga Mamumuhunan

Pinakahuli lamang ang pagbabago sa pananaw ng Moody’s sa sunod-sunod na dagok na naranasan ng mga pamilihan sa Indonesia sa magulong pagsisimula ng 2026. Nagsimula ang krisis noong nakaraang linggo nang magbabala ang MSCI Inc. na maaaring ibaba ang katayuan ng mga stock ng Indonesia mula umuusbong na pamilihan tungo sa frontier market kung hindi malulutas bago sumapit ang Mayo ang mga alalahanin tungkol sa pagmamay-ari at transparency ng kalakalan. Partikular na tinukoy ng tagapagbigay ng indeks ang transparency ng kapaki-pakinabang na pagmamay-ari ng mga stock sa Indonesia. Sinabi nitong dahil sa masalimuot na mga estruktura ng pagmamay-aring magkakaugnay at mababang bahaging malayang naipagbibili, nahihirapan ang mga pandaigdigang mamumuhunan na tasahin ang aktuwal na halaga sa pamilihan at likididad ng mga ito. Nagbunsod ang babala ng biglaang malawakang pagbebenta na nagbura ng mahigit $80 bilyon sa halaga ng pamilihan, at nagbitiw naman ang limang matataas na opisyal ng palitan ng sapi at tagapangasiwa sa pananalapi.

Bagaman nangako na ang mga opisyal ng mga reporma sa pamamahala ng pamilihan ng kapital at mga hakbang upang tugunan ang mga alalahanin ng MSCI, kabilang ang pagdodoble sa kahingian sa bahaging malayang naipagbibili tungo sa 15 porsiyento, inilantad ng insidente ang malalalim na kahinaan sa imprastraktura ng pamilihan ng bansa. Maaaring hindi sinasadyang lalo pang nagpatibay sa mga alalahanin ng Moody’s tungkol sa pamamahala at katatagan ng mga institusyon ang mabilis na pagbibitiw at mga pagbabago sa patakaran, bagaman layunin ng mga ito na patatagin ang kumpiyansa. Binigyan ng babala ng MSCI ang mga awtoridad ng Indonesia hanggang Mayo upang magpatupad ng mga reporma, kung hindi ay ibababa ang klasipikasyon ng bansa. Magbubunsod ang hakbang na ito ng awtomatikong pagbebenta ng mga pondo ng indeks para sa umuusbong na mga pamilihan.

Lalo pang nagpapasalimuot sa sitwasyon ang nagpapatuloy na alitan tungkol sa minahan ng ginto ng Martabe sa Sumatra, na kontrolado ng Jardine Matheson Holdings na nakabase sa Hong Kong sa pamamagitan ng subsidiary nitong PT Astra International. Lumabas ang mga ulat na pinag-iisipan ng Danantara na kunin ang minahan, na kabilang sa 28 operasyon na binawi ang mga lisensiya matapos ang mapaminsalang mga pagbaha noong Disyembre na ikinamatay ng mahigit 1,100 katao. Magulo at nakalilito ang mga pahayag tungkol sa minahan. Binanggit ni Dony Oskaria, punong operating officer ng Danantara, ang mga planong magtatag ng bagong kumpanyang tatawaging Perminas upang kunin ang ari-arian, ngunit kalaunan ay sinabi ng matataas na opisyal sa Jardine na walang gayong balak na pagkuha.

Naalarma sa pangyayaring ito ang mga dayuhang mamumuhunan, na nangangambang maaaring kunin ng pamahalaan ang mga ari-arian nang hindi sumusunod sa angkop na proseso. Mariing nagsalita si Prabowo laban sa mga tinatawag niyang "barong-barong magnanakaw" at iminungkahing doblehin sa 2026 ang dami ng lupang kukumpiskahin mula sa mga umano’y ilegal na operator. Sa World Economic Forum sa Davos noong nakaraang buwan, tinuligsa niya ang "ekonomiya ng kasakiman" at nangakong iaangat ang mahihirap na mamamayan. Nagdulot ito ng kawalang-katiyakan sa tuntunin ng batas para sa mga matagal nang mamumuhunan.

Mga Panganib sa Rehiyon at ang Hangganan ng Investment Grade

Katulad ng mga hamong kinakaharap ng iba pang ekonomiya sa Timog-Silangang Asya ang suliranin ng Indonesia, partikular na ng Pilipinas. Binigyan ng Fitch Ratings ang Pilipinas ng negatibong pananaw noong 2021 dahil sa katulad na mga alalahanin tungkol sa paglago sa katamtamang panahon at pagsasama-sama ng pananalapi ng pamahalaan. Parehong may BBB rating mula sa Fitch ang dalawang bansa. Kapag ibinaba ang rating ng alinman sa mga ito, maaari silang mapunta sa pinakailalim ng hanay ng investment grade na BBB-, isang hakbang na lamang ang layo sa pagiging junk status.

Maaaring maging mabigat ang mga kahihinatnan ng pagkawala ng investment grade status. Nang ibaba ng S&P at Fitch sa junk status ang rating ng Colombia nang dalawang beses noong 2021, nakaranas ng matinding pabagu-bagong galaw ang mga bono at pera ng bansa. Natakot nito ang mga institusyonal na mamumuhunan na nakatali sa mga patakarang nag-aatas na investment grade ang mga hawak nilang pamumuhunan. Alam na alam ng mga opisyal ng Indonesia na magbubunsod ng malawakang pagbebenta ng mga pondong dayuhan at matinding pagtaas sa gastos sa pangungutang ng pamahalaan ang gayunding sinapit.

Kung ihahambing sa Pilipinas, pumasok ang Indonesia sa kasalukuyang krisis na may mas matibay nang kaunti na mga pundamental na salik. Mas banayad ang pag-urong ng GDP nito noong 2020, na 2.0 porsiyento, kaysa sa 9.6 porsiyentong pagbagsak ng Pilipinas. Mas kayang pangasiwaan ang debt-to-GDP ratio nitong humigit-kumulang 41 porsiyento kaysa sa 52 porsiyento ng Maynila. Gayunman, ilang taon nang nahaharap sa problema ang Pilipinas bago nagsimula ang kasalukuyang krisis ng Indonesia. Ipinahihiwatig nito na maaaring sinusuri na ngayon ng mga ahensiya ng rating ang Jakarta nang may gayunding pag-aalinlangan.

Nagdaragdag pa ng panganib ang mga kahinaan sa panlabas na kalakalan. Bumuti ang kasalukuyang balanse ng account ng dalawang bansa noong pandemya dahil bumagsak ang pangangailangan sa pag-aangkat, ngunit lumalala ang mga posisyong ito ngayong muling nagbubukas ang mga ekonomiya. Humina na nang halos 1 porsiyento ang rupiah laban sa dolyar ngayong taon. Maaaring mapilitan ang mga awtoridad na bawasan ang reserbang panlabas na salapi upang mabayaran ang utang na denominado sa dolyar kung lalo pa itong hihina, na posibleng magdulot ng panibagong paghina ng halaga ng pera.

Nagbabala ang mga Analista sa Posibleng Sunod-sunod na Pagbaba ng Rating

Itinuturing ng mga analista sa pamilihan na babala ang pagbabago ng pananaw ng Moody’s na maaaring sundan ito ng iba pang ahensiya ng rating kung hindi maibabalik ng Jakarta ang kredibilidad ng mga patakaran. Inilarawan ng mga ekonomista sa OCBC ang hakbang bilang "babala" na maaaring humantong sa mga katulad na hakbang ng S&P o Fitch, lalo na kung mananatiling balot sa kawalang-katiyakan ang paggawa ng mga patakaran.

Babala ang pagbaba ng pananaw ng Moody’s na maaaring mag-udyok sa iba pang ahensiya ng rating na sumunod, lalo na kung mananatiling lubhang hindi tiyak ang paraan ng paggawa ng mga patakaran. Masusing susubaybayan ang mga tugon ng mga awtoridad, dahil kailangan ang mga mapagkakatiwalaang pagpili ng patakaran upang maiwasan ang pagbaba ng credit rating sa susunod na labindalawa hanggang labingwalong buwan.

Inilahad ni Rully Arya Wisnubroto, analista sa pamilihan ng Mirae Asset Sekuritas Indonesia, ang mga partikular na epekto sa pamilihan na malamang idulot ng mas mataas na premium sa panganib na ikinakabit ngayon sa mga ari-arian ng Indonesia. Tinukoy niya ang matinding presyur sa mga pangmatagalang bono ng pamahalaan, mga stock ng negosyong pag-aari ng estado at malalaking bangko, gayundin sa pananaw sa rupiah at daloy ng kapital.

Iminungkahi ng mga ekonomista ng CIMB na lilimitahan ng pangyayaring ito ang kakayahan ng Bank Indonesia na magbaba ng mga interest rate, dahil uunahin ang katatagan ng ekonomiya at halaga ng pera kaysa sa pagpapasigla ng paglago. Nanatili sila sa paniniwalang hindi na magbabawas ng interest rate ang bangkong sentral ngayong taon, sa kabila ng paghina ng paglago. Malamang na panatilihing mahigpit ang patakaran sa pananalapi ng paghina ng rupiah at mga panganib sa implasyon dulot ng mahinang pera, kahit itinutulak ng pamahalaan ang mas mabilis na paglawak ng ekonomiya.

Sa ngayon, nananatili sa Baa2 ang rating ng Indonesia, isang antas sa ibabaw ng hangganan ng investment grade. Gayunman, ipinahihiwatig ng negatibong pananaw na maaaring tuluyan nang ibaba ng Moody’s ang rating kung hindi maipakikita ng pamahalaan ang tuloy-tuloy na disiplina sa pananalapi, malulutas ang mga panlabas na kahinaan, o mapatitibay ang pamamahala sa mga negosyong pag-aari ng estado at sa bangkong sentral. Dahil nakapaglabas na ng $1 bilyon mula sa mga stock ngayong taon ang mga dayuhang mamumuhunan, mabilis na kumikipot ang puwang para magkamali.

Mahahalagang Punto

• Ginawang negatibo ng Moody’s noong Huwebes ang pananaw nito sa credit rating ng Indonesia mula sa matatag, dahil sa hindi mahulaang mga patakaran at alalahanin sa pamamahala, ngunit pinanatili nito ang investment grade rating na Baa2
• Bumagsak nang mahigit 2 porsiyento ang Jakarta Composite Index noong Biyernes, habang umabot sa 16,880 kada dolyar ang rupiah, ang pinakamababa nito mula Enero 22
• Nakapagbenta na ang mga dayuhang mamumuhunan ng $1 bilyong halaga ng mga stock sa Indonesia noong 2025, kabilang ang $860 milyon mula noong nakaraang Miyerkules
• Ipinagtanggol ni Airlangga Hartarto, punong ministro ng ekonomiya, ang mga pagbabago sa badyet ng pamahalaan. Sinabi niyang hindi nauunawaan ng mga ahensiya ng rating ang bagong estratehiya sa paglago na nakasentro sa Danantara at mga programang panlipunan
• Minaliit ni Purbaya Yudhi Sadewa, ministro ng pananalapi, ang pagbabago sa pananaw bilang pagtataya lamang na walang agarang epekto sa kakayahan ng bansa na magbayad ng utang
• Tinukoy ng Moody’s ang anim na pangunahing alalahanin: hindi mahulaang direksiyon ng mga patakaran, mahihinang tagapagpahiwatig ng pamamahala, mga panganib sa pananalapi dulot ng paggasta sa mga programang panlipunan, kawalang-katiyakan tungkol sa Danantara, mga kontrobersiyal na debate sa patakaran, at mga panganib sa katatagang panlipunan
• Nagbabala ang mga analista na nagbibigay ang negatibong pananaw sa pamahalaan ng 12 hanggang 18 buwan upang maibalik ang kredibilidad bago posibleng ibaba ang rating sa junk status