Nahaharap si Sonam Wangchuk sa 60 Araw na mga Paghihigpit Habang Tinututulan ng mga Grupo sa Ladakh ang Halalan sa Taglamig

12 min. na pagbasa
Sonam Wangchuk Faces 60 Days of Restrictions as Ladakh Groups Challenge Winter Elections

Lalong tumitindi ang alitan sa halalan sa Disyembre dahil sa mga paghihigpit sa pagkilos

Haharapin ng aktibistang pangklima na si Sonam Wangchuk ang 60 araw na mga paghihigpit sa ilalim ng kautusang inilabas ng karagdagang mahistrado ng distrito ng Leh, habang lumalawak ang mga protesta laban sa halalan sa Ladakh Autonomous Hill Development Council na nakatakda sa Disyembre 4. Maglilikha ang halalan ng walong konseho na may 100 nasasakupan, kabilang ang 36 na puwestong nakalaan para sa kababaihan, sa gitna ng mga panawagang ipagpaliban ang botohan dahil sa panahon ng taglamig at pana-panahong paglikas ng mga residente.

Mga Nilalaman
  1. Lalong tumitindi ang alitan sa halalan sa Disyembre dahil sa mga paghihigpit sa pagkilos
  2. Ano ang nangyari sa labas ng tahanan ni Wangchuk?
  3. Bakit nais ipagpaliban ng mga residente ang halalan
  4. Nangako ang administrasyon ng mga pasilidad sa pagpapainit at para sa mga botante
  5. Papalitan ng walong konseho ang dating dalawa
  6. Tinututulan ang mga bagong hangganan
  7. Naitakda na ang iskedyul ng halalan at pagboto
  8. Nananatiling hindi nalulutas ang usapin sa estadong pampamahalaan at mga panawagan para sa katarungan
  9. Mahahalagang Punto

Ipinatupad ng administrasyon ang Seksyon 163 ng Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, batay sa ulat ng pulisya at kahilingan ng hepe ng pulisya ng Leh na magpatupad ng mga hakbang na pang-iwas. Agad na nagkabisa ang kautusan at ipinagbabawal kay Wangchuk ang mga pampublikong rali at prusisyon. Ayon kay Wangchuk, pinigilan din siya ng pulisya na umalis sa kanyang tahanan.

Nagsasalikop sa komprontasyon ang ilang alitan: kung kailan praktikal na makaboboto ang mga residente, paano iginuhit ang mga bagong hangganan ng nasasakupan, sino ang may kontrol sa lokal na kaunlaran, at bakit wala pa ring ulat na inilalabas sa publiko ang hudisyal na imbestigasyon sa mga nasawi sa mga protesta noong nakaraang taon.

Ayon kay Chief Secretary Ashish Kundra, kailangang mabuo agad ang mga halal na konseho upang makapaghanda ang mga ito ng badyet para sa susunod na taon ng pananalapi. Giit ng mga organisasyong pampolitika at panlipunang sibiko sa Leh at Kargil, maiiwan sa mga desisyong tungkol sa kanilang mga komunidad ang mga residenteng umalis patungo sa mas maiinit na lugar kapag itinuloy ang halalan.

Ano ang nangyari sa labas ng tahanan ni Wangchuk?

Sinabi ni Wangchuk na dose-dosenang nakaunipormeng tauhan ang nakapuwesto sa labas ng kanyang tirahan at instituto sa Leh. Ipinakita sa mga bidyong inilathala niya na inililipat siya mula sa toldang pinagpapahingahan niya bago ang protesta laban sa iskedyul ng halalan. Sinabi niya kalaunan na pinigilan siya ng pulisya nang subukan niyang umalis ng bahay noong Biyernes.

Ganito inilarawan ni Wangchuk, isang aktibistang pangklima na kasali sa kampanya para sa mga pananggalang na konstitusyonal para sa Ladakh, ang paghihigpit sa isang bidyo:

Maaaring sabihin nilang payo ito na manatili sa bahay, pero malinaw na hindi ako pinapayagang lumabas,

Patalastas

Ayon sa pulisya, inihatid siya pauwi at pinayuhang manatili roon sa ilalim ng mga kautusang nagbabawal sa pagtitipon na inilabas ng Chief Electoral Officer at ng mahistrado ng distrito ng Leh. Kinokontrol ng mga kautusang iyon ang mga rali, protesta at iba pang pampublikong pagtitipon sa loob ng Leh Municipality.

Sa kautusang may petsang Nobyembre 11, inatasan si Wangchuk na huwag mag-organisa o sumali sa mga rali, prusisyon o pampublikong pulong na walang pahintulot, at umiwas sa mga aktibidad na maaaring gumambala sa kapayapaan ng publiko o humadlang sa proseso ng halalan. Binibigyan ng Seksyon 163 ang mga mahistrado ng kapangyarihang maglabas ng agarang mga direktibang pang-iwas kapag itinuturing nilang nanganganib ang kaayusan o kaligtasan ng publiko.

Nagsulat si Wangchuk kay Union Home Minister Amit Shah, Lieutenant Governor VK Saxena, Kundra at matataas na opisyal ng pulisya upang humingi ng paglilinaw. Ayon sa kanya, walang tahasang kautusang nagkukulong sa kanya sa kanyang tirahan o nakasulat na pahintulot para sa pagdeploy ng pulisya na ipinakita o ipinaglingkod sa kanya. Pinagtatalunan pa rin kung anong eksaktong nakasulat na pahintulot ang ginamit upang pigilan siyang umalis ng bahay.

Sa kanyang liham, kinuwestiyon ni Wangchuk ang paggamit sa mga patakaran sa halalan upang paghigpitan ang kanyang pagkilos at pananalita:

Hindi maaaring gamitin, sa ganang sarili nito, ang pagpapatupad ng Model Code of Conduct na nakatala sa kautusan bilang pangkalahatang batayan upang limitahan ang karapatang ito o magpataw ng mga paghihigpit na sa bisa nito ay nagkukulong sa akin sa aking tirahan, kung walang iba pang naganap na nagbibigay-katwiran dito,

Bakit nais ipagpaliban ng mga residente ang halalan

Ayon kay Chering Dorje Lakrook, cochair ng Leh Apex Body, umalis na ang hindi bababa sa 25 porsiyento ng populasyon ng Ladakh patungong Kashmir at iba pang bahagi ng India dahil sa lamig. Konkretong ipinakikita ng kanyang tantiya ang usapin sa pagboto sa taglamig: posibleng isa sa bawat apat na tao ang wala sa rehiyon.

Sa ilang lugar sa Ladakh, maaaring bumaba sa humigit-kumulang minus 20 degrees Celsius ang temperatura tuwing Disyembre. Ayon sa mga tumututol sa iskedyul, hindi lang pagpunta sa himpilan ng botohan sa malamig na umaga ang problema. Maaaring kailanganing bumiyahe pabalik ng mga residenteng umalis para sa panahon upang makaboto.

Patalastas

Nanawagan din si Haji Mohammad Haneefa Jan, kinatawan ng Ladakh sa Lok Sabha, na ipagpaliban ang halalan. Nagsimula ang Leh Apex Body ng walang takdang-taning na protesta sa Nangwang Dorjay Stobdan Park, habang sinuportahan ng Kargil Democratic Alliance ang mga protesta at tigil-operasyon sa Kargil.

Ipinahayag ng Ladakh Buddhist Association na iboboykot nito ang halalan sa panchayat at munisipalidad. Sinuportahan ng iba pang organisasyon, kabilang ang Ladakh Gompa Association at Anjuman Imamia, ang protesta sa Leh. Iniuugnay ng mga hakbang na ito ang pagtutol sa iskedyul sa mas malawak na panawagan para sa higit na lokal na impluwensiya sa mga desisyon ng pamahalaan.

Nangako ang administrasyon ng mga pasilidad sa pagpapainit at para sa mga botante

Ipinagtanggol ni Kundra ang iskedyul at sinabing magkakaroon ng mga pampainit sa mga himpilan ng botohan at magkakahiwalay na pila para sa matatandang botante. Inatasan ang mga deputy commissioner na ayusin ang mga pasilidad na kailangan para makaboto sa mga kondisyon ng taglamig.

Itinuro ng chief secretary na karaniwang bukas ang mga paaralan hanggang Disyembre 15 o 16 at iginiit na dapat ding makalabas ang mga nasa hustong gulang upang bumoto. Nakatuon ang tugon niya sa pagpapadali ng pagboto para sa mga taong nasa Ladakh; nais din ng mga lider ng protesta na tugunan ng administrasyon ang kawalan ng mga residenteng lumipat na sa ibang lugar.

Ayon kay Kundra, kung lalo pang maaantala ang halalan, hindi magkakaroon ng sapat na panahon ang mga bagong konseho upang ihanda ang kanilang mga badyet para sa darating na taon ng pananalapi. Tinutukoy ng mga badyet kung aling mga lokal na proyekto ang pagkakalooban ng pondo, kaya mahalaga ang iskedyul hindi lamang sa representasyong pampolitika kundi pati sa pagpaplano ng kaunlaran.

Ayon sa administrasyon, tatlong taon nang walang halalan sa panchayat. Layunin daw nitong ibalik ang mga halal na institusyon at bigyan ng gumaganang mga konseho ang mga bagong distrito. Sinuportahan ng Bharatiya Janata Party ang halalan at hinimok ang mga residente na lumahok.

Papalitan ng walong konseho ang dating dalawa

Dati, may mga autonomous hill council ang Ladakh sa Leh at Kargil, na bawat isa ay may 26 na halal na nasasakupan. Dahil sa anim na karagdagang distrito, magiging walo ang kabuuan at inaasahang bubuuin ang walong konseho.

Dadami sa 100 mula 52 ang mga bagong halal na nasasakupan, dagdag na 48 o humigit-kumulang 92 porsiyento. Inilarawan ni Kundra ang paghahati bilang 50 nasasakupan sa teritoryo ng bawat isa sa dating mga distrito ng Leh at Kargil. May 36 na puwestong nakalaan para sa kababaihan, katumbas ng 36 porsiyento ng kabuuan.

Patalastas

Responsable ang mga konseho sa lokal na pagpaplano at kaunlaran sa ilalim ng Ladakh Autonomous Hill Development Councils Act, 1997. Ayon kay Kundra, mananatili sa mga binagong konseho ang kanilang mga umiiral na kapangyarihang itinakda ng batas at bibigyan ang mga ito ng karagdagang tungkuling nakalaan para sa mga institusyon ng district panchayat sa ilalim ng ika-73 Susog sa Konstitusyon, na nagtatakda ng balangkas konstitusyonal para sa lokal na pamahalaang rural.

Nagtapos noong Oktubre 31, 2025 ang limang taong termino ng konseho ng Leh. Maagang binuwag ang konseho ng Kargil matapos magbitiw ang mahahalagang konsehal. Bahagi ng paliwanag ng administrasyon sa mabilis na pagpapatuloy ng halalan ang pagpuno sa mga puwang sa halal na pamahalaan.

Tinututulan ang mga bagong hangganan

Itinakda sa abiso sa delimitation na inilabas noong Nobyembre 5 ang bagong mapa ng mga nasasakupan sa halalan. Ang delimitation ay ang pagtukoy kung aling mga nayon o komunidad ang kabilang sa bawat nasasakupan, upang malaman ng mga residente kung saang puwesto sila boboto at ng mga kandidato kung sino ang kanilang kakatawanin.

Ayon kay Kundra, nakabatay ang mga hangganan sa populasyon ng mga distrito at sa mga patakaran ng konseho na inabisuhan. Hindi maaaring hatiin ang isang panchayat halqa, o sakop ng konseho ng nayon, o isang municipal ward upang bumuo ng nasasakupan. Maaaring pagsamahin ang dalawa o higit pang panchayat.

Ayon kay Sajjad Kargili, miyembro ng Kargil Democratic Alliance, hindi sapat ang konsultasyon sa mga lokal na residente at apektadong organisasyon bago ihanda ang mapa. Naghahangad ang kanyang organisasyon ng isang independiyenteng komisyon para sa delimitation.

Magkakaibang bahagi ng proseso ang tinutukoy ng dalawang panig. Inilalarawan ng administrasyon ang mga patakarang ginamit sa pagguhit ng mga hangganan; nais naman ng mga tumututol ang isang independiyenteng lupon at mas malawak na pakikilahok ng publiko sa pagpapasya rito. Mahalaga ang mga hangganan ng nasasakupan dahil itinatakda ng mga ito kung aling mga komunidad ang sama-samang maghahalal ng kinatawan.

Naitakda na ang iskedyul ng halalan at pagboto

Nagtatakda ang pangunahing iskedyul ng hill council ng botohan sa Disyembre 4 at pagtatapos ng proseso pagsapit ng Disyembre 8. Itinakda rin ang Nobyembre 21 bilang petsa ng botohan para sa hill council, habang nakatala ang petsang iyon para sa pagboto sa panchayat at munisipalidad. Kailangan ng pinagsama-samang paglilinaw mula sa administrasyon upang malutas ang magkasalungat na petsa para sa hill council.

Kabilang sa mga inihayag na petsa ang sumusunod:

  • Oktubre 26: Inihayag ang programa ng halalan sa panchayat at munisipalidad at nagkabisa ang Model Code of Conduct.
  • Nobyembre 5: Inilabas ang abiso sa delimitation.
  • Nobyembre 8: Nagsagawa ng tigil-operasyon ang Kargil laban sa iskedyul ng halalan.
  • Nobyembre 11: Iniutos ang mga paghihigpit kay Wangchuk sa ilalim ng Seksyon 163.
  • Nobyembre 17, 2026: Huling araw ng paghahain ng nominasyon para sa hill council.
  • Nobyembre 18: Pagsusuri sa mga papeles ng nominasyon.
  • Nobyembre 20: Huling araw para umatras ang mga kandidato.
  • Disyembre 4: Pangunahing inihayag na petsa ng botohan para sa hill council.
  • Disyembre 8: Huling araw ng pagkumpleto sa proseso ng halalan.
Patalastas

Ayon kay Kundra, 55 sa 192 posisyon ng sarpanch ang napunan na nang walang labanan, kaya 137 na lang ang pagbotohan. Namumuno ang isang sarpanch sa panchayat ng nayon. Sinabi rin niya na 1,186 sa 1,428 kandidato sa panch ang nahalal nang walang kalaban. Naglilingkod ang mga miyembro ng panch sa mga lupon ng nayon.

May 42 kandidato sa 21 ward ang halalan sa munisipalidad ng Leh. Sa 17 municipal ward ng Kargil, apat na kandidato ang idineklarang nahalal nang walang kalaban. Panalo ang kandidatong walang kalaban nang walang botohan dahil wala nang ibang kwalipikadong kandidato para sa puwestong iyon.

Pinag-iisipan ng administrasyon na sabay na bilangin ang mga boto sa hill council, munisipalidad at panchayat upang hindi maimpluwensiyahan ng resulta ng isang halalan ang iba. Iminungkahi pa lamang ang paraang ito ng pagbibilang at hindi pa ito kumpirmado.

Nananatiling hindi nalulutas ang usapin sa estadong pampamahalaan at mga panawagan para sa katarungan

Kampanya rin ang Leh Apex Body at Kargil Democratic Alliance para sa pagkakaroon ng estadong pampamahalaan at proteksiyon sa ilalim ng Ikaanim na Iskedyul ng Konstitusyon. Naging hiwalay na Union Territory ang Ladakh na walang legislative assembly noong 2019. Nagtatakda ang Ikaanim na Iskedyul ng mga kaayusan para sa awtonomong pamamahala sa mga tinukoy na lugar ng mga tribo, kabilang ang mga kapangyarihang may kinalaman sa lupa at mga lokal na usapin.

Nakahinto mula Oktubre 22 ang mga pag-uusap ng mga organisasyon at ng Union Home Ministry. Inakusahan ng dalawang grupo ang high level committee ng ministeryo na umatras sa mga naunang pangako. Kaya umuunlad ang alitan sa halalan habang nakatigil ang mga negosasyon tungkol sa mas malawak na katayuang pampolitika ng Ladakh.

Kinuwestiyon din ni Wangchuk ang pagkaantala sa ulat ng komisyong hudisyal tungkol sa karahasan noong Setyembre 24 sa Leh noong nakaraang taon. Iniulat na hindi bababa sa lima ang napatay sa mga sagupaan ng mga nagpoprotesta at puwersang panseguridad, kabilang ang retiradong sundalong si Tsewang Tharchin.

Naglabas ng bidyo si Mepham Khasdup, anak ni Tharchin, noong Nobyembre 12 upang humingi ng katarungan para sa kanyang ama at parusa sa mga responsable. Patuloy na hinihiling ng mga pamilya at lider ng protesta na ilabas ang mga natuklasan ng imbestigasyon. Wala pang inihayag na petsa ng paglalabas ng ulat o ng pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa Home Ministry.

Ayon kay Kargili, nais din ng mga organisasyon na bawiin ang bagong patakaran sa alak. Nangako si Kundra na susuriin ito sa pamamagitan ng konsultasyon sa publiko matapos ang halalan, alinsunod sa Model Code of Conduct. Para sa mga residente, nakasalalay sa mga agarang desisyon kung itutuloy ang pagboto sa taglamig at kung sino ang makalalahok, habang hindi pa tapos ang mga negosasyon tungkol sa mga pananggalang konstitusyonal at pananagutan.

Mahahalagang Punto

  • Haharapin ni Wangchuk ang 60 araw na mga paghihigpit at ayon sa kanya ay pinigilan siya ng pulisya na umalis sa kanyang tahanan.
  • Itinatakda ng pangunahing iskedyul ng hill council ang Disyembre 4 para sa botohan at Disyembre 8 para sa pagtatapos ng proseso; kailangang linawin ang magkasalungat na petsang Nobyembre 21.
  • Magkakaroon ang walong konseho ng 100 nasasakupan, kabilang ang 36 na puwestong nakalaan para sa kababaihan.
  • Ibinabatay ng mga lider ng protesta ang kanilang pagtutol sa paglikas ng mga residente tuwing taglamig at kinukuwestiyon ang konsultasyong isinagawa tungkol sa mga bagong hangganan ng nasasakupan.
  • Nangangako ang administrasyon ng mga himpilan ng botohan na may pampainit at sinasabing kailangan ng mga konseho ng panahon upang maghanda ng mga badyet.
  • Nakahinto mula Oktubre 22 ang mga pag-uusap tungkol sa estadong pampamahalaan, habang hinihintay ng mga pamilya ang ulat ng hudisyal na imbestigasyon sa mga nasawi sa Leh noong nakaraang taon.
Ibahagi ang artikulong ito

Baka magustuhan mo rin