Habang Lumalakas ang Awtoritaryanismo, Nakakahanap ng Luwag ang Junta ng Myanmar upang Makaligtas

Tumitigas ang mga linya ng labanan habang nagbabago ang diplomasya

Apat na taon matapos ang kudeta noong Pebrero 2021, pumapasok na sa isang mabagsik na bagong yugto ang digmaang sibil sa Myanmar. Kontrolado pa rin ng koalisyon laban sa junta, na binubuo ng mga etnikong organisadong armadong grupo at People’s Defense Forces, ang malalawak na bahagi ng mga rehiyon sa hangganan at ilang bahagi ng sentrong rehiyon ng mga Bamar. Gayunman, nagiging malinaw na ang mga sona ng kontrol at suplay sa mga larangan ng labanan, at tila malayo pa ang posibilidad na mapatalsik ang militar sa malalaking lungsod. Habang nahihirapan ang hukbo sa ilang larangan, nakakakita naman ang mga heneral ng panibagong puwang sa diplomasya sa rehiyon, na tinutulungan ng pandaigdigang pagkiling sa mahigpit na pamamahala at watak-watak na pagtugon ng internasyonal na komunidad.

Nakinabang dito si Senior General Min Aung Hlaing. Nakatanggap siya ng mga paanyaya at nakipagpulong sa Thailand, China at Russia, at dumalo sa mahahalagang pagtitipon sa rehiyon, kabilang ang summit ng Shanghai Cooperation Organization. Nagbago na ang paglalarawan sa kanya ng media ng estado ng China: mula sa pinuno ng Myanmar ay tinawag na siya nitong gumaganap na pangulo. Patuloy na nagsusuplay ang Russia at China ng mga eroplano, drone at ekstrang piyesa na ginagamit sa kampanya sa himpapawid ng hukbo upang tumbasan ang kakulangan nito sa tauhan at problema sa moral. Samantala, lumiit ang espasyo para sa malayang media dahil sa mas makitid na pokus ng Washington at pagbawas nito sa suporta para sa independiyenteng pagsasahimpapawid sa wikang Burmese.

Matindi pa rin ang labanan. Tinataya ng mga independiyenteng tagasubaybay ng tunggalian na maliit na bahagi lamang ng bansa ang ganap na kontrolado ng militar, habang pinagtatalunan ang malalawak na lugar o hawak ng oposisyon. Mahigit tatlong milyong tao ang lumikas, at lalong lumala ang pangangailangan matapos manalasa ang mapaminsalang lindol noong Marso 2025 sa mga gitnang rehiyon, kabilang ang mga bahagi ng sentrong lupain ng mga Bamar. Bagaman nagtala ng mga tagumpay sa larangan ng labanan ang mga alyansang etniko noong 2024, nabawi ng Beijing ang ilan sa mga tagumpay na iyon sa pamamagitan ng panggigipit noong 2025 at itinulak ang ilang grupo na sumang-ayon sa tigil-putukan o umurong. Ipinahihiwatig ng kasalukuyang takbo ng tunggalian ang pagkakawatak-watak ng Myanmar, kung saan pinatitibay ng mga linya ng suplay, heograpiya at interes ng mga dayuhan ang mga hangganang nabubuo dahil sa pagkakataon.

Nasaan na ang digmaan

Mula hilagang Shan hanggang kanlurang baybayin, paunti-unting nagbago ang mapa mula noong huling bahagi ng 2023. Nilusob ng mga alyansang etniko ang ilang bahagi ng hilagang Shan noong 2024, panandaliang nabihag ang Lashio at nagbanta sa mahalagang rutang pangkalakalan mula Mandalay hanggang sa hangganan ng China. Sa Kachin State, inagaw ng Kachin Independence Army (KIA) ang kontrol sa mga sentro ng pagmimina ng rare earth malapit sa hangganan ng China, at pagkatapos ay nakipagnegosasyon sa kalakalang tawid-hangganan noong unang bahagi ng 2025. Dahil dito, muling nakapagsimula ang mga eksport sa ilalim ng nakapirming buwis sa bawat tonelada ng mineral na konsentrado. Itinampok ng mga hakbang na ito kapwa ang impluwensiya at mga limitasyon ng mga puwersang lumalaban sa junta.

Di naglaon ay nanggigipit na ang Beijing. Noong Abril 2025, isinuko ng Myanmar National Democratic Alliance Army, bahagi ng Three Brotherhood Alliance, ang Lashio sa junta dahil sa paggigiit ng China. Hinikayat din ng China ang United Wa State Army na itigil ang tuwirang suportang militar sa mga kaalyado nito. Mula noon, nabawi ng militar ang ilang bayan sa hilagang Shan sa kahabaan ng koridor ng Mandalay–Muse, kabilang ang Nawnghkio, Kyaukme at Hsipaw. Hindi naging madali ang pagbabalik ng hukbo. Nagdulot ng paglikas at galit ang sapilitang pagpapatawag sa mga mamamayan para magsundalo na inanunsiyo noong 2024, at marupok pa rin ang moral ng mga nasa unahan ng labanan.

Sa kanlurang larangan, kontrolado ng Arakan Army ang malaking bahagi ng Rakhine State. Nasa ilalim ng pagkubkob ang garison ng junta sa Kyaukphyu, na kinaroroonan ng mga terminal ng langis at gas na pundasyon ng mga proyektong pang-enerhiya ng China. Tumataas ang panganib na makialam ang mga puwersang panseguridad ng China kung tunay na malagay sa panganib ang mahahalagang imprastraktura. Sa buong bansa, malaki ang ipinapasan sa mga tangka ng junta na sumulong pa sa mga lugar na hawak ng oposisyon dahil sa mahirap na lupain, suporta ng mga lokal na komunidad sa mga puwersang lumalaban at patuloy na pag-angkop sa mga taktika sa paggamit ng drone.

Sinusuportahan ng China ang katatagan, hindi ang tagumpay

Nakasalalay sa isang payak na pagkukuwenta ang paraan ng pagkilos ng China. Ang ganap na pagbagsak ng pamahalaan sa Naypyidaw ay maglalagay sa panganib sa kalakalan, mga pipeline at seguridad sa hangganan. Pinaigting ng Beijing ang pakikipag-ugnayan sa mga heneral at dinagdagan ang materyal na suporta. Ayon sa mga analyst na sumusubaybay sa armas at pagpopondo, kabilang sa mga kamakailang pakete ng tulong ng China ang mga eroplano, drone, piyesa at pondong inilaan sa mga proyekto ng estado, kabilang ang sensus at nakaplanong halalan. Pinaigting din ng mga awtoridad ng China ang kontrol sa kalakalang tawid-hangganan at teknolohiyang may dalawahang gamit, na nagpapamahal sa pagkuha ng mga grupong lumalaban ng mga piyesa mula sa ibang bansa.

Gayunman, tila limitado ang layunin ng Beijing sa pagpigil sa pagbagsak ng pamahalaan at paghubog sa anumang magiging kasunduan upang mapangalagaan ang mga pangunahing interes nito. Kontrolado ng paglaban ang maraming rutang panlalawigan at ilang mahahalagang tawiran. Itinatampok ng mga kasunduan ng KIA sa rare earth ang pag-asa ng China sa mga awtoridad etniko para sa suplay ng mahahalagang mineral, kahit na sinusuportahan naman ng Beijing ang sentral na militar sa ibang larangan. Kung minsan ay isinasara ng China ang hangganan upang pilitin ang mga puwersang etniko na makipagnegosasyon, saka muling binubuksan ang kalakalan kapag may napagkasunduan na. Hindi nagbigay sa junta ng mapagpasyang bentahe ang kombinasyong ito ng panggigipit at pragmatismo. Gayunman, napigil nito ang pag-usad ng oposisyon at natulungan ang militar na patibayin ang ilang koridor.

Nagbago rin ang pakikipagtulungan ng China sa mga heneral sa pagpapatupad ng batas. Matapos igiit ang pagkilos laban sa mga sindikato ng panloloko sa mga hangganan na tumarget sa mga mamamayang Tsino, ipinagdiwang ng mga awtoridad ang pagpapauwi sa mga biktima at magkasanib na pagsugpo sa mga sindikato. Nagpatuloy ang marami sa mga kriminal na grupong ito sa pamamagitan ng paglipat sa mga biktima mula sa ibang bansa. Itinatampok ng paglaganap ng mga panlolokong ito kung paanong nakikinabang ang interes ng estado, pagtangkilik sa mga armadong grupo at krimen sa iba’t ibang bansa sa kawalan ng seguridad.

Papel ng Russia at digmaan sa himpapawid

Nananatiling pinakamaaasahang daluyan ng armas para sa junta ang Russia. Noong 2025, ginamit na ng militar ang mga bagong helikopter ng Russia at eroplanong pangkargang Tsino, na nagpapakita ng pag-asa nito sa kakayahang kumilos sa himpapawid upang tumbasan ang mga pagkatalo sa lupa. Gumagamit ang hukbong panghimpapawid ng mabibigat na armas, kabilang sa mga pag-atake laban sa mga sibilyan. Napigil ng paraang ito ang ilang pagsulong ng paglaban, ngunit napakalaki ng naging kapalit sa buhay ng tao at limitado ang kakayahan nitong mapanatili ang kontrol sa mga lugar.

Inangkop ng magkabilang panig ang mga aral sa pakikidigma gamit ang drone mula sa iba pang tunggalian. Nagpaunlad ang mga yunit ng paglaban ng lokal na kakayahang gumawa at magbago ng mga drone, at isinama ang mga ito sa pangangalap ng intelihensiya at taktika ng maliliit na yunit. Tinapatan ng junta ang mga pagsisikap na ito sa pamamagitan ng pag-aangkat at tulong teknikal. Dahil sa mas mahigpit na paghihigpit ng China sa mga eksport na may dalawahang gamit, mas mahirap para sa mga grupo ng oposisyon na makakuha ng mahahalagang piyesa, ngunit napanatili nila ang mga kampanya gamit ang drone sa pamamagitan ng talino at mga network na tumatawid sa hangganan.

Hindi sapat ang lakas-himpapawid lamang upang makamit ang mapagpasyang resulta sa isang bansang binubuo ng mga bundok, kagubatan at lambak-ilog. Kayang umatake, gumambala at magparusa ng militar. Ngunit kailangan ng impanterya, logistik at lehitimasyon upang maging pangmatagalang kontrol ang mga pag-atake mula sa himpapawid. Kulang pa rin ang junta sa mga ito sa labas ng mga pangunahing sentrong urban.

Pakikipag-ugnayan sa rehiyon at tahimik na normalisasyon

Muling iniayon ng India, Thailand at iba pang karatig-bansa ang kanilang mga patakaran. Nais ng New Delhi na magkaroon ng matatag na ugnayan sa sinumang may hawak sa Naypyidaw, habang pinamamahalaan ang isang hangganang may mga grupong lumalaban sa junta. Nagpakita ng interes ang mga opisyal ng India sa suplay ng rare earth mula sa hilagang Myanmar at nakipag-ugnayan sila tungkol sa paghahanda sa halalan. Nanganganib na magbigay ng anyong demokratiko sa prosesong sinasabi ng mga kritiko na hindi magiging kapani-paniwala hangga’t ipinagbabawal ang mga partido ng oposisyon at nagpapatuloy ang labanan ang hakbang ng India na lumahok bilang tagamasid sa nakaplanong halalan.

Pinanatili ng Thailand na bukas ang mga ugnayang pangkalakalan at pinalawak ang pakikipag-ugnayan matapos ang mga taon ng pagkagambala sa mga tawiran sa hangganan. Nananatiling pangunahing batayan sa antas ng rehiyon ang Five-Point Consensus ng ASEAN, ngunit mahina ang pagpapatupad nito. Habang unti-unting umuusad ang normalisasyon sa rehiyon, mas mahirap panatilihin ang magkakaugnay na panggigipit. Ang kinalabasan ay isang tagpi-tagping mga hakbang ng magkakahiwalay na bansa na ipinakikita ng mga heneral bilang pagtanggap sa kanila.

Binawasan ng Estados Unidos ang atensiyon nito at ang suporta sa pampublikong media sa wikang Burmese. Nagbibigay ng puwang para makakilos ang rehimen ang kakulangan sa internasyonal na pagsasahimpapawid at kawalan ng magkakaisang estratehiya sa mga parusa. Nagpapatuloy ang mga parusa ng Canada, European Union at iba pa, ngunit hindi ito sinusuportahan ng pagkakaisa sa rehiyon na maaaring pumutol sa mga pangunahing tagapagsuplay ng militar.

Nakaiskedyul ang halalan, hinahamon ang lehitimasyon

Plano ng junta ang isang botohan sa ilang yugto simula sa huling bahagi ng Disyembre 2025, at nakatakda ang mga susunod na yugto sa Enero. Ipinagbawal ng mga awtoridad ang dose-dosenang partido, ikinulong ang mga kilalang kalaban at nagpasa ng bagong batas na ginagawang krimen ang malawak na saklaw ng pananalita at aktibismo na may kaugnayan sa halalan. Hindi isasagawa ang botohan sa buong bansa, isang di-tuwirang pagkilala sa kawalan ng seguridad at pagkawala ng kontrol. Ayon sa mga grupong pangkarapatang pantao, hindi maaaring maging malaya o patas ang proseso sa ganitong mga kondisyon.

Hinimok ng mga eksperto sa halalan sa buong mundo ang mga pamahalaan na huwag suportahan ang anumang prosesong pinangangasiwaan ng militar habang ikinukulong ang mga kalaban at nagpapatuloy ang karahasan. Ipinangatwiran nila na hindi mapapalitan ng mga teknikal na pagbabago ang mga pangunahing karapatan, bukas na kompetisyon at kaligtasan ng mga botante at kandidato.

Inilarawan ng Human Rights Watch ang nakaplanong botohan bilang pagtatangkang pagandahin ang hitsura ng pamumuno ng militar para sa mga dayuhang tagamasid. Nagbabala ang grupo na isasakripisyo ang mga karapatan at pananagutan kung bibigyan ng anumang diplomatikong pagpapatibay ang proseso.

Umani rin ng pagkabahala ang usapin sa mga opisyal ng United Nations. Sa isang kamakailang summit sa rehiyon, kinuwestiyon ng pamunuan ng UN ang kredibilidad ng pagsasagawa ng anumang halalan sa gitna ng nagpapatuloy na digmaan at panunupil.

Sa paglalahad ng pananaw ng organisasyon, sinabi ng Human Rights Watch na hindi dapat tumanggap ng internasyonal na suporta ang halalan dahil sa sistematikong panunupil at pagbubukod. Sinabi ng grupo:

Dapat tanggihan ng mga dayuhang pamahalaan ang mga plano ng junta ng Myanmar na magsagawa ng halalan mula sa huling bahagi ng Disyembre 2025 hanggang Enero 2026 dahil hindi ito magiging malaya, patas o inklusibo.

Nagbigay rin ng katulad na babala ang International IDEA, isang intergovernmental na organisasyong nakatuon sa integridad ng halalan, sa pamamagitan ng magkasanib na pahayag ng mga eksperto sa demokrasya. Matapos banggitin ang matitinding paghihigpit sa mga partido ng oposisyon at media, ganito ang naging konklusyon ng pahayag:

Lubos naming tinatanggihan ang mga plano ng iligal na junta militar ng Myanmar na magsagawa ng tinatawag na halalan sa 2025.

Malinaw ang posisyon ni UN Secretary General Antonio Guterres sa usapin ng kredibilidad. Sinabi ng kanyang tanggapan na walang tiwala sa proseso dahil walang tunay na landas tungo sa pamumunong sibilyan. Gaya ng ipinahiwatig ng buod ng kanyang mga pampublikong pahayag sa isang pagtitipon ng ASEAN:

Walang naniniwalang magiging malaya at patas ang halalang iyon.

Krisis makatao at mga pagsisikap sa pananagutan

Lalong lumala ang emerhensiyang makatao sa Myanmar matapos ang lindol noong Marso 28, na nagdulot ng napakaraming nasawi at sumira sa mahahalagang imprastraktura sa mga gitnang rehiyon. Bagaman nag-anunsiyo ang militar at ilang grupo ng paglaban ng pansamantalang tigil-putukan upang makapasok ang tulong, ipinahiwatig ng mga ulat mula sa lugar na nagpatuloy ang mga pag-atake mula sa himpapawid at artilyeriya sa ilang lugar. Pinabigat ng pinagsamang pinsala ng tunggalian at lindol ang pasanin ng mga lokal na tagatugon, at lumampas ang pangangailangan sa kakayahan ng maraming ahensiya ng tulong.

Dinagdagan ng Canberra ang suporta sa pamamagitan ng mga beripikadong katuwang upang maiwasang mapalakas ang rehimen. Sa isang pampublikong pahayag, kinondena ni Foreign Minister Penny Wong ang mga pag-atake ng militar sa mga lugar na tinamaan ng lindol at ipinaliwanag ang paraan ng pagkilos ng pamahalaan. Sinabi niyang patuloy na susuportahan ng Australia ang relief nang hindi nagbibigay ng pagkilalang pampolitika sa militar. Aniya:

Gumagawa kami ng mga maagap na hakbang upang matiyak na hindi magbibigay-lehitimasyon sa rehimeng militar sa Myanmar ang aming tulong.

Hinigpitan din ng Ottawa ang panggigipit sa pamamagitan ng panibagong bugso ng mga parusa laban sa matataas na opisyal at mga entidad na kaugnay ng militar. Hinimok ng pamahalaan ng Canada ang mas malawak na koalisyon na itigil ang pinansiyal at operasyonal na suporta sa rehimen. Ganito ang tuwirang panawagan sa pahayag:

Hinihimok namin ang internasyonal na komunidad na suspindihin ang lahat ng operasyonal at pinansiyal na suporta sa rehimeng militar ng Myanmar.

Ayon sa mga organisasyong pangkarapatang pantao, unti-unti nang umuusad ang pagpapanagot sa mga responsable. Noong Nobyembre 2024, humiling ang tagausig ng International Criminal Court ng mandamyento de aresto laban kay Min Aung Hlaing kaugnay ng mga krimen laban sa mga Rohingya noong 2017. Nais ng mga tagapagtaguyod na palawakin ng korte at ng UN Security Council ang saklaw nito upang maisama ang mga kalupitan mula noong kudeta ng 2021. Itinala ng mga tagasubaybay sa karapatang pantao ang libu-libong pagpatay, malawakang detensiyon at paulit-ulit na pag-atake mula sa himpapawid sa mga sibilyang target, kabilang ang mga paaralan, ospital at lugar-sambahan.

Pampolitikang ekonomiya ng rare earth at mga rehiyon sa hangganan

Naging mahalagang bahagi ng tunggalian sa Myanmar ang mga kritikal na mineral. Pinagmumulan na ngayon ng kita at panalawaran ang pagmimina ng rare earth malapit sa hangganan ng China. Matapos mabihag ang dalawang pangunahing bayan ng pagmimina noong huling bahagi ng 2024, nakipagnegosasyon ang KIA para muling simulan ang mga paghahatid patawid ng hangganan. Nagbibigay ng kita ang buwis sa bawat tonelada ng mineral na konsentrado at pinatitibay nito ang lokal na kontrol sa pagkuha at regulasyon ng mga mineral.

Nagpahiwatig ng interes ang India at Estados Unidos na pag-ibahin ang mga pinagmumulan ng suplay ng rare earth. Napakahirap nitong gawin batay sa mga kalagayan sa lugar. Nasa mga lugar na pinagtatalunan ang mga minahan, hindi matatag ang logistik at malubha ang pinsala sa kapaligiran. Nanganganib na maputol ang anumang kasunduang umiiwas sa mga lokal na awtoridad. Nanganganib ding pondohan ng mga kasunduan ang mga armadong grupo at itali ang mga mamimili sa ekonomiya ng tunggalian.

Higit pa sa mga mineral, sinasamantala ng mga nakaugat na kriminal na negosyo ang mga puwang sa kontrol ng estado. Lumipat na sa mga dayuhang biktima sa Asia, North America at Europe ang mga sindikato ng panloloko sa mga hangganan na dating bumibiktima sa mga mamamayang Tsino. Napapaalis ng magkasanib na pagsugpo ang ilang operator sa isang lugar, ngunit lumilitaw naman silang muli sa iba. Ipinakikita ng pananatili ng mga network na ito kung paanong maaaring magluwal ng organisadong krimen ang matagal na digmaan na umaabot nang malayo sa mga hangganan ng Myanmar.

Kaya bang sakupin ng oposisyon ang mga lungsod?

Mahusay ang mga yunit ng paglaban sa mobile warfare sa mahirap na lupain, sa tulong ng mga lokal na komunidad at pagpopondo ng mga diaspora. Iba ang mga yamang kailangan upang mahawakan ang malalaking lungsod: tuluy-tuloy na logistik, depensa sa himpapawid, kakayahang mamahala at paghahatid ng mga serbisyo. Nanatili sa militar ang bentahe sa mabibigat na armas, eroplano at sentralisadong pamumuno. Kahit nakapagtamo ng mga pagkatalo, kaya nitong magtipon ng mga puwersa, pumutol ng mga linya ng suplay at magparusa sa anumang pagtatangkang magtipon ng mga yunit ng paglaban sa paligid ng malalaking lungsod.

Malaki na ang isinulong ng pamamahala ng oposisyon sa mga lugar na hindi naaabot ng junta. Sa ilang teritoryo, pinatatakbo na ng mga lokal na awtoridad na kaugnay ng mga kilusang etniko o National Unity Government ang mga paaralan, klinika at pangunahing administrasyon. Ipinakikita ng mga estrukturang ito ang kakayahan ng mga ito, ngunit hindi madaling maisasalin ang mga iyon sa pagsakop sa mga lungsod habang pinananatili ng hukbo ang mga muog nito at kontrolado ang mga pambansang institusyon.

Pinatitibay ng diplomasya sa rehiyon ang pagkakabalam na ito. Malabong tanggapin ng China ang biglaang pagsakop ng oposisyon sa mga pangunahing lungsod kung malalagay sa panganib ang mga estratehikong ari-arian nito. Patuloy na magbebenta ang Russia ng mga kagamitang nagpapatuloy sa digmaan sa himpapawid. Uunahin ng India at Thailand ang katatagan sa kahabaan ng kanilang mga hangganan. Kung walang mas matalas at nagkakaisang pagkilos ng internasyonal na komunidad, pinakamalamang na hahaba pa ang tunggalian, na mag-iiwan ng mga hangganang umiiral sa aktuwal at watak-watak na estado.

Mahahalagang punto

• Tumigas na ang mga linya ng labanan bilang mga sona ng kontrol, kaya malabong makapagsagawa ang oposisyon ng mapagpasyang pagsulong sa malalaking lungsod sa malapit na panahon.
• Pinalawak ng China ang suportang militar at pinansiyal upang pigilan ang pagbagsak ng rehimen, habang ginigipit ang mga puwersang etniko at hinuhubog ang kalakalang tawid-hangganan.
• Nagsusuplay ang Russia ng mga eroplano at kagamitan na nagpapatuloy sa digmaan sa himpapawid, ngunit hindi nagbunga ng pangmatagalang kontrol sa lupa ang lakas-himpapawid.
• Pinaigting ng India at iba pang karatig-bansa ang pakikipag-ugnayan sa junta; nanganganib na hindi sinasadyang magbigay-lehitimasyon sa nakaplanong halalan ang ilan sa kanilang mga hakbang.
• Plano ng junta ang halalan sa ilang yugto simula Disyembre 28, 2025. Ayon sa mga grupong pangkarapatang pantao at eksperto sa halalan, hindi ito magiging kapani-paniwala sa kasalukuyang mga kalagayan.
• Labis na lumaki ang pangangailangang makatao matapos ang lindol noong Marso 2025. Dinagdagan ng Australia ang tulong at nangakong iiwasang magbigay-lehitimasyon sa rehimen, habang nagpataw naman ng mga bagong parusa ang Canada.
• Umunlad ang mga pagsisikap na papanagutin ang mga responsable nang humiling ang ICC ng mandamyento de aresto laban kay Min Aung Hlaing kaugnay ng mga krimen laban sa mga Rohingya noong 2017. May mga panawagang palawakin ang saklaw nito upang maisama ang mga pang-aabuso matapos ang kudeta.
• Muling hinuhubog ng rare earth at krimen sa hangganan ang ekonomiya ng tunggalian, binibigyan ng impluwensiya ang mga lokal na awtoridad at pinauunlad ang mga panlolokong tumatawid sa mga bansa.
• Kung walang magkakaugnay na panggigipit mula sa rehiyon at sa buong mundo, malamang na manatiling watak-watak ang Myanmar sa mga linyang militar at administratibo.