Nagpapahirap sa Badyet at Sumusubok sa Kredibilidad ng Pamunuan ang Libreng Pagkain sa Indonesia

Programang Walang Kapantay ang Lawak

Sa madaling-araw sa pinakatimog na lalawigan ng Indonesia, umaalingawngaw ang kalansing ng mga kaldero at kawali sa isang maliit na gusaling asul at puti sa Toineke. Naghahanda ang mga manggagawa ng 2,500 pagkain araw-araw para sa mga lokal na paaralan at sentrong pangkalusugan, sa mga salit-salitang shift na nagsisimula ng alas-2 ng madaling-araw at nagpapatuloy hanggang hapon. Mas malapit ang liblib na nayon sa Timor na ito sa Australia kaysa sa Jakarta, ngunit isa lamang ito sa napakaraming lugar na saklaw ng malawakang pambansang programang isinusulong ni Pangulong Prabowo Subianto sa napakabilis na takbo. Layunin ng programa na magbigay ng libreng masustansyang pagkain sa bawat bata sa libu-libong isla ng Indonesia, anuman ang pangangailangan o katayuang pang-ekonomiya ng bawat isa.

"Tuloy-tuloy ang trabaho, araw-araw," sabi ni Yufrianti Hautias, 24, isang dating guro na namamahala na ngayon sa kusina. "Kapag natapos na ang isang pangkat, ang susunod naman ang papalit. Mas tahimik nang kaunti tuwing Linggo, pero kailangan pa rin naming maghanda para sa pamamahagi sa Lunes. Sa totoo lang, halos wala kaming oras para magpahinga."

Naging haligi ng kampanya ni Prabowo sa pagkapangulo noong 2024 ang inisyatiba para sa libreng pagkain, at mabilis itong naging isa sa pinakamalalaking programang panlipunan na may ganitong uri sa buong mundo. Naglaan ang pamahalaan ng Rp 51.5 trilyon (S$3.8 bilyon) noong 2025, ngunit planong gumastos ng Rp 335 trilyon (humigit-kumulang US$19.7 bilyon) sa 2026, o halos 11 porsiyento ng kabuuang gastusin ng pamahalaan. Target ng programa ang halos 83 milyong benepisyaryo, kabilang ang mga mag-aaral, paslit, buntis, at nagpapasusong ina. Sinabi ni Dadan Hindayana, pinuno ng National Nutrition Agency (BGN) na nangangasiwa sa inisyatiba, na ilang beses siyang nakikipag-usap sa pangulo bawat linggo. Hindi nagbabago ang tagubilin: pabilisin ang pagpapatupad anuman ang mga hadlang sa logistik.

Para kay Prabowo, isang retiradong heneral ng hukbo, daan ang mga pagkain tungo sa mas mabuting nutrisyon at pagpapatuloy ng pag-aaral ng mga bata, habang tinutulungan din ang mga magsasaka, lumilikha ng trabaho, at nagpapalakas ng pagkonsumo. Nangangako ang inisyatiba ng balanseng pagkain tuwing araw ng pasok para sa mga mag-aaral, at anim na araw bawat linggo naman para sa mga paslit at ina. Gayunman, iginiit ng mga kritiko na nagsasayang ng pondo ang unibersal na pamamaraan dahil napupunta rin ang tulong sa mga hindi nangangailangan nito, habang lalo nitong pinipiga ang masikip nang badyet.

Presyur sa Pananalapi at mga Babala sa Credit Rating

Dumarating ang napakalaking gastusing ito sa alanganing panahon para sa pananalapi ng Indonesia. Parehong ibinaba ng Moody’s Ratings at Fitch Ratings sa negatibo ang pananaw sa credit rating ng Indonesia, dahil sa pangambang maaaring lumampas ang bansa sa matagal na nitong itinakdang limitasyon na 3 porsiyento ng GDP para sa depisit sa badyet. Isa ang limitasyong ito sa iilang pamana ng krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997 na nananatili pa rin, at naging pundasyon ito ng disiplina sa makroekonomiya ng Indonesia sa loob ng maraming dekada.

Lalo pang nagpapabigat sa mga limitasyong ito ang mga tensiyong heopolitikal sa buong mundo. Itinulak ng digmaan sa Iran ang presyo ng langis sa mahigit $100 kada bariles, lampas na lampas sa palagay na $70 na ginamit sa badyet ng Indonesia para sa 2026. Nagbabala si Airlangga Hartarto, coordinating minister para sa mga usaping pang-ekonomiya, na sa mga sitwasyong mataas ang presyo ng langis na $115-$120 kada bariles, maaaring lumobo sa humigit-kumulang 4.06 porsiyento ng GDP ang depisit. Kinilala ni Finance Minister Purbaya Yudhi Sadewa ang bigat ng sitwasyon ngunit ipinagtanggol ang mga kasalukuyang hakbang, at sinabing nananatiling malapit sa mga palagay sa badyet ang karaniwang presyo ng krudo.

Inilahad ni Purbaya ang mga posibleng hakbang sa pagtitipid, kabilang ang panukalang bawasan mula anim tungo sa limang araw bawat linggo ang pamamahagi ng libreng pagkain. Maaari itong makatipid ng humigit-kumulang Rp 40 trilyon (US$2.4 bilyon) kada taon. Layunin naman ng iba pang hakbang para mapahusay ang paggasta sa mga di-mahahalagang biyahe at pagpupulong na makatipid pa ng Rp 80 trilyon.

"Kung umabot sa $200 kada bariles ang presyo ng langis, ang buong pandaigdigang ekonomiya, hindi lang ang Indonesia, ay haharap sa resesyon," sabi ni Purbaya.

Nagbabala rin ang S&P Global Ratings tungkol sa kahinaan ng Indonesia kumpara sa iba pang ekonomiya sa Timog-Silangang Asya. Sa ulat nito noong Abril 2026, binigyang-diin ng ahensiya na pinalalaki ng mas mataas na presyo ng enerhiya ang mga subsidiya sa badyet, kaya lumalaki ang depisit. Ayon dito, maaaring tumaas ang bayad ng pamahalaan sa interes kung magtutulak ang implasyon ng mas mataas na interest rate sa merkado, habang pinalalaki naman ng mas mahal na inaangkat na langis ang depisit sa kasalukuyang account. Bagaman maaaring makatulong na tumbasan ang ilan sa mga pasaning ito ng mas mataas na presyo ng mga kalakal tulad ng palm oil at nickel, nananatiling alanganin ang kabuuang kalagayang piskal.

Mga Pagkukulang sa Pagpapatupad at mga Krisis sa Kalusugan

Sa kabila ng pagmamadali ng pangulo, inilantad ng pagpapatupad ng programa ang malulubhang kahinaan sa operasyon. Pagsapit ng huling bahagi ng Setyembre 2025, mahigit 5,900 insidente ng pagkalason sa pagkain na iniugnay sa libreng pagkain ang naitala sa mga datos ng pamahalaan, habang tinaya ng mga independiyenteng tagasubaybay na umabot ito sa halos 6,500. Dahil sa krisis, sinuri ang estruktura ng pamunuan ng BGN, na lubos na umaasa sa mga retiradong opisyal ng militar at pulisya sa halip na sa mga sinanay na nutrisyonista o eksperto sa pampublikong kalusugan.

Ipinakikita ng mga panloob na dokumento sa pagpaplano ng ahensiya ang pag-asa nito sa mga network ng logistik ng militar, kung saan kabilang ang mga retiradong opisyal sa hirarkiya ng organisasyon. Sumasalamin ang pamamaraang ito sa saligang maling pagkaunawa sa pamamahala ng pampublikong kalusugan: itinuturing ang pamamahagi ng pagkain na operasyong militar sa halip na masalimuot na interbensiyong pangnutrisyon na nangangailangan ng espesyalisadong kaalaman.

Sa mga liblib na lugar tulad ng East Nusa Tenggara, malalaking hadlang ang logistik. Umaabot sa apat na oras ang biyahe papunta at pabalik para makakuha ng sariwang sangkap dahil hindi sapat ang naibibigay ng mga lokal na magsasaka. Madalas maipit sa putikan ang mga delivery truck, kaya napipilitang buhatin ng mga manggagawa ang mga bandeha hanggang sa maliliit na sentrong pangkalusugan na nagsisilbi lamang sa 10 o 20 katao.

Inilarawan ni Hautias ang mga araw-araw na hamong kinakaharap ng kanyang pangkat. "Malalayo ang mga lugar at 10 o 20 katao lang ang pinagsisilbihan ng ilan sa mga puntong dinadalhan namin. Dahil maputik ang mga kalsada at madalas bumaha, tunay na hamon ang pagdadala roon ng mga pagkain."

Lalo pang pinalala ng mga ito ang batikos sa BGN dahil sa mga kahina-hinalang prayoridad nito sa paggasta. Isiniwalat sa mga ulat sa pagkuha ng serbisyo na naglaan ito ng Rp 113.9 bilyon (US$6.65 milyon) sa 16 na kompanya ng pamamahala ng mga kaganapan para sa iba’t ibang aktibidad, mula sa pagpapatakbo ng tanggapan ng punong-himpilan hanggang sa isang fun run para sa Pandaigdigang Araw laban sa Korupsiyon. Nagdulot ang pagbubunyag ng galit ng publiko sa maaksayang paggasta habang tinitipid ang nutrisyon sa programa at hirap itong maghatid ng ligtas na pagkain.

Pakinabang sa Ekonomiya at mga Kapalit na Gastusin

Ipinakilala ni Prabowo ang mga pagkain bilang pampasigla sa ekonomiya, at iginiit na lumilikha ang mga ito ng trabaho, nagpapataas ng kita ng mga magsasaka, at nagpapasigla ng pagkonsumo. Gayunman, ipinahihiwatig ng mga independiyenteng pagsusuri na maliit pa rin ang balik kumpara sa gastos. Tinataya sa modelong pang-ekonomiya ng National Research and Innovation Agency na maaari itong magdagdag ng Rp 14.5 trilyon hanggang Rp 26 trilyon sa GDP, ngunit maliit na bahagi lamang ito ng taunang gastusing Rp 335 trilyon. Tinataya naman sa iba pang pagsusuri na 0.06 porsiyento lamang, o humigit-kumulang Rp 7.2 trilyon, ang itataas ng GDP.

Matinding kritisismo ang ibinigay ni Bhima Yudhistira Adhinegara, executive director ng Center of Economic and Law Studies (Celios) na nakabase sa Jakarta, sa kahusayan ng programa.

Bibigyan ko ito ng 'F'. Problematiko ang programang libreng pagkain pagdating sa puwang sa pananalapi, at maging sa aktuwal na pagpapatupad nito.

Ikinababahala rin ito ng mga mamumuhunan. Inilarawan ni Louis Lau, portfolio manager sa Brandes Investment Partners, ang laki ng programa bilang "isang pag-unlad na higit na nakapipinsala" at sinabing nagbubukas ito ng mga tanong tungkol sa mga prayoridad sa pananalapi. Nagbabala siya na maaaring manatiling mataas ang gastusin hanggang 2027 at sa mga susunod pang taon, na posibleng makasagabal sa iba pang mahahalagang pamumuhunan.

Nagdulot din ang programa ng malaking gastusing kapalit. Halos lahat ng paunang pondo nito ay nagmula sa pagbawas sa mga sektor ng edukasyon at kalusugan, kaya nailihis ang mga mapagkukunan mula sa sahod ng mga guro at operasyon ng mga paaralan. Tinataya ng mga analyst na maaaring mawalan ng trabaho ang humigit-kumulang 723,000 katao sa sektor ng edukasyon dahil sa muling paglalaan ng pondo. Sa isang paaralang elementarya sa Kupang, sinabi ng punong-guro na bagaman nakatutulong ang libreng pagkain, mas magiging mabisa sa pagpapatuloy ng pag-aaral ng mga bata ang pondo para sa mas magagandang pasilidad, kabilang ang aklatan. Iisa lamang ang projector ng paaralan at may tatlong laptop na pinagsasaluhan ng daan-daang mag-aaral.

Hindi rin nakita ng mga lokal na magsasaka ang ipinangakong pakinabang. Tinanggihan ni Rinto Jami, 26, na umuupa ng apat na taniman ng gulay malapit sa Kupang, ang alok ng isang kusina na magtustos dito dahil halos gastos sa produksyon lamang ang sasapat sa presyong iminungkahi. Kinuwestiyon ng kanyang inang si Dina Udju Edo ang lohika ng programa habang nagtatrabaho sila sa kanilang bukid.

Kung nalulugi kami, sino ba talaga ang nagpapakain sa mga bata, ang mga magsasaka o ang pamahalaan?

Naitaboy rin ng programa ang mga dati nang maliliit na negosyo. Itinuturing na mga boluntaryo ang mga kawani ng kusina at binabayaran sila kada oras, samantalang napalitan ng suplay ng pamahalaan ang mga canteen at maliliit na negosyong dati nang nagsusuplay ng pagkain sa mga paaralan.

Katapatang Pampolitika Laban sa Realidad ng Ekonomiya

Sa kabila ng lumalakas na batikos, nananatiling nakatuon si Prabowo sa programa. Sa isang panayam noong Marso 2026, sinabi niyang hindi siya papayag na ikompromiso ang inisyatiba, at itinuring niya itong mahalaga sa kaunlaran ng mga ordinaryong mamamayan. Makalipas ang ilang araw, inanunsiyo ng pamahalaan ang bahagyang pagbabago, at binawasan mula anim tungo sa limang araw bawat linggo ang pamamahagi para makatipid ng Rp 20 trilyon hanggang Rp 40 trilyon sa badyet.

Ipinakikita ng paninindigan ng pangulo kapwa ang personal niyang paniniwala at pagkalkulang pampolitika. Ayon sa mga sarbey, nananatili sa halos 80 porsiyento ang antas ng kasiyahan ng publiko kay Prabowo, at pinakamalakas ang suporta sa mga kanayunang nayon na bumubuo sa kanyang base ng mga botante. Tinutupad ng libreng pagkain ang pangunahing pangako niya sa kampanya at inilalarawan siya bilang amang nag-aalaga sa kanyang mamamayan. Kinumpirma ni Dadan Hindayana na madalas siyang himukin ng pangulo na pabilisin ang pagpapatupad, at isinasaalang-alang na rin ang pagpapalawak ng programa para sa mga nakatatanda.

Gayunman, nagbubunsod ng mga alalahanin sa estruktura ang paraan ng pamamahala ng administrasyon. Binubuo ang gabinete ni Prabowo ng 48 ministro at 56 pangalawang ministro, ang pinakamalaki sa Indonesia mula pa noong dekada 1960. Nagdagdag naman ng gastusing piskal ang ilang bagong ministeryong tagapag-ugnay nang walang malinaw na pagbuti sa kahusayan. Ayon sa mga kritiko, lalong nagiging batayan sa mga paghirang ang katapatan sa partido at karanasan sa militar, habang isinasantabi ang mga propesyonal na kwalipikasyon. Halimbawa nito ang pamunuan ng BGN, kung saan pinahihina ng mga paghirang batay sa patronahe ang teknikal na kakayahan.

Napansin ng mga analyst sa patakaran na laganap ang ganitong kalakaran sa pamahalaan. "Pinahihina ng mga paghirang batay sa patronahe ang mahalagang ugnayan ng pananagutan at kadalubhasaan, kaya naiiwan sa mga hindi handang mamahala ang mga kritikal na programa," anila. "Isinasapanganib ng ganitong kalakaran ang pagbuo at pagpapatupad ng mga patakaran, kaya nagiging bulnerable sa kawalan ng kahusayan, korupsiyon o tuluyang pagkabigo ang mahahalagang programa."

Lalo pang nagpapasalimuot sa kalagayang piskal ang pagtatatag ng Danantara, isang bagong sovereign wealth fund na kumokontrol sa mga negosyong pag-aari ng estado. Bagaman opisyal itong ibinatay sa Temasek ng Singapore, direktang nag-uulat ang pondo sa pangulo at limitado ang independiyenteng pangangasiwa rito, kaya nagbubunsod ito ng mga pangamba sa transparency. Ipinahiwatig ng pag-alis ni Ray Dalio sa advisory board ng Danantara noong Mayo 2025 ang pangamba ng pandaigdigang komunidad tungkol sa mga pananggalang sa pamamahala.

Ngayong hinahamon sa Constitutional Court ang legalidad ng programa at isinusulong ng mga aktibista ang tulong na para lamang sa mga nangangailangan sa halip na saklawin ang lahat, nahaharap ang Indonesia sa mahirap na pagpili: panatilihin ang pampolitikang momentum o tiyakin ang pagpapanatili ng pananalapi. Sa mga darating na buwan malalaman kung tutulong ang pangunahing inisyatiba ni Prabowo sa kinabukasan ng bansa o uubusin lamang ang mga yaman nito.

Sa Kabuuan

• Target ng libreng pagkain sa Indonesia ang 83 milyong benepisyaryo at may badyet itong Rp 335 trilyon para sa 2026, o humigit-kumulang 11 porsiyento ng kabuuang gastusin ng pamahalaan.
• Ibinaba ng mga ahensiya sa credit rating na Moody's at Fitch sa negatibo ang pananaw sa Indonesia dahil sa panganib na lumampas ito sa 3 porsiyentong limitasyon sa depisit habang tumataas ang presyo ng langis dulot ng mga sigalot sa Gitnang Silangan.
• Mahigit 5,900 insidente ng pagkalason sa pagkain ang iniugnay sa programa mula nang ilunsad ito noong Enero 2025, na naglantad sa mga kahinaan ng pamamahalang pinangungunahan ng militar at kulang sa kadalubhasaan sa pampublikong kalusugan.
• Binawasan ng pamahalaan mula anim tungo sa limang araw bawat linggo ang pamamahagi ng pagkain upang makatipid ng Rp 40 trilyon, ngunit patuloy nitong tinatanggihan ang mas malawakang pagbawas sa kabila ng bigat sa pananalapi.
• Kuwestiyon ng mga independiyenteng ekonomista ang balik-pang-ekonomiya ng programa: maliit lamang umano ang epekto nito sa GDP habang inililihis ang pondo mula sa mga sektor ng edukasyon at kalusugan na posibleng mawalan ng 723,000 trabaho.