Bumagsak ang Rupiah ng Indonesia sa Pinakamababang Antas sa Kasaysayan Habang Lumalalim ang mga Problema sa Pananalapi at Estruktura

Isang Makasaysayang Paglagpas sa Hangganan

Gumuho ang mga sikolohikal na hadlang para sa rupiah ng Indonesia noong kalagitnaan ng Mayo, nang bumagsak ito lampas Rp 17,600 kada dolyar ng Estados Unidos at umabot sa pinakamahinang antas sa naitalang kasaysayan ng salapi. Umabot sa Rp 17,670 ang palitan sa intraday trading bago magsara malapit sa Rp 17,668, kaya umabot sa humigit-kumulang 5 porsiyento ang ibinaba nito mula simula ng taon. Para sa bansang sariwa pa rin ang alaala ng krisis pinansyal sa Asya noong 1998, nang bumagsak ang rupiah sa Rp 16,800 kada dolyar sa pinakamahina nitong antas, higit pa sa estadistikang palatandaan ang bagong rekord. Hudyat ito ng lumalawak na agwat sa pagitan ng mga opisyal na pagtitiyak at realidad ng merkado.

Matagal nang inilalarawan ng mga awtoridad ang salapi bilang mababa ang halaga kumpara sa mga pundamental na salik ng ekonomiya, ngunit nabahala ang mga mamumuhunan sa bilis ng paghina nito at mariing binatikos ito ng mga ekonomista. Naging tampulan ng mas malawak na pangamba sa katatagan ng makroekonomiya ng Indonesia ang paglampas sa antas na Rp 17,500, sa panahong sinusubok ng pabagu-bagong kalagayan sa buong mundo ang mga umuusbong na merkado.

Mga Ugat ng Krisis sa Pananalapi ng Gobyerno

Ayon kay Teuku Riefky, ekonomista sa Institute for Economic and Social Research ng University of Indonesia (LPEM FEB UI), higit na dulot ng lumalalang suliranin sa pananalapi ng gobyerno ang paghina ng rupiah kaysa sa mga mekanismo ng pananalapi. Aniya, mabilis na kumikipot ang puwang ng gobyerno sa paggasta dahil pinapataas ng pandaigdigang pagmahal ng langis ang gastos sa subsidiya sa gasolina, habang nananatiling mahina ang kita sa buwis.

Itinuro ni Riefky ang dumaraming gastos na kaugnay ng mga pangunahing programa ni Pangulong Prabowo Subianto, kabilang ang Libreng Pagkain (MBG) at mga Kooperatiba ng mga Nayon na Pula at Puti (KDMP). Bagaman popular sa politika ang mga programang ito, inuubos ng mga ito ang pondo ng gobyerno sa panahong hindi nito kayang tustusan ang gayong gastos. Hinimok niya ang gobyerno na ilipat ang paggasta mula sa mga aytem sa badyet na aniya'y hindi gaanong produktibo tungo sa tulong panlipunan at produktibong paggasta na tuwirang sumusuporta sa kapakanan at paglago.

Ang suliranin sa pananalapi ng gobyerno ay nagmumula sa kumikipot na puwang nito sa paggasta, dulot ng tumataas na pasanin ng subsidiya sa gasolina kasabay ng pagmahal ng langis at mahinang kita sa buwis.

Nakababahala ang mga kalkulasyon. Binuo ang badyet ng estado para sa 2026 batay sa palitang Rp 16,500 kada dolyar. Ayon sa mga pagkalkula ng sensitivity ng Ministri ng Pananalapi, bawat paglihis na 100 rupiah mula sa palagay na iyon ay nagpapalaki sa depisit ng gobyerno nang humigit-kumulang Rp 800 bilyon. Sa kasalukuyang antas, umaabot na sa trilyon-trilyong rupiah ang ipinahihiwatig na bigat sa pananalapi, kaya nagiging mas mahirap panatilihin ang napapanatiling pananalapi ng bayan nang hindi umaasa sa mas malaking pangungutang o mapaminsalang pagbawas sa paggasta.

Sinisira ng mga Di-pagkakatugma sa Estruktura ang Kumpiyansa

Higit pa sa agarang presyur sa badyet, ipinakikita ng matagal na paghina ng rupiah ang matagal nang mga di-pagkakatugma sa estruktura na naglantad sa ekonomiya sa mga panlabas na dagok. Patuloy na nagkaroon ng depisit sa kasalukuyang account ang Indonesia sa halos buong nakaraang tatlong dekada, at tinustusan ang paglago sa pamamagitan ng pabagu-bagong pagpasok ng portfolio investment sa halip na matatag na lokal na ipon. Nananatiling lubhang nakadepende sa mga kalakal ang batayan ng pagluluwas ng bansa, kaya lantad ito sa pagbabago ng presyo at hindi sapat ang kinikita nitong dayuhang salapi mula sa mga produktong yari o serbisyo.

Nakatutulong ang mga kahinaang ito na ipaliwanag kung bakit mas mahina ang naging takbo ng rupiah kaysa sa mga salapi ng mga karatig-bansa gaya ng baht ng Thailand at piso ng Pilipinas sa kamakailang paglakas ng dolyar. Bagaman nakaapekto sa lahat ng umuusbong na salapi sa Asya ang mga panlabas na salik gaya ng paninindigan ng Federal Reserve ng Estados Unidos na panatilihing mataas nang mas matagal ang mga interest rate at ang pagdaloy ng pondo sa mga ligtas na pamumuhunan, pinalalala ng mga kakulangan sa estruktura ng Indonesia ang bawat dagok.

Nagdagdag pa ng isa pang antas ng panganib ang madalas na pagbabago ng mga patakaran. Naging maingat ang mga mamumuhunan dahil sa biglaang pagbabago ng mga regulasyon at ambisyosong proyektong pinamumunuan ng estado na walang malinaw na modelo ng kita. Nagdulot ng mga tanong tungkol sa pamamahala ang pagtatatag sa Daya Anagata Nusantara Investment Management Agency (Danantara), isang pondo ng estado na nilayong pagsama-samahin ang mga ari-arian ng mga negosyong pag-aari ng estado. Lalong tumindi ang pangamba tungkol sa kalayaan ng mga institusyon matapos italaga ang pamangkin ni Pangulong Prabowo bilang isang deputy governor sa Bank Indonesia, na nagpasiklab sa pangambang maaaring maimpluwensiyahan ng politika ang patakaran sa pananalapi.

Lubhang sensitibo ang mga merkado sa anumang palatandaang maaaring humina ang kalayaan ng sentral na bangko. Kapag kumupas ang tiwala sa integridad ng mga patakaran, mabilis na lumalabas ang kapital. Mula kalagitnaan ng Marso hanggang kalagitnaan ng Abril lamang, nagtala ang Indonesia ng netong paglabas ng portfolio investment na $1.47 bilyon, na karamihan ay mula sa mga sapi. Nagpatuloy ang kalakaran habang lalo pang humina ang pagkagusto ng mga mamumuhunan sa pandaigdigang panganib.

Lumalalang Panlabas na Presyur

Bagaman naglatag ng kondisyon ang mga kahinaan sa loob ng bansa, ang mga puwersang panlabas ang nagdulot ng agarang dagok. Itinulak ng tumitinding tensiyong heopolitikal sa Gitnang Silangan, lalo na ng sigalot na kinasasangkutan ng Iran at ng posibilidad na harangin ang Kipot ng Hormuz, ang pandaigdigang presyo ng langis paakyat sa humigit-kumulang $110 kada bariles. Bilang bansang netong tagaangkat ng langis na nag-aangkat ng tinatayang isang milyong bariles kada araw na pinagsamang gasolina at krudo, halos $40 bilyon kada taon ang ginagastos ng Indonesia sa pag-aangkat ng enerhiya. Bawat dolyar na pagtaas sa presyo ng langis ay nagpapalaki sa depisit sa kalakalan at nagpapataas sa pangangailangan ng dolyar ng Estados Unidos para pambayad sa mga kargamento.

Lalo pang pinasama ang sitwasyon ng pag-aatubili ng Federal Reserve ng Estados Unidos na magbawas ng interest rate mula sa kasalukuyang antas na 3.75 porsiyento. Dahil umakyat sa 4.47 porsiyento ang yield ng 10-taong Treasury bond ng Estados Unidos, kumipot ang agwat ng interest rate sa pagitan ng mga asset ng Indonesia at mga instrumentong nakabatay sa dolyar. Inilipat ng mga pandaigdigang mamumuhunan ang kapital pabalik sa mga ligtas na pamumuhunan dahil hindi na sapat ang kabayaran para sa panganib ng umuusbong na mga merkado. Nagtala ang Indonesia ng netong paglabas ng kapital na $1.6 bilyon sa unang tatlong linggo pa lamang ng Enero, at bumilis pa ito mula nang magsimula ang digmaan sa Iran.

Nagdulot din ng panlabas na dagok ang index provider na MSCI nang alisin nito ang 18 sapi ng Indonesia mula sa mga index nito sa pagsusuri noong Mayo 2026, na higit na marami kaysa sa inaasahan ng Jakarta. Dahil sa pangamba tungkol sa konsentrasyon ng pagmamay-ari ng sapi at limitadong free float sa malalaking kumpanyang nakalista sa stock exchange, nagbunsod ang mga pagtanggal na ito ng malawakang pagbebenta ng mga dayuhang mamumuhunan bago ang muling pagbabalanse at lalo pang nagpababa sa pagpasok ng dolyar sa lokal na merkado.

Nasa Imposibleng Sitwasyon ang Bank Indonesia

Ipinilit ni Perry Warjiyo, gobernador ng Bank Indonesia, na ginagawa ng sentral na bangko ang lahat para ipagtanggol ang salapi. Pinaigting ang mga interbensiyon sa spot market, non-deliverable forward at merkado ng bono, at nagpatupad ang sentral na bangko ng pitong hakbang para patatagin ang salapi, kabilang ang mga operasyon sa pamamagitan ng Bank Indonesia Rupiah Securities (SRBI). Gayunman, apat na magkakasunod na buwan nang bumababa ang reserbang panlabas na salapi, mula $148.2 bilyon noong Marso tungong $146.2 bilyon noong Abril. Bagaman sapat pa ang antas na iyon para tustusan ang humigit-kumulang 5.8 buwan ng pag-aangkat, ipinakikita ng patuloy na pagbaba na hindi maaaring makialam nang walang hanggan ang sentral na bangko nang hindi nanganganib na humarap mismo sa krisis ng kumpiyansa.

May batayang limitasyon ang mga pagsisikap na patatagin ang salapi, na kilala sa ekonomiks bilang Imposibleng Tatsulok. Hindi kayang sabay na panatilihin ng alinmang sentral na bangko ang matatag na palitan ng salapi, magpatupad ng independiyenteng patakaran sa pananalapi at magpahintulot sa malayang paggalaw ng kapital. Sa pagtatangkang pakinisin ang pabagu-bagong halaga ng rupiah habang pinananatili ring pabor sa paglago ang mga interest rate, mabilis na nauubos ng Bank Indonesia ang mga reserba sa bilis na hindi napapanatili.

Inaasahan na ngayon ng mga merkado ang posibilidad na itaas ang policy rate sa pulong ng sentral na bangko sa Mayo. Inaasahan ng mga ekonomista sa DBS at OCBC ang pagtaas ng 25 basis point tungo sa 5 porsiyento, na maglilipat sa tuon mula sa pagsuporta sa paglago tungo sa pagtatanggol sa salapi. Gayunman, nagbabala ang ilang analista na kung walang kasabay na pagsasaayos sa pananalapi ng gobyerno, panahon lamang ang mabibili ng mas mataas na interest rate at hindi nito maibabalik ang kumpiyansa. Ayon kay Riefky, malabong magkaroon ng makabuluhang epekto ang programang Bond Stabilization Fund (BSF) ni Purbaya Yudhi Sadewa, ministro ng Pananalapi, kung mananatiling nag-aalinlangan ang mga mamumuhunan sa mas malawak na takbo ng pananalapi ng gobyerno.

Salungat sa Tiyak na Kalagayan ang mga Tiniyak ng mga Pulitiko

Habang nababahala ang mga merkado, sinikap ng gobyerno na magpakita ng kapanatagan. Dalawang beses nang sinabi ni Pangulong Prabowo sa mga tagapakinig sa Silangang Java na walang dahilan para mag-alala ang mga taganayon dahil hindi sila nakikipagtransaksiyon sa dolyar ng Estados Unidos. Iginiit niyang nananatiling tiyak ang suplay ng pagkain at enerhiya sa Indonesia at matatag sa pundasyon ang ekonomiya.

Sa halip na mapanatag ang mga ordinaryong mamamayan, nagbunsod ang mga pahayag ng mga meme at parodyong mapanlibak sa social media sa Indonesia. Pinagtawanan ng mga gumagawa ng nilalaman ang mungkahing hindi naaapektuhan ng pandaigdigang mga merkado ang buhay sa kanayunan. Sa isang kumalat na video, mapanlibak na sinabi na kabayo pa rin ang ginagamit ng mga taganayon sa pagbiyahe at kailangan nilang mangaso para makakuha ng pagkain.

Binawi kalaunan ni Ministro ng Pananalapi Purbaya ang mga pahayag at ipinaliwanag na sinisikap lamang ng Pangulo na pasiglahin ang mga tagapakinig sa isang nayon. Gayunman, ayon sa mga ekonomista, ipinakikita ng saloobing ito ang mapanganib na hindi pagkaunawa sa paraan ng paglaganap ng epekto ng paghina ng salapi sa ekonomiya. Sinabi ni Bhima Yudhistira, executive director ng Centre of Economic and Law Studies (Celios), na umaasa rin sa inaangkat na gasolina, liquefied petroleum gas, pataba, motorsiklo at elektronikong kagamitan ang mga liblib na komunidad, at lahat ng ito ay nagmamahal kapag bumabagsak ang rupiah.

Ramdam na ng mga ordinaryong Indonesian ang bigat nito. Sa Blitar, Silangang Java, napansin ni Ninik Sukarmi, isang maybahay na 57 taong gulang, na lumiit ang mga bahagi ng tokwa at tempeh mula sa lokal na tindahan simula bago ang mga bakasyon ng Eid noong Marso. Nang itanong niya ang dahilan, binanggit ng tindera ang pagtaas ng gastos sa plastik na pambalot at inaangkat na mga soya. Ipinakikita ng kuwentong ito ang malupit na realidad: maging ang mga pagkaing pangunahing bahagi ng lokal na tradisyon ay nakasalalay sa pandaigdigang supply chain para sa mga sangkap at pambalot ng mga ito.

Paghahanap ng Napapanatiling Pinakamababang Antas

Higit pa sa panandaliang interbensiyon sa merkado ang kailangan para maibalik ang katatagan ng rupiah. Nagbabala si Eddy Junarsin, ekonomista sa Gadjah Mada University, na kung hindi maingat na mapamamahalaan ang mga kasalukuyang presyur, maaari itong magbunsod ng destabilisadong espekulasyon kung saan magtutulak ang takot sa higit pang pagbebenta. Aniya, mahirap ang balanseng kailangang panatilihin ng Bank Indonesia sa mga patakaran. Maaaring pasiglahin ng pagbabawas ng interest rate ang paglago ngunit nanganganib itong magpaigting ng implasyon, samantalang maaaring mapigil ng pagtataas nito ang implasyon kapalit ng mas mabagal na paglago at mas mataas na kawalan ng trabaho. Kailangan ang interbensiyon sa merkado ng palitan ng salapi, aniya, ngunit dapat itong manatiling limitado at samahan ng mga hakbang na magbabalik sa perang inilabas sa ekonomiya, upang maiwasang maubos ang mga reserba o masira ang pangmatagalang kumpiyansa.

Binigyang-diin din ni Junarsin na hindi kayang kumilos nang mag-isa ng patakaran sa pananalapi. Mahalaga ang suporta ng gobyerno sa pananalapi, lalo na sa pagpapanatili ng balanseng badyet at mahusay na pamamahala sa pambansang utang. Mahalaga rin ang malinaw na pakikipag-usap tungkol sa mga patakaran, katiyakan sa batas at katatagang pampolitika para makahikayat ng pangmatagalang pamumuhunan sa halip na panandaliang ispekulatibong kapital.

Mula sa teknikal na pananaw sa merkado, nagbabala ang mga analista na maaaring simula pa lamang ng matagal na yugto ng pagsasama-sama ng presyo ang antas na Rp 17,500. Sa batayang sitwasyong magpapatuloy ang tensiyon sa Gitnang Silangan nang walang malaking paglala, maaaring makipagkalakalan ang rupiah sa pagitan ng Rp 17,550 at Rp 17,700 kada dolyar sa mga susunod na buwan. Gayunman, kung magtagal ang pagsasara sa Kipot ng Hormuz at lumampas sa $120 kada bariles ang presyo ng langis, ipinakikita ng mga pagtataya na maaaring humina ang salapi hanggang Rp 18,000 o maging Rp 18,300 kada dolyar. Lalo nitong palalalain ang implasyong dulot ng inaangkat na mga produkto, pipisilin ang tubo ng mga korporasyon at magpapataas sa panganib ng tanggalan ng mga manggagawa habang nagbabawas ng gastos ang mga tagagawa.

Kung mayroon mang mabuting balita, mas nagiging kompetitibo ang mga iniluluwas ng Indonesia dahil sa mahinang rupiah at maaari itong makahikayat ng direktang pamumuhunan mula sa ibang bansa sa pamamagitan ng pagpapababa sa lokal na gastos sa produksyon ng mga dayuhang kompanya. Dumami na ang mga turista, kung saan dumagsa ang mga bisita mula Singapore sa Batam at Bintan upang samantalahin ang paborableng palitan ng salapi. Gayunman, malabong matumbasan ng mga benepisyong ito ang mas malawak na pinsala sa ekonomiya kung magpapatuloy nang walang tigil ang paghina.

Buod

• Bumagsak ang rupiah sa rekord na pinakamababang antas na humigit-kumulang Rp 17,668 kada dolyar ng Estados Unidos noong kalagitnaan ng Mayo, lampas sa mga antas na naabot pa noong krisis ng 1998.
• Ayon sa mga ekonomista, pangunahing sanhi ng paghina nito ang mga problema sa pananalapi ng gobyerno, kabilang ang pagtaas ng subsidiya sa gasolina, mahinang kita sa buwis at magastos na mga pangunahing programa gaya ng Libreng Pagkain (MBG) at mga kooperatiba ng nayon (KDMP).
• Lalo pang pinalala ng mga di-pagkakatugma sa estruktura, kabilang ang matagal nang depisit sa kasalukuyang account, pag-asa ng mga iniluluwas sa mga kalakal at pabagu-bagong daloy ng kapital, ang kahinaan ng salapi na hindi kayang lutasin ng patakaran sa pananalapi lamang.
• Pinabilis ng mga panlabas na dagok, kabilang ang sigalot sa Iran, pagtaas ng presyo ng langis at mga patakaran ng Federal Reserve, ang paglabas ng kapital at pinalawak ang agwat sa kalakalan ng Indonesia.
• Pinaigting ng Bank Indonesia ang mga interbensiyon sa salapi at inaasahan ng mga merkado na itataas nito ang interest rate, bagaman nalilimitahan ang kakayahan nito ng pagbaba ng mga reserbang panlabas na salapi at ng mahirap lutasin na tunggalian sa mga layunin ng patakaran.
• Nayanig ang tiwala ng publiko dahil sa mga opisyal na pahayag na minamaliit ang epekto sa mga komunidad sa kanayunan, samantalang nagbabala ang mga analista na naaapektuhan na ng implasyong dulot ng mga inaangkat na produkto ang presyo ng pagkain at kakayahang bumili ng mga sambahayan.
• Kung walang kapani-paniwalang pagsasaayos sa pananalapi ng gobyerno, reporma sa estruktura at malinaw na pakikipag-usap tungkol sa mga patakaran, nagbabala ang mga analista na maaari pang humina ang rupiah hanggang Rp 18,000 o higit pa.