Pagdating ng Hukbong-Dagat ng China sa Uruguay, Hudyat ng Lumalawak na Ambisyon sa Latin America sa Gitna ng Kompetisyon sa US

Makasaysayang Pagdaong, Hudyat ng Estratehikong Paglawak ng Beijing sa Kanlurang Hemisperyo

Dumating noong Martes sa daungan ng Montevideo sa Uruguay ang Silk Road Ark, isang barkong pangospital ng Hukbong-Dagat ng PLA, para sa apat na araw na teknikal na paghinto. Ito ang unang pagbisita ng barkong pandagat ng China sa bansang ito sa Timog Amerika, na nasa estratehikong lokasyon sa pagitan ng Brazil at Argentina. Iniulat ng ahensiya ng balita ng estado ng China na Xinhua ang pagdaong, na umani ng malaking pansin dahil naganap ito sa gitna ng tumitinding kompetisyong geopolitikal ng China at Estados Unidos para sa impluwensiya sa Latin America.

Itinuring ng mga analyst ang kauna-unahang pagbisitang ito bilang hudyat na hindi napipigil ng kamakailang pagsalakay-militar ng Amerika sa Venezuela ang mga pagsisikap ng Beijing na palawakin ang ugnayang militar nito sa Kanlurang Hemisperyo. Naganap ang pagbisita ng barkong pandagat ng China sa isang sensitibong yugto ng ugnayang panrehiyon, wala pang dalawang linggo matapos dakpin ng US ang lider ng Venezuela na si Nicolas Maduro, bilang bahagi ng mga pagtatangka ni Pangulong Donald Trump na ibalik ang estratehikong impluwensiya ng Washington sa rehiyon.

“Ipinakikita ng pagdaong na hindi naapektuhan ang palitan ng hukbong-dagat ng China sa mga bansa sa Timog Amerika,” sabi ni Cui Shoujun, propesor at pangalawang direktor ng Institute of International Development Studies sa Renmin University. Binibigyang-diin ng pahayag na ito ang determinasyon ng mga awtoridad ng China na ipagpatuloy ang pagpapalawak ng ugnayang militar sa kabila ng mga kamakailang pagsisikap ng US na muling igiit ang pangingibabaw nito sa Amerika.

Estratehikong Kahalagahan ng Uruguay sa Kompetisyon

Nagbibigay ng natatanging kahalagahan sa Uruguay, sa ekonomiya at geopolitika, ang estratehikong lokasyon nito sa pagitan ng dalawang pinakamalaking ekonomiya ng Timog Amerika, ang Brazil at Argentina. Lalo pang nagiging mahalaga ang bansa habang pinatitibay ng China ang ugnayang pang-ekonomiya at diplomatiko nito sa rehiyon. Nitong mga nakaraang taon, sumali ang Uruguay sa Belt and Road Initiative ng China at nagtatag ng tinatawag ng Beijing na “komprehensibong estratehikong pakikipagsosyo” sa kapangyarihang Asyano.

Sa pakikipagpulong kay Bise Premier Ding Xuexiang ng China noong Nobyembre, ipinahayag ni Pangulong Yamandú Orsi ng Uruguay ang kahandaan niyang palalimin ang koordinasyon sa China upang suportahan ang tinawag niyang “malaya at bukas na pandaigdigang sistema ng kalakalan at multilateralismo.” Kaayon ang paninindigang ito sa pananaw ng China, habang ginagawang prayoridad ni Pangulong Trump sa patakarang panlabas ang pangingibabaw ng US sa Kanlurang Hemisperyo. Tahasang nananawagan ang pambansang estratehiya sa seguridad ng kanyang administrasyon na limitahan ang presensiya ng mga bansang hindi kabilang sa rehiyon.

“Naniniwala ang Estados Unidos na awtomatiko ang pagkakahanay ng Mexico sa imperyong Amerikano. Hindi ko palagay na ganoon kasimple iyon,” komento ni Ricardo Monreal, lider sa parlamento ng naghaharing partidong Morena sa Mexico. Sumasalamin ito sa mas malawak na sentimyento sa rehiyon na tumututol sa pangingibabaw ng mga dayuhan.

Estratehiya ng Hukbong-Dagat ng China: Mula Barkong Pangospital Tungo sa mga Ambisyong Pandaigdig

Hindi pangkaraniwang barkong pandagat ang Silk Road Ark. Isa ito sa tatlong barkong pangospital ng China na may bigat na 10,000 tonelada, nagbibigay ng serbisyong medikal at regular na ipinadadala sa mga misyong “Harmony” sa Africa, Amerika, Asya at Pasipiko mula pa noong 2010. Nagsimula noong Setyembre ang kasalukuyang paglalayag na pinangalanang “Harmony 2025.” Bahagi ito ng estratehiya ng China na palawakin ang malambot na kapangyarihan at ugnayang pandaigdig sa pamamagitan ng diplomasyang medikal-militar.

Bilang bahagi ng hukbong-dagat nitong may mahigit 370 barko—ang pinakamalaki sa mundo batay sa bilang ng mga barko—nagsasagawa ang China ng ambisyosong pagsisikap na gawing makabago ang militar sa ilalim ni Pangulong Xi Jinping. Layunin nitong gawing “hukbong sandatahang pandaigdig na may mataas na kakayahan” ang People’s Liberation Army na kayang magsagawa ng mga operasyong pandaigdig. Inatasan ni Xi ang PLA na maabot ang ganitong antas pagsapit ng 2049. Kabilang sa mga pansamantalang target ang pagkamit ng kakayahang muling pag-isahin ang Taiwan pagsapit ng 2027 at lubusang gawing makabago ang hukbo pagsapit ng 2035.

Sa ilalim ng pamumuno ni Xi, nagbago ang pokus ng militar ng China: mula sa pangunahing nakasandig sa lupa tungo sa pagbibigay-prayoridad sa mga larangang pandagat, panghimpapawid, pangkalawakan, cyber at elektromagnetiko. Partikular na layunin ng Hukbong-Dagat ng PLA na magkaroon ng kakayahang magpatakbo ng “blue water” na hukbong-dagat sa buong mundo, malayo sa tradisyonal na katubigan sa baybayin ng China. Mula 2014 hanggang 2018, naglunsad ang China ng mga barkong pandagat na ang pinagsama-samang bigat ay mas malaki kaysa sa kabuuan ng mga plota ng maraming pangunahing hukbong-dagat sa mundo.

Aktibong magsasagawa ang China ng palitan at kooperasyong militar sa mga bansa sa [Latin America and the Caribbean], palalawakin ang mapagkaibigang ugnayan ng matataas na opisyal sa depensa at militar ng magkabilang panig, paiigtingin ang diyalogo sa patakaran at magtatatag ng mga mekanismo para sa mga pulong na pangtrabaho.

Tahasang inilalatag ng pahayag na ito, mula sa dokumento ng patakaran ng China tungkol sa Latin America at Caribbean na inilabas noong nakaraang Disyembre, ang hangarin ng Beijing na palalimin ang ugnayang militar sa mga bansa sa rehiyon. Binigyang-diin ng dokumento na ang ugnayan ng China at Latin America ay “hindi napasasailalim sa alinmang ikatlong panig,” isang tuwirang pagtutol sa interpretasyon ng Monroe Doctrine na makasaysayang humubog sa ugnayan ng US sa mga bansa sa hemispero.

Tugon ng US sa Lumalawak na Impluwensiya ng China

Tumutugon ang Estados Unidos sa lumalawak na presensiya ng China sa Latin America sa pamamagitan ng kombinasyon ng diplomatikong panggigipit, mga inisyatibang pang-ekonomiya at pagpapakitang-lakas militar. Matapos ang mga taon ng kapabayaan sa rehiyon, ayon sa paglalarawan ng mga opisyal ng US, nagsikap ang administrasyong Trump na “muling igiit at ipatupad ang Monroe Doctrine upang maibalik ang pangingibabaw ng Amerika sa Kanlurang Hemisperyo.” Ayon sa Pambansang Estratehiya sa Seguridad ng US: “Hindi namin pahihintulutan ang mga katunggaling mula sa labas ng Hemisperyo na maglagay ng mga puwersa o iba pang mapanganib na kakayahan, o magmay-ari o kumontrol ng mga estratehikong mahalagang ari-arian sa aming Hemisperyo.”

Kabilang sa mga kongkretong hakbang ng panibagong pokus na ito ang mga planong pagandahin ang mga base militar ng US malapit sa lumalaking mga proyektong pang-imprastraktura ng China sa rehiyon. Inanunsiyo ng Pentagon ang posibleng bentang nagkakahalaga ng $1.5 bilyon para pagandahin ang mga pasilidad malapit sa megadaungan ng China sa Peru. Iginiit ng mga opisyal na “hindi nito babaguhin ang balanse ng militar sa rehiyon,” sa kabila ng malinaw na mga implikasyong estratehiko.

Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga opisyal ng US sa estratehiya ng China na Military-Civilian Fusion, na sistematikong nag-uugnay sa teknolohiyang sibilyan at mga aplikasyon nito sa militar. Gaya ng paliwanag ng isang dating opisyal ng US: “Malinaw sa mga sulating estratehiko ng China na hindi lamang pagkuha ng kapangyarihan at impluwensiya ng China sa entablado ng daigdig ang layunin ng estratehiya ng CCP. Layunin din nitong palitan ang kapangyarihan at impluwensiya ng US upang mabawi ang sentral na katayuan at papel nito sa geopolitika, na ayon sa paniniwala ng China ay inagaw rito ng imperyalismong Kanluranin.”

Lumalampas sa Latin America ang kompetisyong nakasentro sa teknolohiya at umaabot sa iba pang rehiyong pinag-aagawan ng impluwensiya ng China at Estados Unidos. Sa Timog-Silangang Asya, halimbawa, kamakailan ay bumisita bilang pakikipagkaibigan ang USS Cincinnati sa Ream Naval Base ng Cambodia. Ito ang unang pagdaong doon ng barkong pandigma ng Hukbong-Dagat ng US mula nang matapos ang pagsasaayos ng pasilidad na pinondohan ng China. Gayundin, patuloy na pinatitibay ng Pilipinas ang kakayahang militar nito sa pamamagitan ng mga bagong barkong nagpapatrolya na idinisenyo upang kontrahin ang agresibong pagkilos ng China sa South China Sea.

Pundasyong Pang-ekonomiya ng Estratehikong Kompetisyon

Malapit na kaugnay ng paglawak ng ekonomiya ng China sa rehiyon sa pamamagitan ng Belt and Road Initiative (BRI) ang lumalaking presensiyang militar nito sa Latin America. Inilunsad ni Pangulong Xi Jinping noong 2013 ang BRI, na mula sa orihinal na pokus nito sa Asya ay lumawak upang saklawin ang Africa, Oceania at Latin America. Dahil dito, malaki ang naging paglawak ng impluwensiyang pang-ekonomiya at pampolitika ng China.

“Malaki-laki na ang tagumpay ng China sa muling paghubog ng mga mapa ng kalakalan sa buong mundo sa paraang inilalagay ito sa sentro, sa halip na ang US o Europa,” paliwanag ni David Sacks ng CFR, isang eksperto sa ugnayan ng US at China. Sa ngayon, 147 bansa—na kumakatawan sa dalawang-katlo ng populasyon ng mundo at 40 porsiyento ng pandaigdigang GDP—ang lumagda sa mga proyekto ng BRI o nagpahayag ng interes na lumahok dito.

Napakalaki ng tinatayang mga gastusin. Tinatayang $1 trilyon na ang nagastos ng China sa mga pagsisikap na kaugnay ng BRI, at inaasahan ng mga eksperto na maaaring umabot sa $8 trilyon ang kabuuang gastusin sa buong panahon ng inisyatiba. Lumilikha ng pagdepende at impluwensiyang lampas sa ekonomiya at umaabot sa mga estratehikong larangan ang malawakang pamumuhunang ito sa imprastraktura, kabilang ang mga daungan, riles, tubong nagdadala ng enerhiya at mga network ng telekomunikasyon.

Ilang layunin ang pinaglilingkuran ng BRI para sa China: lumikha ng mga bagong ugnayang pangkalakalan, magpaunlad ng mga pamilihang pagluluwasan, magpataas ng kita ng mga Tsino at iluwas ang sobrang kapasidad sa produksiyon ng China. Tinutulungan din nitong paunlarin ang mga kanlurang rehiyon ng China na matagal nang napabayaan pabor sa silangang baybayin, at tiyakin ang pangmatagalang suplay ng enerhiya mula sa Gitnang Asya at Gitnang Silangan sa pamamagitan ng mga rutang hindi madaling gambalain ng militar ng US.

Kinabukasan ng Kompetisyon ng US at China sa Latin America

Habang nagdaragdag ng mga suplay ang Silk Road Ark sa Montevideo at naghahanda para sa mga susunod nitong hintuan—malamang sa Peru at Chile bago tumuloy sa Papua New Guinea—walang senyales na humuhupa ang mas malawak na estratehikong kompetisyon ng China at Estados Unidos sa Latin America. Isang bahagi lamang ng maraming paraang ginagamit ng Beijing upang palawakin ang impluwensiya nito sa rehiyong matagal nang pinangingibabawan ng Estados Unidos ang misyon ng barkong pangospital ng China.

Nagtangka ang Estados Unidos na tapatan ng sarili nitong mga inisyatiba ang mga pamumuhunan ng China sa imprastraktura. Inilunsad ni Pangulong Biden, katuwang ang Group of Seven, ang Build Back Better World Initiative (B3W), na pinalitan kalaunan ng pangalang Partnership for Global Infrastructure and Investment. Gayunman, naharap sa mga hamon ang mga pagsisikap na ito. Isang taon lamang matapos ihayag ang B3W, $6 milyon lang ang kabuuang mga pangakong pondo, na naglantad sa hirap ng pakikipagsabayan sa malawak na rekurso sa pananalapi at pangmatagalang pananaw sa pamumuhunan ng China.

Naiipit naman ang mga bansa sa rehiyon sa pagitan ng dalawang naglalabang kapangyarihan. Sinisikap nilang panatilihin ang ugnayan kapwa sa China at Estados Unidos habang isinusulong ang sarili nilang pambansang interes. Halimbawa, nagpapanatili ang Brazil ng malapit na ugnayan sa dalawang kapangyarihan bilang umuusbong na ekonomiya at kasapi ng grupong BRICS ng mga umuunlad na bansa.

“Lubos kaming interesadong panatilihin ang mabuting ugnayan sa Estados Unidos, linawin natin iyan,” sabi ni Celso Amorim, punong tagapayo ni Pangulong Lula ng Brazil. “Ngunit dapat nakabatay ang ugnayang iyon sa paggalang sa isa’t isa; dapat itong isagawa sa pamamagitan ng diyalogo.” Sumasalamin ang balanseng pamamaraang ito sa masalimuot na diplomatikong pagmamaniobrang kailangan ng mga bansa sa Latin America sa kasalukuyang kalagayang geopolitikal.

Mahahalagang Punto

• Mahalagang pagpapalawak ng presensiyang militar ng Beijing sa Latin America ang unang pagbisita sa Uruguay ng barkong pangospital ng China na Silk Road Ark
• Naganap ang pagbisita sa gitna ng tumitinding kompetisyon ng US at China para sa impluwensiya sa rehiyon, ilang sandali matapos ang operasyong militar ng US sa Venezuela
• Pinalalim ng Uruguay ang ugnayang pang-ekonomiya at diplomatiko nito sa China sa pagsali sa Belt and Road Initiative at pagtatatag ng komprehensibong estratehikong pakikipagsosyo
• Regular na nagsasagawa sa buong mundo mula pa noong 2010 ang tatlong barkong pangospital ng China ng mga misyong “Harmony,” na pinagsasama ang diplomasyang medikal at estratehikong pagpapalawak ng ugnayan
• Tumugon ang US sa pamamagitan ng panibagong pagtutok sa Kanlurang Hemisperyo, kabilang ang pagpapahusay ng mga base militar malapit sa mga proyektong pang-imprastraktura ng China
• Umabot na sa $1 trilyon ang pamumuhunan ng Belt and Road Initiative sa Latin America, na lumilikha ng pagdepende sa ekonomiya at estratehikong impluwensiya
• Sinisikap ng mga bansa sa rehiyon na balansehin ang ugnayan sa dalawang kapangyarihan habang isinusulong ang sarili nilang pambansang interes
• Layunin ng China na bumuo ng “blue water” na hukbong-dagat na kayang magsagawa ng mga operasyong pandaigdig bilang bahagi ng mga layunin nitong gawing makabago ang militar