Ibinubunyag ng mga sinaunang kasangkapan ang maunlad na paglalayag sa Timog-silangang Asya 40,000 taon na ang nakalipas

Pagbabago sa kuwento ng mga unang manlalayag sa karagatan

Itinuturo ng mga bagong tuklas sa arkeolohiya mula sa Pilipinas, Indonesia, at Timor-Leste ang isang kapansin-pansing konklusyon. Gumagawa na ng matitibay na bangka, lubid at lambat, at nangingisda sa malalim na tubig ang mga taong naninirahan sa Kapuluang Timog-silangang Asya mga 40,000 taon na ang nakalipas. Nagmula ang ebidensiya sa mikroskopikong bakas sa mga kagamitang bato at sa mga labi ng malalaking isdang pelagic gaya ng tuna at pating. Kapag pinagsama, inilalarawan ng mga pahiwatig ang mga bihasang mandaragat na nagpaplano ng pagtawid sa karagatan at nagpapanatili ng pangingisda sa malayong laot bago pa naitala ang kasaysayan. Hinahamon ng pag-aaral ang matagal nang palagay na tanging sa Africa at Europa naganap ang sentro ng pagsulong sa teknolohiya noong Panahong Paleolitiko. Itinatampok nito ang Kapuluang Timog-silangang Asya bilang isa sa mga pinakaunang tagapagpaunlad ng paglalayag at teknolohiyang pandagat.

Hindi kailanman nagkadugtong sa kalupaang Asya ang mga islang ito. Kahit noong mababa ang antas ng dagat, nanatili ang mga kipot sa pagitan ng Borneo, Sulawesi, at ng mga islang nasa silangan ng Java, isang rehiyong kilala bilang Wallacea. Kinailangan ang sinadyang mga paglalayag sa malawak na dagat upang marating at panirahan ang mga islang ito. Bihirang mapreserba sa tropikal na kapaligiran ang mga organikong bahagi ng bangka, kaya kakaunti ang tuwirang ebidensiya. Sa halip, hinahanap ng bagong paraang ito ang mga bakas ng paggawa ng bangka at pangingisda sa malayong laot sa mga kagamitang bato at labi ng mga hayop na tumagal. Iniulat ng mga mananaliksik ang pagproseso ng hibla ng halaman sa mga talim ng kagamitang bato, mga kawil at pang-akit sa isda, pabigat ng lambat, at mga buto ng mandaragit na isda na hindi naninirahan sa mabababaw na baybayin. Ipinahihiwatig ng mga tuklas na may kaalaman sila sa paggawa ng lubid, pagbuo ng katawan ng bangka, at paglalayag, na sumuporta sa paglalakbay at pakikipagkalakalan sa malalawak na bahagi ng dagat.

Ang ipinakikita ng mga kasangkapan

Sinuri ng mga arkeologo ang mga kagamitang bato na may edad na hanggang 40,000 taon at natuklasan ang mikroskopikong kintab, mga guhit, at mga labi ng halaman na tumutugma sa iba’t ibang yugto ng pagkuha ng hibla. Para makagawa ng matibay na lubid, pinalalambot muna ng mga tao ang materyal ng halaman, hinihiwa ang mga hibla, kinikiskis at pinipilipit ang mga piraso, at saka pinagsasama ang mga ito upang maging matibay na lubid. Maaaring gamitin ang mga lubid na ito sa pagtali ng mga tabla, pagbigkis ng mga katig, pagtahi ng mga dugtungan, at paggawa ng lambat at pamingwit. Maaaring gamitin ang parehong mga kasangkapan sa paggawa ng bangka at pangingisda, na tugma sa ipinakikita ng mga lugar na ito: matatagpuan ang mga kagamitang pangproseso ng halaman kasama ng mga gamit sa pangingisda at huling isda sa malalim na dagat.

Naging makapangyarihang paraan ang pagsusuri sa mikropudpod at mga nalalabing materyal, na kilala bilang microwear and residue analysis, upang matukoy kung paano ginamit ang mga sinaunang kasangkapan kapag naglaho na ang mga organikong bagay. Nag-iiwan ng magkakaibang bakas sa ibabaw ang iba’t ibang gawain. Hindi magkapareho ang pagkikiskis ng matigas na kahoy at paghiwa ng malalambot na hibla, at naihihiwalay ng mikroskopikong pinsala ang mga gawaing ito. Sa Kapuluang Timog-silangang Asya, makikita sa mga kasangkapan mula sa iba’t ibang lugar ang natatanging mga padron ng pagproseso ng hibla. Ipinakikita ng magkakatugmang palatandaan na hindi bihira o di-sinasadyang gawain ang paggawa ng lubid. Isa itong pangunahing gawain na sumuporta sa pamumuhay sa dagat.

Mga mikroskopikong bakas at kahulugan ng mga ito

Sa ilalim ng mataas na pagpapalaki, maaaring kumapit sa mga gilid ng talim ang mga labi ng halaman. Maaaring mabuo ang makintab at patag na bahagi kung paulit-ulit na dumudulas ang mga hibla habang inaalis at pinipilipit ang mga ito. Maaaring ipakita ng magkakaparis na guhit ang direksiyon ng galaw. Kapag tumugma ang mga bakas na ito sa mga kontroladong eksperimento gamit ang makabagong hibla ng halaman, tumitibay ang paniniwalang kumukuha at naghahanda noon ang mga tao ng mga hibla para gawing lubid. May mga kagamitang nagpapakita kung minsan ng sunod-sunod na bakas ng pagkasira na nagpapahiwatig ng maraming yugto ng paggawa, mula sa unang pagtanggal ng hibla hanggang sa huling pagpapakinis. Ito ang uri ng proseso na inaasahan sa malakihang paggawa ng lubid, sa halip na para sa iisang gamit lamang.

Bakit mahalaga ang lubid sa dagat

Matibay na lubid ang gulugod ng anumang sinaunang bangka. Pinagbubuklod at pinatatatag ng mga lubid ang katawan ng bangka. Ikinakabit ng mga ito ang mga katig, sagwan o layag, at pinananatili sa lugar ang kargamento. Maaaring maging mapanganib sa dagat ang pagkakaputol ng lubid. Kailangang makayanan ng mga pamingwit ang pagkagasgas at paghila ng malalakas na isda. Kailangan naman ng mga lambat ang masisikip na buhol na hindi bibigay kapag nahila. Ipinahihiwatig ng ebidensiya mula sa mga kagamitang bato ang tuluy-tuloy na paggawa ng de-kalidad na lubid, tanda ng pagpaplano, mga pamamaraang pare-pareho, at pagbabahagi ng kaalaman sa mga pamayanan.

Ebidensiya mula sa dagat

May mga buto ng tuna, pating, at iba pang isdang pangmalawak na dagat sa mga lugar ng arkeolohiya sa Mindoro, Pilipinas, at sa Timor-Leste. Namamahay ang mga uring ito ng isda sa malayo sa pampang at sumusunod sa mga pana-panahong ruta. Kailangan ng angkop na bangka at kaalaman sa agos, alon, hangin, at gawi ng isda upang mahuli ang mga ito. Natagpuan din sa mga lugar na ito ang mga kawil, pang-akit sa isda, at pabigat ng lambat. Ang pang-akit sa isda ay isang makitid na piraso ng buto o kabibe na umiikot at sumasabit sa bibig ng isda kapag nalunok ito. Ginagamit ang mga ito at ang mga sinaunang kawil kasama ng matitibay na pamingwit at kadalasan ay pain. Palatandaan ng aktibong pangingisda sa malayong laot ang pagkakatuklas sa mga ito katabi ng mga labi ng isda mula sa malalim na dagat.

Hindi namamalagi sa mga bahura o mabababaw na look ang mga isdang pelagic. Palatandaan ng mga paglalayag sa mas malalim na tubig ang mga buto ng mga ito sa mga kuweba at silungang-bato. Sa ganitong kalagayan, kailangang makayanan ng mga pamingwit at lambat ang matinding puwersa. Kaugnay nito ang mga kagamitang ginagamit sa pagproseso ng hibla at paggawa ng lubid. Nagkakaugnay ang iba’t ibang tuklas. Malamang na tinalian at tinahian ng mga lubid na yari sa hibla ng halaman ang mga bangkang gawa sa organikong materyal, at ginamit ang mga ito sa pangingisda sa mga katubigang may malalaking isdang lumilipat-lipat ng lugar. Nagbigay-daan din ang kaparehong kaalaman sa paulit-ulit na pagtawid sa pagitan ng mga isla, hindi lamang sa paminsan-minsang pag-anod.

Paano natawid ng mga tao ang malalalim na katubigan ng Kapuluang Timog-silangang Asya

Heograpiya ang nagtakda ng hamon. Noong Panahong Pleistocene, madalas na lumilitaw sa ibabaw ng tubig ang mga bahurang-lupalop ng Sundaland (ang kalupaang Timog-silangang Asya ngayon at ang Borneo, Java, at Sumatra). Nasa silangan nito ang Wallacea, isang hanay ng mga islang pinaghihiwalay ng malalalim na kipot. Hindi nagsara ang mga puwang kahit noong mababa ang antas ng dagat. Kinailangan ang mga bangkang kayang maglayag sa malawak na dagat upang marating ang Pilipinas, Sulawesi, Moluccas, at Timor-Leste. Nauna nang narating ng mga tao ang Sahul (Australia at New Guinea) sa mas maagang yugto ng kasaysayan ng sangkatauhan, na kinailangan din ng paglalakbay sa dagat. Nagdaragdag ng kaugnay na dimensiyon ang ebidensiya mula sa Kapuluang Timog-silangang Asya. Hindi lamang pagtawid ang ipinahihiwatig nito, kundi isang pamumuhay-pandagat na sinuportahan ng mga espesyalisadong pamamaraan sa pangingisda at paggawa ng bangka.

Ano kaya ang hitsura ng mga bangkang iyon? Nagbibigay ang mga tropikal na punong matitigas ang kahoy at mga halamang mabilis tumubo, gaya ng yantok, pandan, at palma, ng mga materyales para sa katawan ng bangka at mga lubid. Mapatitibay ang mga payak na bangkang inukit mula sa troso sa pamamagitan ng mga tabla sa gilid at mga katig para maging matatag. Maaaring tahiin gamit ang hibla ang mga gilid ng mga tabla at selyuhan ng dagta. Halos walang bakas ang maiiwan ng mga ito pagkalipas ng sampu-sampung libong taon sa maalinsangang klima. Mga kasangkapan, labi ng materyales, at mga labi ng isda ang nagsisilbing di-tuwirang bakas. Ipinakikita ng mga ito na taglay ng mga tao ang kasanayan at materyales upang gumawa ng mga bangkang binuo mula sa iba’t ibang sangkap na nananatiling buo, nakapagdala ng mga tao at kagamitan, at nakabalik mula sa mga paglalayag sa malayong laot.

Muling pag-iisip sa mga inobasyon noong Panahong Paleolitiko

Hinahamon ng mga bagong tuklas ang matagal nang nakagawiang pagbibigay-pansin sa mga natuklasan sa Europa at ilang bahagi ng Africa habang napag-iiwanan ang mga rehiyong kakaunti ang napreserbang artifact. Mas mabilis masira sa mga tropikal na klima ang kahoy, hibla, at maging ang buto. Kapag bato lamang ang natitira, maaaring mawala sa talaan ang buong uri ng teknolohiya. Sa pamamagitan ng pagtukoy sa gamit batay sa mikropudpod at mga nalalabing materyal, muling naipakikita ng mga mananaliksik ang mga teknolohiyang ito. Lalong matibay ang kaso para sa Kapuluang Timog-silangang Asya dahil nagmula ang ebidensiya sa iba’t ibang isla at tugma ito sa mga pangangailangan ng pamumuhay sa dagat.

Hindi binabawasan ng bagong pananaw na ito ang mga nagawa sa ibang lugar. Pinalalawak nito ang mapa ng mga unang inobasyon. Kung gumagawa na ng matitibay na lubid, nagbubuo ng mga bangka, at nagpapatakbo ng pangingisda sa malayong laot ang mga tao sa Kapuluang Timog-silangang Asya 40,000 taon na ang nakalipas, hindi maituturing na panggilid lamang ang kasanayang pandagat. Mahalaga ito sa pananatiling buhay at paglalakbay sa isa sa pinakamahihirap na kapuluan sa mundo. Maaaring ituring ang rehiyon bilang sentro kung saan napaghusay nang husto ang kaalaman sa mga hibla, kahoy, at sasakyang pantubig sa napakaagang panahon.

Mula sa pananaliksik sa lugar tungo sa mga eksperimento

Nagbigay-inspirasyon sa mga mananaliksik ang maraming taong pagtatrabaho sa Mindoro at mga kalapit na isla upang subukan kung hanggang saan maaaring umunlad ang teknolohiyang ito. Layunin ng First Long Distance Open Sea Watercrafts Project, na sinimulan kasama ng mga arkitektong pandagat sa Pilipinas, na suriin ang mga materyales at disenyong tugma sa ipinahihiwatig ng talaang arkeolohikal. Sinusuri ng mga pangkat kung paano nagagamit ang mga hibla ng halaman bilang pantali, kung paano kumikilos ang mga dugtungang tinahi sa gitna ng malalaking alon, at kung paano gumagalaw ang maliliit na katawan ng bangka sa hangin at agos. Maaaring ihambing ang mga modelong pinaliit sa mga bakas ng pagkasira sa mga sinaunang kasangkapan upang malaman kung magkatugma ang mga galaw at puwersa.

Tumutulong ang arkeolohiyang eksperimental na sagutin ang isang mahalagang tanong. Kaya bang ligtas na maglakbay sa pagitan ng mga islang pinaghihiwalay ng malalakas na agos at malawak na dagat ng mga bangkang binuo mula sa iba’t ibang sangkap gamit ang kagamitang bato, lubid na hibla ng halaman, at likas na pandikit? Maaaring subukin sa mga eksperimento kung gaano katagal tatagal sa tubig-alat at sikat ng araw ang mga lubid, kung paano gumawa ng matibay na tali nang walang metal na pangkabit, at kung ilang tripulante ang kailangan upang manatiling balanse at umusad ang bangka. Kung magkatugma ang galaw at pagkasira sa mga nakikita sa mikroskopyo sa mga sinaunang kasangkapan, lalo pang titibay ang paniniwala sa senaryo ng paglalayag.

Paglalayag at kaalaman

Hindi lamang kagamitan ang kailangan sa matagumpay na paglalayag sa malayong laot. Binabasa ng mga mandaragat ang mga bituin, araw, hangin, ulap, padron ng mga alon, at kulay ng tubig. Pinagmamasdan nila ang mga ibon-dagat at direksiyon ng kanilang paglipad, na maaaring magpahiwatig kung nasaan ang lupa. Natututuhan nila kung kailan dumarami ang mga isda at kung kailan malamang magkaroon ng bagyo. Walang nagiging fossil sa mga kasanayang ito, ngunit di-tuwirang nakikita ang mga bakas ng mga ito. Ipinahihiwatig ng paulit-ulit na paghuli sa mga isdang lumilipat-lipat ng lugar ang kaalaman sa mga panahong mainam para rito. Ipinakikita naman ng paninirahan sa mga islang magkakalayo ang kaalaman sa mga maaasahang ruta. Magkatuwang na nagpapatibay sa isa’t isa ang teknolohiya sa paggawa ng bangka at kasanayan sa paglalayag. Bawat pagtawid ay nagdaragdag ng kaalamang maipapasa sa pamamagitan ng pagtuturo at pagsasanay.

Naitatala rin sa arkeolohiya sa Mindoro at iba pang lugar ang mas malawak na ugnayan sa pagitan ng mga pamayanan. Maagang lumitaw ang mga kagamitang yari sa kabibe. Naging karaniwan ang mga palakol na yari sa kabibe 7,000 hanggang 9,000 taon na ang nakalipas, at lumitaw ang magkakahawig na anyo sa buong Kapuluang Timog-silangang Asya hanggang Papua New Guinea. Nagpapahiwatig ng mga ugnayang panlipunan sa malalayong lugar ang magkakatulad na uri ng kagamitan at mga kaugalian sa paglilibing. Tugma ang mga padron na ito sa isang daigdig-pandagat kung saan naglakbay ang mga tao at ideya sa mga rutang pandagat sa loob ng libu-libong taon.

Kahulugan nito sa pandarayuhan ng mga tao

Kapag planado, at hindi aksidente, ang pagtawid sa dagat, nag-iiba ang paraan ng paninirahan sa mga isla. Sadyang naidadala ng mga tao ang kanilang mga kagamitan, hilaw na materyales, at kaalaman. Nakababalik sila sa mga isla kung saan sila nagmula, napapanatili ang ugnayan ng pamilya, at naipagpapatuloy ang kalakalan. Ipinahihiwatig ng talaan mula sa Kapuluang Timog-silangang Asya ang gayong mga padron. Palatandaan ng regular na gawain sa malayong laot, at hindi ng mga pambihirang pangyayari, ang mga buto ng isda mula sa malalim na dagat at mga gamit sa pangingisda. Ipinakikita naman ng dami ng mga kagamitang pangproseso ng hibla na tuluy-tuloy ang paggawa. Nagpapahiwatig ng aktibong ugnayan sa malalayong lugar ang mga sinaunang libingan at magkakatulad na kaugalian. Ipinakikita nito ang isang kulturang pandagat sa halip na minsanang paglalakbay.

Binabago ng mga pahiwatig na ito ang pananaw ng mga iskolar sa paglaganap ng Homo sapiens sa mga kapuluan. Sa halip na basta maanod sa mga balsa, ipinakikita ng bagong larawan ang sinadyang paglalakbay ng mga taong gumawa ng mga bangka mula sa organikong materyales, nagpakadalubhasa sa paggawa ng lubid, at marunong bumasa sa dagat. Nakatulong sana ang mga kakayahang ito kapwa sa paglalakbay sa Wallacea at sa pang-araw-araw na pamumuhay sa mga islang napalilibutan ng sagana sa lamang-dagat na pangisdaan. Nagsilbing haywey ang karagatan na nag-ugnay at bumuhay sa mga pamayanan.

Mga limitasyon at susunod na hakbang

Walang bangkang organiko ang napreserba mula sa panahong ito, kaya may kawalang-katiyakan. Nangangailangan ng maingat na pagkontrol ang mga pag-aaral sa mikropudpod at mga nalalabing materyal. Maaaring mag-iwan ng magkakahawig na marka ang iba’t ibang gawain, at may panganib ng kontaminasyon. Maaari ring gamitin muli ang mga gamit sa pangingisda o mailipat sa ibang lugar. Kaya binibigyang-diin ng mga mananaliksik ang maraming linya ng ebidensiya mula sa magkakahiwalay na lugar na nagkukuwento ng iisang bagay. Kapani-paniwala ang pagtutugma ng mga kagamitang pangproseso ng hibla, mga labi ng isda mula sa malayong laot, at mga gamit sa pangingisda, ngunit higit pang pag-aaral ang magpapalinaw sa mga petsa, gamit, at pagkakaiba-iba sa bawat lugar.

Maaaring siyasatin sa mga susunod na pag-aaral ang mga nakalubog na baybayin kung saan maaaring nakalubog na ngayon ang mga sinaunang kampo sa baybayin. Makakatulong ang pag-aaral sa mga labi ng halaman upang matukoy kung aling mga halaman ang nagbigay ng pinakamainam na hibla at kung paano pinroseso ang mga ito. Maaaring sukatin sa mga eksperimental na paglalayag gamit ang mga bangkang ginawa sa sinaunang paraan ang tibay, kaligtasan, at abot ng mga ito. Mas mapapalinaw ng mas mahusay na pagtukoy sa edad ng mga buto ng isda at kagamitan ang mga takdang panahon. Bawat hakbang ay makatutulong upang subukin kung paano ginawa, pinanatili, at ipinanglayag ng mga unang mandaragat sa Kapuluang Timog-silangang Asya ang kanilang mga sasakyang pantubig.

Mga pangunahing punto

• Nagpapakita ang mga kagamitang bato mula sa mga lugar sa Pilipinas, Indonesia, at Timor-Leste ng mikroskopikong bakas ng pagproseso ng hibla ng halaman na tumutugma sa paggawa ng lubid.
• Ipinahihiwatig ng mga kawil, pang-akit sa isda, pabigat ng lambat, at mga buto ng tuna at pating ang aktibong pangingisda sa malayong laot mga 40,000 taon na ang nakalipas.
• Hindi kailanman nagkadugtong sa kalupaan ang Kapuluang Timog-silangang Asya, kaya kinailangan ang sinadyang paglalakbay sa dagat upang panirahan ito at matawid ang malalalim na kipot.
• Ipinahihiwatig ng ebidensiya ang mga bangkang binuo mula sa organikong materyales, pinagdugtong ng mga lubid na yari sa hibla ng halaman, at ginamit sa paulit-ulit na paglalayag.
• Hinahamon ng mga tuklas ang pananaw na nakasentro sa Europa tungkol sa pagsulong noong Panahong Paleolitiko at itinatampok ang Kapuluang Timog-silangang Asya bilang isa sa mga unang sentro ng teknolohiyang pandagat.
• Sinusubok sa ilalim ng First Long Distance Open Sea Watercrafts Project ang mga sinaunang materyales at disenyo upang malaman kung angkop ang mga ito sa paglalayag sa dagat.
• Ipinakikita ng mga kagamitang yari sa kabibe at magkakatulad na kaugalian sa paglilibing ang mas malawak na ugnayang pandagat sa buong Kapuluang Timog-silangang Asya sa loob ng libu-libong taon.
• Bihirang mapreserba ang mga bangkang organiko, kaya umaasa ang mga mananaliksik sa bakas ng pagkasira ng mga kasangkapan, mga nalalabing materyal, at mga labi ng hayop upang buuing muli ang sinaunang paglalayag.