Lumalaki ang Pagdududa sa mga Bilang ng Paglago ng Ekonomiya ng Indonesia sa Gitna ng Mahihinang Palatandaan

Bakit nagdudulot ng pagdududa ang matatag na GDP

Nag-ulat ang Indonesia ng isa pang pangunahing bilang na halos limang porsiyento sa ikatlong quarter, ngunit ipinahihiwatig ng sunod-sunod na pang-araw-araw na palatandaan na humihina ang momentum. Ayon sa Statistics Indonesia, lumago nang 5.04 porsiyento ang gross domestic product mula Hulyo hanggang Setyembre kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon, bahagya lamang na mas mabagal kaysa 5.12 porsiyento noong ikalawang quarter. Kasabay nito, mas kaunting sasakyan ang naibenta ng mga dealer, bumaba ang mga paghahatid ng semento, at mas maraming manggagawa ang naghain ng mga claim para sa benepisyo. Nagpasiklab ang magkahalong datos ng pampublikong pagtatalo kung itinatago ba ng pangunahing bilang ang paghina ng ekonomiyang nararamdaman na ng mga sambahayan at negosyo. Malaki ang nakataya. Ang paglago na mukhang mas malakas sa papel ay maaaring makaapekto sa mga usapan sa sahod, mga plano sa pamumuhunan, at takbo ng mga rate ng interes. Kung sobra ang tantiya sa bilang o mali ang pagkaunawa rito, maaaring hindi tumama sa layunin ang mga patakaran at mawalan ng tiwala ang mga dayuhang mamumuhunan.

Itinuturo ng mga opisyal ang turismo, edukasyon, mga serbisyong pangnegosyo, at matatag na pag-export bilang mga salik na sumuporta sa aktibidad noong ikatlong quarter. Nakatulong din sa pagpapatatag ng momentum ang stimulus na nagkakahalaga ng 24.44 trilyong rupiah na inilunsad noong Hunyo at ang pagpapabilis ng mga pagpapadala bago ipatupad ang mga bagong taripa ng Estados Unidos. Gayunman, kabaligtaran ang ipinahihiwatig ng ilang panukat. Bumagsak nang 17.4 porsiyento ang benta ng sasakyan sa quarter. Bumaba nang 2.4 porsiyento ang mga benta ng semento sa loob ng bansa sa unang siyam na buwan ng 2025. Biglang dumami ang mga claim para sa benepisyo sa kawalan ng trabaho, at umakyat sa 25 porsiyento ang bahagi ng mga manggagawang naghain ng claim noong unang bahagi ng 2025 mula sa humigit-kumulang 12 porsiyento noong mga nakaraang taon. Bumaba nang 4.4 porsiyento ang mga koleksiyon ng buwis sa unang siyam na buwan ng 2025 kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon. Iniulat ng mga employer ang mahinang demand at tumataas na gastos habang bumababa ang halaga ng rupiah.

Madalas na nag-uulat ang Indonesia ng paglago na halos limang porsiyento nitong mga nakaraang taon. Lumampas sa maraming pagtataya ang bilang noong ikalawang quarter at ikinagulat ng ilan dahil mahina ang mga tunay na kita at pamumuhunan, samantalang inaasahang pabor sa unang quarter ang mga epekto ng mga holiday. Tumugma sa mga pagtataya sa mga sarbey ang 5.04 porsiyentong naitalang paglago noong ikatlong quarter, ngunit nananatiling malaki ang agwat sa pagitan ng takbo ng GDP at mga madalas na inilalabas na palatandaan. Ang agwat na iyon, at ang mga sanhi nito, ang sentro na ngayon ng pagtatalo mula sa mga pabrika hanggang sa mga tanggapan ng gabinete.

Ang sinasabi ng opisyal na datos

Iniulat ng Statistics Indonesia na lumago nang 5.04 porsiyento ang GDP sa ikatlong quarter kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon, at nang 1.43 porsiyento kumpara sa nakaraang quarter batay sa datos na hindi iniakma ayon sa mga pana-panahong pagbabago. Sumunod ito sa 5.12 porsiyentong paglago noong ikalawang quarter at 4.04 porsiyentong pag-angat mula quarter hanggang quarter matapos ang paghina noong unang quarter, nang 4.87 porsiyento ang paglago kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon. Umabot sa halos limang porsiyento ang paglago ng GDP sa unang tatlong quarter ng 2025. Lumago nang 5.54 porsiyento kumpara sa nakaraang taon noong ikatlong quarter ang pagmamanupaktura, ang pinakamalaking sektor, bahagyang mas mabagal kaysa 5.68 porsiyento noong nakaraang quarter. Tumaas ang mga export bawat buwan mula Hulyo hanggang Setyembre, na tinulungan ng pagsisikap na maipadala ang mga produkto sa Estados Unidos bago ipataw ang 19 porsiyentong taripa. Nagbigay ng tulong-pinansyal at subsidiya sa transportasyon ang paketeng piskal noong Hunyo, na nagpasigla sa paggalaw ng mga tao at paggasta sa buong tag-init.

Naipakita ng naunang paghahati-hati sa datos ng ikalawang quarter kung paano nag-aambag ang bawat bahagi. Umabot sa halos 54 porsiyento ng ekonomiya ang konsumo ng sambahayan at nag-ambag ng humigit-kumulang 2.64 puntos-porsiyento sa paglago ng quarter. Umabot sa halos 28 porsiyento ng GDP ang gross fixed capital formation, isang panukat ng pamumuhunan sa konstruksyon, makinarya, at kagamitan. Lumago ito nang halos 7 porsiyento kumpara sa nakaraang taon at nag-ambag ng humigit-kumulang 2.06 puntos-porsiyento. Nagdagdag naman ng maliit na 0.22 puntos-porsiyento ang konsumo ng pamahalaan. Parehong lumago nang doble-digit ang mga export at import habang bumangon ang turismo at nagpasok ang mga kompanya ng hilaw na materyales at kagamitang kapital. Pinakamalaki ang naging ambag ng sektor ng pagmamanupaktura sa paglago, kasunod ang kalakalan, impormasyon at komunikasyon, at konstruksyon. Patuloy namang lumilikha ang Java ng mahigit kalahati ng pambansang output.

Paano binubuo ang GDP at bakit maaari itong makapanlinlang

Pinagsasama-sama ng GDP ang halaga ng mga produkto at serbisyong nalilikha sa isang takdang panahon. May ilang salik na maaaring magpataas sa pangunahing bilang kahit kapos ang laman ng mga pitaka. Nakadaragdag sa GDP ang pagtaas ng export, ngunit kung bumagal ang paglago ng import o nagbago ang mga presyo, maaaring itulak pataas ng kuwenta sa netong kalakalan ang panghuling bilang. Maaaring magpataas sa nasusukat na pamumuhunan ang biglang pagdami ng konstruksyon kahit nahuhuli ang pag-utang para sa pamumuhunan mula sa mga bangko. Maaari ring magpasigla ang mga pana-panahong salik gaya ng bakasyon sa paaralan sa mga serbisyong tulad ng transportasyon, restawran, at edukasyon. Maaari ring ipakita ng isang quarter ang biglaang pagdami ng aktibidad dahil minadali ng mga negosyo ang pagpapadala bago magbago ang mga patakaran. Karaniwan ang mga ganitong padron sa mga ekonomiyang bukas sa kalakalan at maaari nitong palabuin ang ugnayan ng GDP at ng pang-araw-araw na damdamin ng publiko.

Ipinagtanggol ni Finance Minister Sri Mulyani Indrawati ang pagiging maaasahan ng datos at ng mga estadistiko na gumagawa nito. Binigyang-diin niyang sumusunod ang proseso sa malinaw na pamamaraan at mga pandaigdigang pamantayan.

Naniniwala akong pinananatili ng BPS ang integridad nito. Ipinaliwanag nang detalyado ng ahensiya ang pamamaraan, mga pinagmumulan ng datos, at mga bilang na inilalabas nito.

Gayundin ang naging pahayag ni Amalia Widyasanti, pinuno ng Statistics Indonesia. Ayon sa kanya, kumpleto ang sumusuportang datos na ginagamit ng tanggapan at dumaan ito sa beripikasyon.

Mayroon na kaming kumpletong sumusuportang datos. Na-verify na ang lahat at matibay ang mga ito.

Mula naman sa Presidential Communication Office, sinabi ni Hasan Nasbi na palaging tapat ang pamahalaan sa pag-uulat tungkol sa ekonomiya, maganda man o mahina ang takbo nito. Hinimok niya ang mga kritiko na tingnan din ang papel ng pamumuhunan, bukod sa konsumo.

Iniuulat ang paglago kapag tumataas ito. Iniuulat din kapag bumababa. Hindi ito parang panghuhula ng horoscope.

Bakit nagdududa ang mga ekonomista

Mahina pa rin ang tingin ng maraming ekonomista at grupo ng negosyo sa takbo ng ekonomiya. Bumaba nang 17.4 porsiyento ang benta ng sasakyan noong ikatlong quarter kumpara sa nakaraang taon. Bumaba nang 2.4 porsiyento ang mga benta ng semento sa loob ng bansa sa unang siyam na buwan ng 2025. Umakyat sa 13,200 ang mga claim para sa benepisyo sa kawalan ng trabaho noong Abril mula sa 4,816 noong nakaraang taon at 844 noong 2022. Tumaas sa 25 porsiyento ang bahagdan ng mga manggagawang naghain ng claim mula Enero hanggang Abril, mula sa humigit-kumulang 12 porsiyento sa kaparehong panahon noong mga nakaraang taon. Inaasahan ng ilang analyst na bababa sa limang porsiyento ang paglago noong ikatlong quarter at itinuturo nila ang mahinang demand ng mga mamimili, maingat na mga plano sa pamumuhunan, at humihinang halaga ng pera.

Mga palatandaang pababa ang direksiyon

Naapektuhan ang kumpiyansa ng mga negosyo ng mga hakbang na nagbabawas ng gastos sa pamamagitan ng pagtitipid sa paglalakbay at imprastraktura, mas mabagal na paglago ng pautang para sa pamumuhunan, at pangamba sa kawalan ng katiyakan sa mga patakaran. Nagbabala ang mga employer na maaaring mag-udyok ng mga kahilingan sa pagtaas ng sahod ang masyadong optimistikong mga ulo ng balita tungkol sa paglago, kahit hindi ito kayang ibigay ng mga kompanya na manipis ang kita. Ipinakikita ng mas mababang koleksiyon ng buwis sa unang siyam na buwan ng taon ang bigat na nararanasan ng mga kita at kinikita. Sumasalamin din sa datos ang mga kuwento ng mga sambahayan sa mga lungsod: mas maraming tumitingin kaysa bumibili, at lumilipat ang mga kumakain sa mas murang putahe, ayon sa mga may-ari ng tindahan at restawran.

Nagbabala si Esther Astuti ng Diponegoro University na maaaring maging kontraproduktibo ang labis na pagpapaganda sa kuwento ng paglago dahil masisira nito ang kredibilidad na umaakit ng pangmatagalang kapital. Pinalalim ng dalawang beteranong analyst ang kanilang puna.

"Mukhang binubuo ang salaysay para tuparin ang isang pangakong pampolitika, hindi para sumalamin sa mga realidad ng ekonomiya," sabi ni Bhima Yudhistira, na naniniwalang hindi dapat hubugin ng politika ang panukat ng ekonomiya.

Duda naman si Tauhid Ahmad, isang nakatataas na ekonomistang sumusubaybay sa pamumuhunan, sa malaking pag-angat ng nasukat na pagbuo ng kapital noong ikalawang quarter dahil sa mga ulat ng mga bangko at kompanya.

Kabilang sa PMTB ang mga gastusin sa kapital gaya ng makinarya, kagamitan, at mga gusali. Kasalukuyang bumabagal ang paglago ng pautang para sa pamumuhunan sa pampubliko at pribadong sektor. Ipinahihiwatig nito na maaaring hindi tumugma ang mga iniulat na bilang sa aktuwal na kalagayan ng pamumuhunan.

Ang palaisipan sa trabaho at sahod

Lalong nagpalabo sa usapin ang datos sa trabaho. Bahagyang bumaba sa 4.67 porsiyento ang antas ng bukas na kawalan ng trabaho noong Pebrero 2025. Itinuturo ng mga espesyalista na itinuturing na may trabaho sa depinisyon ng Indonesia ang sinumang nagtrabaho nang kahit isang oras sa linggong pinagbatayan. Sa pamilihan ng paggawa na malaki ang impormal na sektor, marami ang maikling oras ng trabaho at part-time na dagdag na trabaho, kaya maaaring mababa ang antas ng kawalan ng trabaho kahit laganap ang kulang na trabaho at kawalan ng katiyakan sa hanapbuhay. Samantala, biglang dumami ang mga claim para sa benepisyo sa kawalan ng trabaho. Umakyat sa humigit-kumulang 25 porsiyento ang bahagi ng mga manggagawang tumatanggap ng benepisyo sa unang bahagi ng 2025 mula sa humigit-kumulang 12 porsiyento noong mga nakaraang taon. Ayon sa mga negosyo, mas tumutugma ang malaking pagtaas na ito sa kanilang karanasan.

Maaaring maging susunod na pinagmumulan ng pagtatalo ang pagtatakda ng sahod. Inaayos taun-taon ang minimum na sahod batay sa implasyon at paglago. Iba-iba ang bilis ng pagtaas sa mga lalawigan. Mabilis na tumaas ang sahod sa North Maluku nitong nakaraang dekada habang lumalawak ang mga proyekto sa nikel, samantalang mas mabagal ang pagtaas sa East Nusa Tenggara. Nangangamba ang mga employer na patatagin ng paniniwalang mabilis ang paglago ang mga kahilingan ng mga unyon para sa 2026, kahit nahaharap ang mga kompanya sa tumataas na gastos sa mga sangkap at materyales, mahinang mga order, at humihinang rupiah. Maaaring magtulak ang magkahalong kalagayang ito sa mga kompanyang ipagpaliban ang pagkuha ng mga empleyado at pamumuhunan hanggang luminaw ang pananaw sa ekonomiya.

Pagsukat sa demand sa aktuwal na kalagayan

Magkahalo ang datos tungkol sa mga mamimili. Lumago nang 4.7 porsiyento ang benta sa tingian noong Hulyo at nang 3.5 porsiyento noong Agosto, sa tulong ng mga subsidiya at bakasyon sa paaralan. Nakinabang sa paglalakbay at turismo ang mga restawran, hotel, at transportasyon. Iba naman ang ipinakita ng mga mamahaling bilihin. Bumagsak ang pagbili ng sasakyan. Ipinakikita ng mga sarbey tungkol sa damdamin ng mga sambahayan ang pag-iingat at marupok na paglago ng tunay na sahod. Patuloy na lumawak ang aktibidad ng mga pabrika noong ikatlong quarter, ngunit bumagal ang paglago ng pagmamanupaktura sa 5.54 porsiyento mula sa 5.68 porsiyento noong naunang panahon. Maliit man, kapansin-pansin ang paghina.

Para sa ilang analyst, pangunahing sandigan sa panahong ito ang suporta ng mga patakaran.

"Ang pamumuhunan at konsumo na itinutulak ng suporta ng mga patakaran ang talagang nagpasigla sa ikatlong quarter," sabi ni Adam Ahmad Samdin ng Oxford Economics, na itinuro ang tulong-pinansyal, mga subsidiya sa transportasyon, at mga proyektong sinuportahan ng pamahalaan.

Kalakalan, mga taripa, at export

Nagsilbing panimbang ang kalakalan. Nanatiling matatag ang mga export ng produkto sa buong quarter habang pinabilis ng mga kompanya ang pagpapadala sa Estados Unidos bago magbago ang mga taripa noong Agosto. Bumaba ang mga import noong Hulyo at Agosto, saka bumangon noong Setyembre. Tugma ang padron na ito sa maagang pagpapadala at pamamahala ng imbentaryo. Nakatulong ang netong export sa iniulat na GDP kahit humina ang ilang bahagi ng lokal na demand. Maaaring pansamantala lamang ang padron na ito. Hindi gaanong nakadepende ang Indonesia sa mga pandaigdigang supply chain kumpara sa ilang karatig-bansa, ngunit sensitibo pa rin ang ekonomiya sa mga siklo ng kalakal at sa demand ng China para sa mga hilaw na materyales.

Ganito ibinuod ng isang ekonomistang sumusubaybay sa mga pamilihan ang galaw ng kalakalan sa quarter.

"Patuloy na nakinabang ang mga export ng produkto sa mga pagpapadalang isinagawa nang mas maaga, samantalang katamtaman ang paglago ng mga import," sabi ni Radhika Rao ng DBS Bank. Dagdag niya, maaaring humina ang tulong mula sa kalakalan kapag lumipas na ang epekto ng taripa at lumambot ang panlabas na demand.

Politika, mga pamilihan, at ang usapin ng Danantara

Pabagu-bago ang mga pamilihang pinansiyal, palatandaang isinasaalang-alang ng mga mamumuhunan ang mga lokal na panganib gayundin ang mga pandaigdigang panganib. Noong Marso, bumagsak nang husto ang Jakarta Composite Index kaya nasuspinde ang kalakalan. Malaki ang netong bentang naitala ngayong taon ng mga dayuhang mamumuhunan. Pansamantalang pinaluwag ng mga regulator ang mga patakaran sa muling pagbili ng sapi upang patatagin ang mga presyo nito. Kabilang sa mga hamong binanggit ng mga analyst ang mabigat na utang ng ilang kompanyang pag-aari ng estado na nagtatrabaho sa konstruksyon, mahinang koleksiyon ng buwis, at dumaraming pautang na hindi nababayaran. Nagpataas sa gastos ng mga kompanyang may utang na dolyar ang paghina ng halaga ng pera.

Umaabot din ang debate sa mga patakaran sa paglulunsad ng Danantara, isang bagong pondo ng soberanya para sa pamumuhunan na itinatag upang pagsama-samahin ang mga ari-arian ng estado at makahikayat ng kapital para sa imprastraktura, enerhiya, at mga industriyang nagpoproseso ng hilaw na materyales. Ayon sa mga tagasuporta, maaaring mapataas ng propesyonal na pamamahala ang kita at maibsan ang bigat sa badyet. Nangangamba naman ang mga nagdududa sa pamamahala at transparency, pati sa posibilidad na gamitin ang pondo upang sagipin ang mga kompanyang mahina ang takbo nang walang reporma. Mahalaga sa kumpiyansa ng mga mamumuhunan ang pagiging maaasahan ng mga pananggalang ng pondo, kasarinlan ng lupon, at mga proseso ng pag-audit.

Nagtakda si Pangulong Prabowo Subianto ng ambisyosong layuning itaas sa 8 porsiyento ang paglago sa panahon ng kanyang panunungkulan. Inilarawan niya ang matatapang na layunin bilang paraan upang mag-udyok ng pagkilos. Naharap siya sa pagdududa sa loob at labas ng bansa at ginamit ang mga puna upang hikayatin ang mga ministeryo. Sinabi niya sa isang pagtitipon na tinutukso pa nga siya ng mga dayuhan, at nangangakong ililibre siya sa hapunan kung maabot niya ang layunin. Hinuhubog ng kontekstong pampolitikang ito ang mga inaasahan, na tumutulong magpaliwanag kung bakit lubhang nakatuon ang pamahalaan at mga kritiko sa katumpakan ng mga bilang ng paglago.

Paano magiging limang porsiyento ang GDP kung mas mabagal ang pakiramdam ng ekonomiya

May ilang dahilan kung bakit maaaring maiba ang pangunahing bilang sa pang-araw-araw na buhay. Maaaring magpataas sa GDP ang netong export kahit mahina ang lokal na ekonomiya. Kung minadali ng mga kompanya ang pagpapadala bago magpatupad ng taripa at bumagal ang paglago ng import, tataas ang ambag ng netong kalakalan. Mahalaga rin ang relatibong presyo. Inaayos ng GDP deflator ang implasyon sa iba’t ibang sektor, kaya maaaring baguhin ng galaw ng presyo ng mga kalakal ang kuwenta. Kapag naging matatag o bumaba ang mga presyo ng kalakal, maaaring magmukhang mas mataas ang tunay na halaga ng ilang produkto kahit mahina ang nominal na benta.

Isa pang pinagmumulan ng kalituhan ang pamumuhunan. Kabilang sa gross fixed capital formation ang gastos sa konstruksyon ng pamahalaan at pribadong sektor, gayundin ang makinarya at kagamitan. Maaaring umusad ang mga proyektong naaprubahan na kahit mahigpit pa rin ang pagpapautang, at maaaring magpatuloy ang mga pampublikong proyekto kahit humina ang gana ng pribadong sektor. Maaari ring magbago ang imbentaryo bawat quarter. Dahil sa mga salik na ito, maaaring magmukhang matatag ang bilang ng pamumuhunan kahit mabagal ang paglago ng pagpapautang ng mga bangko.

May papel din sa huli ang mga limitasyon sa pagsukat. Malaki ang impormal na sektor ng ekonomiya ng Indonesia, kung saan karaniwan ang kulang na trabaho at pabago-bago ang oras ng paggawa. Idinisenyo ang mga sarbey upang makuha ang mga kalagayang ito, ngunit hindi perpekto ang mga ito at karaniwan ang mga rebisyon sa pambansang kuwenta. Mahahalagang panuring sa datos ang mga madalas na inilalabas na palatandaan gaya ng benta ng sasakyan, mga paghahatid ng semento, at mga claim para sa benepisyo sa kawalan ng trabaho. Kapag mahigit isa o dalawang quarter na magkakasalungat ang mga palatandaan, makatuwirang itanong kung ano ang sanhi ng agwat at kung magsasara ito.

Mga susunod na dapat bantayan

Maraming usapin ang huhubog sa susunod na yugto ng kuwento. Una, bantayan kung hihina ang mga export kapag nawala ang epekto ng maagang pagpapadala bago ipatupad ang mga taripa at nagbago ang demand ng China. Ikalawa, subaybayan ang lokal na demand sa pamamagitan ng benta ng sasakyan, mga paghahatid ng semento, at benta sa tingian matapos mawala ang dagdag na sigla mula sa mga holiday. Ikatlo, tingnan ang paglago ng pautang para sa pamumuhunan, mga permit sa pagtatayo, at import ng mga kagamitang kapital upang masuri ang lakas ng pamumuhunan lampas sa mga pampublikong proyekto. Ikaapat, subaybayan ang mga claim para sa benepisyo sa kawalan ng trabaho at kulang na trabaho, kasabay ng pangunahing antas ng kawalan ng trabaho, upang masukat ang hirap sa pamilihan ng paggawa. Ikalima, bantayan ang mga usapan sa sahod para sa 2026 sa mga lalawigan at ang anumang pagbabago sa pormulang nag-uugnay sa sahod at pangunahing bilang ng GDP. Ikaanim, pansinin ang mga koleksiyon ng buwis bilang palatandaan ng kita at kinikita. Ikapito, tingnan kung paano pagtitimbangin ng Bank Indonesia ang katatagan ng halaga ng pera at suporta sa paglago matapos ang mga pagbabawas sa rate mula huling bahagi ng 2024. Panghuli, bantayan ang mga pahiwatig sa patakaran hinggil sa Danantara at reporma sa mga kompanyang pag-aari ng estado, dahil maaaring makaapekto sa pamumuhunan at halaga ng pera ang malinaw na pamamahala.

Mahahalagang Punto

• Lumago nang 5.04 porsiyento ang GDP kumpara sa kaparehong panahon noong nakaraang taon sa ikatlong quarter, matapos ang 5.12 porsiyento noong ikalawang quarter.
• Bumaba nang 17.4 porsiyento ang benta ng sasakyan sa ikatlong quarter at bumaba nang 2.4 porsiyento ang mga benta ng semento sa loob ng bansa sa unang siyam na buwan ng 2025.
• Umabot sa 13,200 ang mga claim para sa benepisyo sa kawalan ng trabaho noong Abril, at umakyat sa humigit-kumulang 25 porsiyento ang bahagi ng mga manggagawang naghain ng claim noong unang bahagi ng 2025 mula sa halos 12 porsiyento noong mga nakaraang taon.
• Bumaba nang 4.4 porsiyento ang mga koleksiyon ng buwis sa unang siyam na buwan ng 2025 kumpara sa nakaraang taon.
• Ipinagtatanggol ng pamahalaan ang pagiging maaasahan ng mga pamamaraan ng Statistics Indonesia, samantalang kinukuwestiyon ng mga kritiko ang mga panukat sa pamumuhunan at trabaho.
• Sinuportahan ang mga export ng maagang pagpapadala bago ipatupad ang 19 porsiyentong taripa ng Estados Unidos, at nakatulong ang stimulus noong Hunyo sa paggasta ng mga sambahayan.
• Nasa 4.67 porsiyento ang antas ng bukas na kawalan ng trabaho noong Pebrero 2025, ngunit kabilang sa depinisyon ang sinumang nagtrabaho nang kahit isang oras sa linggong pinagbatayan.
• Pinahihina ng pabagu-bagong mga pamilihan, paglabas ng puhunan ng mga dayuhang mamumuhunan, at mga alalahanin sa pamamahala ng bagong pondo ng Danantara ang kumpiyansa ng mga mamumuhunan.
• Hindi pantay ang lokal na demand: mahina ang benta ng sasakyan samantalang sinuportahan ng mga subsidiya at holiday ang benta sa tingian.
• Kabilang sa mahahalagang panganib ang paghina ng panlabas na demand, kawalan ng katiyakan sa mga patakaran, presyon sa sahod, at paghina ng halaga ng rupiah.