Mga Eskandalo ng Korapsyon, Nagpasiklab ng Krisis sa Pagpopondo ng mga Startup sa Indonesia

Ang pagsugpo sa TaniHub at eFishery, naglagay sa ilalim ng masusing pagsusuri sa pag-usbong ng mga startup sa Indonesia

Ang eksena ng mga startup sa Indonesia, na matagal nang itinuturing na makina ng paglago para sa digital na ekonomiya ng Timog-Silangang Asya, ay dumaranas ng pinakamahigpit nitong pagsubok. Pinalawak ng mga tagausig sa Jakarta ang malawakang pagsisiyasat sa umano’y korapsyon at money laundering na may kaugnayan sa pamilihang pang-agrikultura na TaniHub, na nakasentro sa pondong puhunan na nagkakahalaga ng humigit-kumulang 25 milyong dolyar. Kasabay nito, bumagsak ang aquaculture unicorn na eFishery matapos iulat ng mga imbestigador ang pinalobong kita at itinagong pagkalugi. Magkaiba man ang paraan ng mga kasong ito ngunit magkatulad ang mensahe, pinalamig ng mga ito ang pagpopondo, pinahina ang tiwala, at nagtulak sa muling pagsusuri kung paano ginagamit at sinusubaybayan ang kapital sa isa sa pinakamalalaking merkado ng startup sa rehiyon.

Noong unang bahagi ng Setyembre, pinangalanan at ikinulong ng mga tagausig ang mga ehekutibong may kaugnayan sa TaniHub at sa mga yunit ng corporate venture capital ng mga grupong pag-aari ng estado na sumuporta rito. Lumawak ang pagsisiyasat mula sa mga founder tungo sa mga propesyonal na mamumuhunang naglaan ng pampublikong pondo sa mga pribadong startup. Ang eFishery, na dating huwaran ng agritech, ay nasa ilalim na ngayon ng panlabas na pamamahala at inilalarawang hindi na mabubuhay sa komersyo. Mas maingat na simula pa noong 2022 ang mga dayuhan at lokal na mamumuhunan, at lalo nilang hinigpitan ang mga kondisyon at pinabagal ang pagsasara ng mga kasunduan.

Hindi lamang venture capital ang apektado ng kaguluhan. Kinakaharap ng mga magsasaka at nagpapautang na umasa sa mga platform ng startup ang mga hindi nabayarang bayarin, pagpuksa sa mga negosyo, at mahahabang prosesong legal. Tumugon ang mga regulator sa pamamagitan ng pagbawi ng mga lisensya sa fintech at mas mahigpit na pagsubaybay sa mga gawaing nagsasapanganib. Ang dating magkakahiwalay na paratang ay mistulang pagsusuri na ngayon sa buong sektor, na may mga epekto sa paglago, trabaho, at katayuan ng Indonesia bilang destinasyon ng mga pamumuhunan sa teknolohiya.

Mga paratang ng mga tagausig sa kaso ng TaniHub

Nakatuon ang imbestigasyon sa TaniHub sa mga pamumuhunang equity na ginawa mula 2019 hanggang 2023 ng MDI Ventures, ang sangay ng venture capital ng Telkom Indonesia, at BRI Ventures, na kaugnay ng Bank Rakyat Indonesia. Ayon sa mga tagausig, labag sa batas ang pag-apruba sa ilang bahagi ng mga pamumuhunang ito, at kalaunan ay inililihis ang mga ito sa pamamagitan ng TaniHub Group at mga kaugnay na entidad. Ikinulong ng mga awtoridad ang kasalukuyan at dating mga ehekutibo sa mga yunit ng venture capital at sa TaniHub. Sinusuri rin nila kung inililihis ang pondo ng pamumuhunan para sa pansariling gamit at mga huwad na proyekto. Kabilang sa kasong kriminal ang mga paratang ng korapsyon at money laundering. Naging pagsubok ang kaso sa kung paano ipinapatupad ng Indonesia ang mga patakaran laban sa salungatan ng interes at ang mga panloob na kontrol kapag inilalagak ang pampublikong pondo sa mga startup.

Sino ang ikinulong, at bakit ito mahalaga

Nagsimula ang mga pag-aresto noong huling bahagi ng Hulyo, sa mga dating pinuno ng TaniHub at isang ehekutibo sa MDI Ventures. Pagsapit ng unang bahagi ng Setyembre, lumawak ang saklaw at nadamay ang mga matataas na opisyal na kaugnay ng BRI Ventures at MDI Ventures na nagsuri o nag-apruba ng mga pamumuhunan. Kabilang sa mga pinangalanan ng mga awtoridad ang mga pinuno at dating pinunong may impluwensya sa malalaking pondong pampubliko para sa inobasyon. Hindi lamang ang umano’y maling gawain ang nakagugulat, kundi pati ang hudyat na handang panagutin ng mga tagausig ang mga mamumuhunan at operator kapag maling nagamit ang pondo.

Ang daloy ng pera at pagbagsak ng TaniFund

Mabilis na lumago ang TaniHub matapos ang Series B funding round na nagkakahalaga ng 65.5 milyong dolyar noong 2021, na pinangunahan ng MDI Ventures at nilahukan ng BRI Ventures. Lumipat ang grupo sa mga operasyong business-to-business at lubos na umasa sa kaanib nitong tagapagpautang na TaniFund upang magbigay ng pautang sa buong supply chain. Napatunayang mapanganib ito. Nagpatong-patong ang mga pautang na hindi nababayaran. Noong unang bahagi ng 2024, binawi ng Otoridad sa Serbisyong Pinansyal ng Indonesia, OJK, ang lisensya ng TaniFund at iniutos ang pagpuksa rito. Ayon sa mga regulator, hindi nakasunod ang kaanib na kumpanya sa mga tuntunin ng maingat na pamamahala at hindi nito nabayaran ang mga nagpapautang. Sinusubaybayan ngayon ng mga tagausig kung ginamit ang pera ng mga mamumuhunan upang punan ang kakulangan sa yunit ng pagpapautang, isang gawaing lalabag sa mga mandato ng pamumuhunan at makalilinlang sa mga mamumuhunan kung nangyari nga ito. Nasa sentro ng galit ng publiko ang posibilidad na ginamit ang kapital na equity na para sana sa paglago upang takpan ang mga pagkalugi sa pautang.

Binabago ng pagbagsak ng eFishery ang pagtatasa sa panganib sa teknolohiyang pang-agrikultura at pagkain

Nagbenta ang eFishery ng matalinong sistema ng pagpapakain at mga kasangkapan sa datos para sa mga nag-aalaga ng isda at hipon. Naging unicorn ito noong 2023 matapos makalikom ng 200 milyong dolyar. Noong huling bahagi ng 2024, iniulat ng mga imbestigador na pinalobo ng kumpanya ang kita nito nang halos 600 milyong dolyar sa unang siyam na buwan ng taon at nag-ulat ng tubo kahit malaki pala ang nalugi nito. Sinuspinde ng lupon ang mga cofounder, at kalaunan ay nagpasya ang isang panlabas na tagapayo na hindi mabubuhay ang negosyo sa kasalukuyang kalagayan nito. Inaasahan na ngayon ng mga mamumuhunan na maliit na bahagi lamang ng inilagak nila ang mababawi. Kumalat ang epekto sa mga sektor ng pagkain at climate tech, kung saan kadalasang nakasalalay sa manipis na tubo at pautang sa mga mamimili ang kita sa bawat yunit.

May tunay na epekto sa ekonomiya ang kaso ng eFishery. Iniulat ng mga magsasakang bumili ng mga aparato o nangutang sa pamamagitan ng platform ang mga pagkaantala at hindi agarang bayad. Hinaharap ng mga tagapag-ayos ng kasunduan na nagsulong ng mga pananaw sa klima at seguridad sa pagkain ang mga limitasyon ng mga modelong umaasa sa mabilis na pagpapalawak ng pisikal na operasyon nang walang matatag na panloob na kontrol. Simboliko ang dagok na ito para sa Indonesia dahil ipinahiwatig ng eFishery na kayang maghatid ng tubo at inklusibong paglago ang lokal na inobasyon sa hardware at software.

Ipinakikita ng mga tagasubaybay sa industriya na humina ang pagpopondo sa mga startup sa Timog-Silangang Asya noong 2024, at matindi ang ibinagsak ng halaga ng mga kasunduan sa iba’t ibang yugto. Pinabilis ng mga iskandalo ang kalakarang iyon. Maraming pondo ang nangangailangan na ngayon ng mas madalas na ulat pinansyal, mas mahihigpit na kasunduan, at kumpirmasyon ng audit bago maglabas ng kapital. Mas tumatagal ang mga bagong funding round, at pinakamataas ang itinaas ng pamantayan para sa mga susunod na pamumuhunan sa mga sektor na may kinalaman sa imbentaryo, mga halagang dapat singilin, at nakapaloob na pagpapautang.

Bakit mas mahigpit na sinusuri ang venture capital na suportado ng estado

Lubos na umaasa ang Indonesia sa corporate venture capital mula sa mga grupong kontrolado ng estado upang maglaan ng pondo sa mga startup sa maaga at lumalagong yugto. Naging sentro ng ekosistema sa nakalipas na dekada ang MDI Ventures at BRI Ventures, na sumuporta sa dose-dosenang kumpanya at nagpasigla ng mga funding round na umakit ng dayuhang kapital. May mga benepisyo at natatanging obligasyon ang ganitong modelo. Namamahala ang mga mamumuhunang ito ng pampublikong pondo at may pananagutan sila sa mga nagbabayad ng buwis. Kapag pumalpak ang mga bagay-bagay, maaaring umabot ang mga imbestigasyon lampas sa pamamahala ng korporasyon at masaklaw ang pananagutan sa publiko at pagpapatupad ng mga batas laban sa korapsyon.

Nagbago na ang mga gawi dahil sa pagsisiyasat sa TaniHub. Bumagal ang mga bagong pamumuhunan mula sa pangunahing mga pondong venture capital na kaugnay ng estado. Ipinakikita ng mga pampublikong ulat na mas kaunti na ang mga kasunduan simula noong 2023, at paisa-isa na lamang ang aktibidad noong 2024 at 2025. Nahaharap sa mga paratang ang mga ehekutibong iniimbestigahan: inaprubahan umano nila ang mga ilegal na pagbibigay ng pondo o hindi nila napigilan ang mga hindi wastong paglilipat nito. Kahit paliitin o ibasura ng mga korte ang mga kaso laban sa ilang indibidwal, malinaw ang mensahe. Hihingi ang mga komite sa pamumuhunan sa mga pondong suportado ng publiko ng mas mahihigpit na kontrol, at hihiling ang mga lupon ng independiyenteng pagpapatunay sa mga ulat pinansyal bago lumagda sa mga kasunduan o maglipat ng pera.

Hindi ibig sabihin ng masusing pagsusuri na dapat umiwas ang pampublikong kapital sa mga startup. Ibig sabihin nito, kailangang mas mataas ang pamantayan ng mga proseso kaysa sa karaniwang pribadong pondo. Mahalaga ang malinaw na mga mandato, nakikitang panuntunan sa paggamit ng pondo, at mga independiyenteng pangkat para sa pagsunod sa mga patakaran kapag layunin ng mga pamumuhunan na isulong ang pambansang estratehiyang digital at kumita rin.

Ang problema sa modelo ng negosyo ng maraming startup na mabilis lumago

Iisa ang padron sa ilang problemadong startup sa Indonesia. Sa panlabas, mga platform ng teknolohiya ang mga ito, ngunit malaking bahagi ng paglago ay nagmula sa pagpapautang sa mga mamimili at supplier. Sa kalakalan sa pagitan ng mga negosyo, mabilis makakuha ng bahagi sa merkado sa pamamagitan ng pagbibigay ng mas mahabang palugit sa pagbabayad. Ginagawa rin nitong kompanya ng pautang ang isang kompanya ng teknolohiya, kalakip ang lahat ng panganib na dulot ng pagpapautang at paniningil. Kapag masigla ang pagpopondo, natatakpan ng mga equity round ang tunay na halaga ng pautang dahil sinasagot ng mga ito ang mga pagkalugi at ipinagpapaliban ang mga hindi nabayarang invoice. Kapag humigpit ang kapital, tumatagal bago masingil ang mga pagkakautang, mas mabilis maubos ang pera, at bumibigay ang modelo.

Inilarawan ng mga tagamasid kung paanong mas kahawig ng mga bahay-kalakal o tagapagbigay ng pananalapi sa supply chain ang ilang platform na business-to-business kaysa mga purong kumpanya ng software. Nakasalalay ang kita ng mga modelong ito sa pagtatasa ng kakayahang magbayad at maingat na pamamahala sa puhunan sa operasyon, hindi lamang sa mga tampok ng software at paglago ng mga gumagamit. Kapag ginamit ng mga pangkat ng pamunuan ang pera ng mga mamumuhunan na para sana sa produkto, logistics, o pagpapalawak ng merkado upang takpan ang mga hindi nabayarang pautang, nagkakaroon ng hindi pagtutugma na mabubunyag kapag nakahabol ang mga auditor at regulator.

Hindi ibig sabihin nito na hindi maaaring magtagumpay ang mga platform na business-to-business sa Indonesia. Dapat lamang pamahalaan na parang negosyong pampinansyal ang paglago na nakabatay sa pautang. Nangangahulugan ito ng mahihigpit na patakaran sa pautang, independiyenteng pagsusuri ng panganib, pang-araw-araw na pagsubaybay sa likididad, at malinaw na pagsisiwalat sa mga mamumuhunan kung paano ginagamit ang bawat rupiah ng equity.

Mas malawak na padron ng paghihirap: mula sa mga tagapagpautang sa fintech hanggang sa logistics

Hindi magkakahiwalay na kaso ang TaniHub at eFishery. Tinamaan ng mga imbestigasyon at hakbang ng regulator ang mga tagapagpautang sa fintech gaya ng Investree at KoinWorks. Nahaharap sa mga paratang ng paglilihis ng pondo ng isang dating ehekutibo ang kumpanyang pang-logistics na SiCepat. Nadamay rin sa mga pagsisiyasat ang ilang kilalang pangalan sa sektor ng teknolohiya. Ikinulong ngayong taon ang dating pinuno ng Gojek at dating ministro ng edukasyon na si Nadiem Makarim habang sinusuri ng mga tagausig ang proyektong pagbili ng laptop para sa mga paaralan na pinangasiwaan niya noong nasa gobyerno siya. May kinalaman ang kasong iyon sa mga patakaran sa pampublikong pagbili sa halip na pagpopondo ng venture capital, ngunit pinalalakas nito ang damdamin ng publiko na dapat managot ang mga sangkot sa mga programang may kaugnayan sa teknolohiya.

Hindi kataka-taka ang pagsisiksik ng mga problema sa mga negosyong lubos na umaasa sa pautang. Dahil sa hindi pantay na antas ng logistics sa Indonesia, kakulangan sa datos, at impormal na gawi sa merkado, mahirap magsuri ng kakayahang magbayad. Umaasa ang maraming modelo sa mabilis na pagpapalawak upang kumita, kaya natutukso ang ilang pangkat na pagandahin ang mga numero o ipagpalibang kilalanin ang mga pagkalugi. Hindi ito dahilan upang ipagpaumanhin ang maling gawain. Ipinakikita lamang nito kung bakit nangunguna ngayon sa usapan ang pagpapatupad ng batas at mas mahusay na pamamahala.

Paano binabago ng mga mamumuhunan ang kanilang mga estratehiya

Humihingi na ngayon ng patunay ang mga pondong dating nagbigay-priyoridad sa bilis. Kabilang sa karaniwang pagbabago ang pagpapalabas ng kapital batay sa mga natamong yugto, mas maraming nakalaang tranche, at mga probisyong nagpapahintulot sa mga mamumuhunan na magsuri ng mga bank statement at tax filing habang nagpapatuloy ang funding round. Mas maaga nang humihiling ang mga lupon ng mga independiyenteng direktor, mas mahusay na mga CFO, at mga tungkulin sa panloob na audit habang papalapit ang mga kumpanya sa Series B. Pinaghihiwalay ng ilang yunit ng corporate venture ang mga komersyal na pakikipagtulungan at pagpapasya sa pamumuhunan upang maiwasan ang mga salungatan sa loob ng malalaking grupo.

Nananatiling kaakit-akit ang Indonesia sa mga mamumuhunang mula sa ibang bansa dahil sa laki ng merkado nito at paggamit ng digital na teknolohiya. Nagbabago ang estratehiya: mula sa paglago anuman ang halaga tungo sa napapanatiling kita sa bawat yunit, mas mahusay na conversion ng pera, at beripikadong datos. Malamang na mapupunta ang kalakaran sa puntong patuloy na mapopondohan ang mahuhusay na pangkat, ngunit kakailanganin nilang magpakita ng mas mahusay na kontrol at mas malinaw na landas tungo sa kakayahang kumita.

Mga ginagawa ng mga regulator at samahan sa industriya

Kumilos ang OJK laban sa mga kumpanyang lumalabag sa mga tuntunin ng maingat na pamamahala, binabawi ang mga lisensya at nag-uutos ng pagpuksa kung kinakailangan. Nagpadala ng mensahe sa sektor ng pagpapautang ang hakbang laban sa TaniFund noong 2024: mabilis nang may kaparusahan ang maling pamamahala sa panganib sa pautang. Sa venture capital naman, nagpahayag ng pagkabahala ang samahan ng industriya sa Indonesia at nangakong susuporta sa pagpapatupad ng batas. Hinikayat nito ang mga miyembro na palakasin ang pananagutan, transparency, at edukasyon para sa mga founder at mamumuhunan. Makapagpapataas ng kalidad ng pagsisiwalat, pangangasiwa ng lupon, at pamamahala sa panganib ang pinagsamang pagpapatupad ng batas at mga pamantayan ng industriya.

Kailangan ding magbalanse ng mga layunin ang mga regulator. Dapat nilang protektahan ang mga mamimili at mamumuhunan nang hindi pinipigil ang inobasyon. Makakatulong ang mas malinaw na mga tuntunin sa pagsasama ng pagpapautang at kalakalan o logistics ng mga startup, mas mabilis na paglutas sa kalagayan ng mga problemadong platform, at pampublikong pag-uulat sa mga naging resulta ng pagpapatupad ng batas. Maraming matitinong founder ang naghirap noong 2024 at 2025 dahil natuyo ang kapital sa mga dahilang hindi nila kontrolado. Makagagantimpala ang mahuhulaang mga patakaran at pare-parehong pagpapatupad sa mga kumpanyang gumagawa ng tama.

Pagprotekta sa mga mamimili, supplier, at manggagawa

Kapag bumagsak ang isang platform, hindi lamang mga mamumuhunan ang napipinsala. Madalas malugi ang mga magsasakang nagsuplay ng produkto, mga nagpautang ng puhunan sa operasyon, at mga empleyadong tumanggap ng stock option. Makababawas sa pinsala ang mas matibay na kasunduan sa escrow para sa pondo ng mga nagpapautang, paghihiwalay ng balanse ng mga mamimili, at mga batayang proteksyon sa supply chain. Makapagbibigay ng kumpiyansa sa maliliit na negosyo na patuloy na gumamit ng mga digital na platform ang transparency sa mga takdang bayaran at paglutas ng mga alitan.

Isa ring bentahe sa kompetisyon ang pagprotekta sa mga mamimili at maliliit na negosyo. Makapagtatamo ng tiwala kahit sa mapagdudang merkado ang mga platform na naglalathala ng datos tungkol sa napapanahong pagbabayad, mga paghahabol, at buod ng audit. Mas madali para sa mga naghihiwalay ng mga gawaing pinansyal sa pangunahing operasyon, nagpapanatili ng matatag na reserbang kapital, at maagang nagsisiwalat ng mga transaksyon sa mga kaugnay na partido na makalikom ng pondo at makahanap ng mga katuwang.

Mga hakbang ng mga founder upang maibalik ang tiwala

May nakalaang kapital pa rin para sa mga kapani-paniwalang pangkat na lumulutas ng mga totoong problema. Maaaring mamukod-tangi sa masikip na merkado ang mga founder na nagpapakita ng disiplina. Makakatulong ang praktikal na talaan ng mga hakbang.

• Maagang kumuha ng mga bihasang pinuno sa pananalapi at bigyan ng kapangyarihan ang panloob na audit.
• Maglathala ng mga ulat sa mga mamumuhunan kada tatlong buwan na nagtutugma sa salapi, kita, at mga halagang dapat singilin.
• Gamitin ang pondo para lamang sa mga layuning inaprubahan ng lupon, at idokumento ang bawat paglilipat.
• Ihiwalay ang pagpapautang sa mga operasyon sa kalakalan o software, at magtakda ng malinaw na mga patakaran sa panganib.
• Kumuha ng mga mapagkakatiwalaang panlabas na auditor at regular na magpalit ng mga partner.
• Magtakda ng mga palugit sa pagbabayad na naaayon sa tunay na daloy ng salapi, hindi sa mga inaasahan sa paglikom ng pondo.
• Magtalaga ng mga independiyenteng direktor bago ang Series B at bumuo ng matatag na komite sa audit.
• Suriin ang mga kontrol sa pamamagitan ng biglaang pag-iinspeksyon sa imbentaryo, balanse ng mga mamimili, at mga kaugnay na partido.

Ang Buod

• Iniimbestigahan ng mga tagausig ang kasong korapsyon at money laundering na nagkakahalaga ng 25 milyong dolyar at may kaugnayan sa pagpopondo sa TaniHub mula 2019 hanggang 2023.
• Kabilang sa mga ikinulong ang kasalukuyan at dating mga ehekutibo mula sa mga yunit ng venture capital na kaugnay ng mga grupong pag-aari ng estado, pati ang mga dating pinuno ng TaniHub.
• Binawi ng OJK ang lisensya ng TaniFund noong 2024, at iniimbestigahan ng mga tagausig kung ginamit ang pera mula sa equity upang takpan ang mga pagkalugi sa pagpapautang.
• Iniimbestigahan ang eFishery, na dating nagkakahalaga ng mahigit 1 bilyong dolyar, dahil sa pinalobong kita at itinagong pagkalugi. Itinuturing na rin itong hindi mabubuhay sa komersyo.
• Bumagsak ang pagpopondo sa buong Timog-Silangang Asya noong 2024, at nagpapataw ang mga mamumuhunan ng mas mahihigpit na kontrol, mas mabagal na takbo ng mga kasunduan, at mas madalas na audit.
• Nananatiling mahalaga ang venture capital na suportado ng estado, ngunit mas mataas ang inaasahan dito pagdating sa pamamahala at pananagutan sa publiko.
• Mas mapanganib ang mga modelong nagpapalago ng negosyo sa pamamagitan ng pagpapautang at kailangan ng mga kontrol na katulad ng sa mga bangko.
• Nagsusulong ang mga regulator at grupo sa industriya ng mas mahusay na pamamahala upang maprotektahan ang mga mamimili, supplier, at mamumuhunan.