Nangingibabaw ang Impluwensiya ng Tsina sa Halalan at Kapangyarihang Militar ng Myanmar

Ang Geopolitical na Tunggalian sa Kapangyarihang Humuhubog sa Kinabukasan ng Myanmar

Nabawi ng rehimeng militar ng Myanmar ang momentum sa pakikipaglaban nito sa determinadong hanay ng mga grupong oposisyon, nabawi ang ilang teritoryo at itinuloy ang malawakang kinondena na halalang magsisimula sa Linggo. Malaking pagbabago ito sa limang taong tunggaliang sumiklab matapos ang kudeta noong 2021, nang patalsikin ng militar ang demokratikong inihalal na pamahalaan na pinamunuan ni Aung San Suu Kyi. Itinuturo ng mga analyst ang Tsina at ang pabago-bagong suporta nito bilang isa sa pinakamahahalagang salik na nagbabago sa mga pangyayari sa larangan.

"Malaki talaga ang papel ng Tsina sa pagkiling ng sitwasyon pabor sa rehimeng militar," sabi ni Jason Tower, nakatataas na eksperto sa Global Initiative against Transnational Organized Crime na nakatuon sa Myanmar. Ginamit ng Beijing ang pagsasara ng mga hangganan upang gipitin ang makapangyarihang mga grupong etnikong armado sa hilaga ng bansa na sumang-ayon sa mga tigil-putukan at ibalik pa nga ang teritoryo sa militar, habang kasabay na pinalalakas ang diplomatikong suporta at ipinagpapatuloy ang paglilipat ng mga armas.

Ipinakikita ng pamamaraan ng Tsina sa Myanmar ang masalimuot na geopolitical na pagtutuos kung saan nagtatagpo ang mga interes sa ekonomiya, usaping pangseguridad at impluwensiya sa rehiyon, na may malalaking implikasyon sa Timog-Silangang Asya. Bagaman ipinahahayag ng Tsina sa publiko ang patakarang hindi panghihimasok, ipinakikita ng mga kilos nito sa Myanmar kung paanong tahimik ngunit tiyak nitong hinuhubog ang mga kinalabasan sa mahahalagang karatig-bansa.

Ang Estratehikong Pagtutuos ng Tsina sa Pagsuporta sa Halalan

Maaaring magmukhang salungat ang pagsuporta ng Tsina sa malawakang kinondena na halalan sa Myanmar, gayong isa itong estadong iisa ang partido at walang mapagkumpitensyang demokratikong botohan sa loob ng bansa. Gayunman, nagmumula ang suportang ito sa pagtatasa ng Beijing na ang pinamamahalaang prosesong pampulitika ang pinakamainam na daan tungo sa katatagang magpoprotekta sa mahahalagang interes nito. Itinuturing ng Tsina ang Myanmar na mahalagang daan patungo sa Indian Ocean, kung saan nanganganib dahil sa nagpapatuloy na tunggalian ang mga ambisyosong proyektong imprastraktura nito, kabilang ang mga haywey at malalim na daungan.

Sa unang bahagi ng taong ito, nagpahayag ng pag-asa ang Chinese Foreign Minister na si Wang Yi na makakamit ng botohan ang "kapayapaan sa loob ng bansa sa pamamagitan ng pagtigil ng labanan ng mga partido at pamamahalang pambansa batay sa kagustuhan ng mga mamamayan," gayundin ang pambansang pagkakasundo at "pagkakaisa ng lipunan." Magpapadala ang Tsina ng mga tagamasid sa halalan kasama ng mga bansang gaya ng Russia at Vietnam, na magbibigay ng anyo ng internasyonal na lehitimasyon sa prosesong kinondena ng mga tagamasid at eksperto ng UN bilang huwad.

Walang tunay na partisipasyon ang oposisyon sa halalan, at nangingibabaw sa proseso ang partidong proxy ng militar na Union Solidarity and Development Party. Sapilitang binuwag ang National League for Democracy, na nanalo sa huling malayang halalan noong 2020, at pinagbawalan ang maraming tunay na partidong oposisyon na lumahok o tuluyan nang binoykote nila ang proseso.

"Sinusuportahan ng Tsina ang halalan dahil nais nitong makitang bumalik ang mas mahuhulaang pamamahala sa Myanmar sa ilalim ng konstitusyon ng 2008, sa halip na ang kasalukuyang pamamahalang nasa ilalim ng emergency," paliwanag ni Richard Horsey, nakatataas na tagapayo sa Myanmar sa International Crisis Group. Tila naniniwala ang Beijing na ang organisadong halalan ang pinakaposibleng daan palabas sa kasalukuyang pagkakabalaho, lalo na dahil tinataya nitong mas malaki ang tsansa ng katatagan sa unti-unting reporma kaysa sa ganap na rebolusyon.

Mga Interes sa Ekonomiya na Nagdidikta sa Pagtutuos ng Beijing

Nananatiling pang-ekonomiya ang pangunahing interes ng Tsina sa Myanmar. Bilang pinakamalaking mamumuhunan sa bansa, naglaan ang Beijing ng bilyun-bilyong dolyar para sa mga proyektong imprastraktura, kabilang ang China-Myanmar Economic Corridor (CMEC), na magbibigay ng tuwirang rutang pangkalakalan mula sa timog-kanlurang Tsina patungo sa Indian Ocean. Makaiiwas ang Tsina sa posibleng maging bulnerableng Strait of Malacca sa pagpapadala ng enerhiya sa pamamagitan ng koridor na ito, at magkakaroon ito ng mga estratehikong alternatibong ruta para sa kalakalan.

Kabilang sa mahahalagang pamumuhunan ng Tsina ang malalim na daungan ng Kyaukphyu sa Rakhine State at mga pipeline ng langis at gas na nag-uugnay sa Kyaukphyu at Kunming sa lalawigan ng Yunnan. Matinding naapektuhan ang mga proyektong ito ng labanan matapos ang kudeta, nang sakupin ng Arakan Army ang ilang pangunahing lungsod sa Rakhine State at malagay sa panganib ang mga pamumuhunang Tsino. Kung walang pakikialam ang Tsina, maaaring malagay sa alanganin ang malalaking interes pang-ekonomiya ng Beijing sa rehiyon.

Bumagal ang ekonomiya ng Tsina sa mga taon matapos ang COVID, na nakaapekto kapwa sa mga karatig-bansa at sa ambisyosong mga proyektong imprastraktura ng Tsina, lalo na sa ilalim ng Belt and Road Initiative. Habang hindi na gaanong prayoridad ng Beijing ang mga ugnayang pandaigdig dahil nakatuon ito sa mga hamong pang-ekonomiya sa loob ng bansa, pangunahing usapin na lamang ng pamahalaang panlalawigan ng Yunnan ang Myanmar sa halip na ng sentral na pamunuan ng Tsina, hangga't nananatiling minimal ang pakikilahok ng Estados Unidos.

Tulong Militar at Paglilipat ng Teknolohiyang Nagbabago sa Labanan

Malaki ang itinaas ng suportang militar ng Tsina sa hunta ng Myanmar, na nagbigay ng makabagong mga armas na tumulong magpabago sa balanse ng kapangyarihan sa larangan ng labanan. Marahil pinakamahalaga, nagtustos ang Tsina ng mas bagong teknolohiya ng drone na nagbigay-daan sa militar na mas tumpak na puntiryahin ang mga puwersa ng oposisyon habang pinabababa ang panganib sa sarili nitong mga sundalo.

"May kinalaman sa Tsina ang mas bagong teknolohiya ng drone, ang paggiit sa mga organisasyong etnikong armado, at ang pagbawas sa paglaban na kinakaharap ng hunta sa hilaga ng bansa," paliwanag ni Jason Tower. Tumulong din ang Tsina na maisama ang militar sa mga plataporma gaya ng Shanghai Cooperation Organization Summit, na nagpalakas sa katayuan nito sa internasyonal na larangan.

Ayon sa pagsusuri ng Stimson Center, naghatid ang Tsina ng anim na fighter jet at iba pang kagamitang militar mula Agosto 2024. Nakatanggap ang Myanmar Air Force ng mga FTC-2000G trainer jet, na mas magaan at mas murang patakbuhin kaysa sa mas makabagong sasakyang panghimpapawid, ngunit angkop na angkop laban sa mga target na karaniwang sibilyan o mga kalabang militar na walang mga missile na panlaban sa sasakyang panghimpapawid. Mas marami ring drone na gawa sa Tsina ang natanggap ng hukbong panghimpapawid, kabilang ang mga modelong pangmanman at mga armadong bersyong may kakayahang magdala ng kargamento.

Patuloy ang digmaang sibil sa malaking bahagi ng Myanmar. Hindi pa rin kayang kontrolin ng militar ang malalawak na lugar, ngunit nakatulong man lang ang suporta ng Tsina para makabawi ito ng ilang teritoryo. Nabawi ng rehimen ang mahahalagang bayang estratehiko gaya ng Kyaukme at Hsipaw sa pangunahing rutang pangkalakalan mula sa hangganan ng Tsina patungo sa iba pang bahagi ng Myanmar. Nasakop ng mga grupong etnikong armado ang mga lugar na ito noong 2023.

Binabago ng Digmaan Gamit ang Drone ang Tunggalian

Malaki ang ipinagbago ng uri ng labanan sa Myanmar dahil sa paggamit ng mga unmanned aerial vehicle (UAV). Noong una, gumamit ang mga puwersa ng oposisyon ng murang komersiyal na drone na binago para sa gamit militar at nagdulot ng malaking pinsala. Nagbagsak sila ng 25,000 bala gamit ang drone noong Operation 1027 at nilusob ang malalayong himpilan ng militar. Tumugon ang hunta sa pamamagitan ng pag-aangkat, paggawa at pagdeploy ng iba't ibang mas maliliit na quadcopter at hexacopter na kayang magbagsak ng mga bala, pati na ng mga kamikaze drone na gawa sa Russia at Tsina.

Inilarawan ng mga lokal na kumander ng People's Defense Force ang paggamit ng drone ng militar bilang "araw at gabi." Pagsapit ng huling bahagi ng 2024, kinilala ng mga puwersa ng oposisyon na "malawakan nang ginagamit ng hunta ng militar ang mga drone sa halos lahat ng labanan nito." Nakikinabang ang rehimen sa halos kawalan ng mga panlaban o aparatong pangharang ng signal ng mga puwersa ng oposisyon, kaya nagagamit ng militar ang ilan sa mga pinakatumpak nitong armas laban sa mga puwersa ng paglaban.

Nagpatupad din ang Tsina ng mga bagong tuntunin sa pagkontrol sa pagluwas ng mga bagay na maaaring gamitin sa sibilyan o militar na layunin, partikular na hinaharang ang pagluluwas ng mga piyesa ng drone sa mga grupong oposisyon. Malaki na ang epekto ng mga paghihigpit na ito sa kakayahan ng paglaban na ipagpatuloy ang mga programa nito sa drone. Iniulat ng mga lider sa Southern Shan at Karenni states na tumataas ang gastos sa pagkuha ng mga piyesa ng UAV.

Sinabi ng mga kontak ng oposisyon na nagsimula na ring maghigpit ang Thailand sa pagbili ng mga drone at piyesa ng mga puwersa ng oposisyon sa Myanmar. Sa kabila ng mga hamong ito, nagsisikap ang mga grupong lumalaban na malampasan ang mga panlaban ng hunta, ngunit ipinakikita ng mga paghihigpit ng Beijing ang malinaw nitong layuning pahinain ang mga puwersa ng oposisyon na nagamit nang mabisa ang mga UAV sa larangan ng labanan.

Presyur sa Hangganan at mga Maniobrang Diplomatiko

Matinding ginigipit ng Tsina ang mga organisasyong etnikong armado sa kahabaan ng hangganan nito upang itigil ang kanilang mga opensiba at, sa ilang pagkakataon, ibalik ang teritoryo sa kontrol ng hunta. Iba't ibang anyo ang naging presyur na ito, kabilang ang pagputol ng suplay ng kuryente at internet sa kahabaan ng hangganan, gayundin ang pagsasara ng lahat ng kalakalan sa hangganan, na sumalanta sa mga lokal na ekonomiya.

Sa isang mahalagang pangyayari, pinal na nagkasundo sa tigil-putukan ang Myanmar National Democratic Alliance Army (MNDAA) at ang hunta sa Kunming noong Enero 20, 2025, at nangakong ibabalik sa kontrol ng hunta ang bayan ng Lashio pagsapit ng kalagitnaan ng 2025. Nangyari ang kasunduan ilang buwan matapos lumabas ang mga ulat na diumano'y ikinulong ng Tsina ang kumander ng MNDAA na si Peng Deren upang pilitin itong makipag-usap tungkol sa kapayapaan. Ang pagsasauli sa Lashio, kabisera ng hilagang Shan State at pinakamahalagang sentrong pang-ekonomiya nito, ang pinakamatingkad na pakikialam ng Beijing sa ngayon.

Hinimok din ng Tsina ang United Wa State Army (UWSA) na kumilos pakanluran mula sa enklabe nito sa kahabaan ng hangganan ng Tsina upang pigilan ang pagsulong pahilaga ng MNDAA at TNLA patungo sa Central Shan State. Kasabay nito, hiniling ng Beijing sa Wa na itigil ang pagbebenta ng mga bala at armas sa mga puwersa ng oposisyon. Ipinakikita ng mga maniobrang ito kung paanong ginagamit ng Tsina ang impluwensiya nito sa mga grupong armado na umaasa sa hangganan upang makamit ang mga estratehikong layunin nito.

Ginigipit din ng Tsina ang Kachin Independence Army (KIA), na kumokontrol sa 13 sa 18 township sa Kachin State, upang ihinto ang opensiba nito. Matapos ang tigil-putukan noong Enero 2025 sa pagitan ng MNDAA at SAC, muling binuksan ng Tsina ang tatlong pangunahing tarangkahan sa hangganan habang pinananatili ang pagharang sa tatlo pang kontrolado ng TNLA at MNDAA.

Ang Salik ng mga Sentro ng Panloloko

Malaki ang naging impluwensiya sa pabago-bagong pamamaraan ng Tsina sa Myanmar ng pagkadismaya nito sa organisadong krimen at mga kampo ng panlolokong nagpapatakbo sa mga lugar sa hangganan. Itinatag ang mga sentrong ito ng mga lambat ng krimeng pinamumunuan ng mga Tsino, na nagdala ng mga mamamayang Tsino sa Myanmar upang magtrabaho sa mga operasyong pandaraya sa internet. Pagsapit ng 2023, tinatayang 120,000 katao ang nagtatrabaho bilang mga manloloko sa Myanmar, na may tinatayang kabuuang taunang kita na $15.3 bilyon, halos katumbas ng sangkapat ng GDP ng Myanmar.

Nagbigay ng malaking pagkakataon sa paglaban ang hindi pagkilos ng hunta laban sa malawakang operasyong panlaban sa panloloko, dahil tahimik na sinuportahan ng Tsina ang Operation 1027 noong huling bahagi ng 2023. Tahasang sinabi ng Three Brotherhood Alliance na isa sa mga pangunahing dahilan ng pagsisimula ng opensiba ang pagpuksa sa mga sentro ng cyber scam. Dahil sa tagumpay ng Operation 1027, napilitang lumipat sa ibang lugar sa Myanmar at sa rehiyon ang mga sentro ng panloloko, lalo na sa lugar ng Shwe Kokko sa hangganan ng Thailand at Myanmar.

Mula nang maganap ang kudeta, lumawak ang mga sentro ng panloloko habang nagbubulag-bulagan ang militar dahil kailangan nitong panatilihing kakampi ang mga milisya. Naging pangunahing pinagmumulan ng kita ng iba't ibang grupong armado ang umuunlad na negosyo ng panloloko. Patuloy na ginigipit ng pamahalaang Tsino ang hunta at pamahalaan ng Thailand upang tuluyang buwagin ang mga sentrong ito, kaya itinigil noong Mayo 2024 ang mga komunikasyon sa internet at telepono mula Thailand patungo sa Shwe Kokko.

Kamakailan lamang aktibong sinimulan ng hunta ang paglaban sa mga operasyon ng mga sentro ng panloloko, matapos bombahin nitong mga nakaraang buwan ang ilang bahagi ng kilalang kampo ng KK Park. Tiniyak ng militar sa Tsina na magpapatuloy ang mga proyektong pang-ekonomiya at nangakong maghihigpit laban sa mga kampo ng panloloko, ngunit hindi malinaw kung matutupad nito ang mga pangakong ito.

Nanganganib ang China-Myanmar Economic Corridor

Itinatag noong 2018 bilang bahagi ng Belt and Road Initiative ng Tsina, ang China-Myanmar Economic Corridor (CMEC) ang pinakambisyosong proyektong imprastraktura ng Beijing sa Myanmar. Layunin ng koridor na iugnay ang timog-kanlurang Tsina sa Indian Ocean sa pamamagitan ng mga haywey, riles, pipeline at daungan, upang mabawasan ang pagdepende ng Tsina sa Strait of Malacca para sa pagpapadala ng enerhiya.

Matinding naapektuhan ng labanan matapos ang kudeta ang CMEC, kaya nanganganib ang bilyun-bilyong dolyar na pamumuhunan ng Tsina. May ilang mahahalagang pamumuhunan ang Tsina sa Kyaukphyu, isang pangunahing lungsod sa Rakhine State, kabilang ang malaking daungan sa malalim na tubig at pipeline ng langis mula Kyaukphyu hanggang Kunming. Noong digmaang sibil, sinakop ng Arakan Army ang ilang pangunahing lungsod sa Rakhine State, kaya nanganganib ang mga interes ng Beijing doon kung walang pakikialam ang Tsina.

Higit pa rito, kung patuloy na mawawalan ng kontrol sa teritoryo ang militar ng Myanmar at mangangailangan ng pondo ang militar at mga grupong etnikong armado upang ipagpatuloy ang digmaan, maaaring palihim na pahintulutan ng lahat ng panig ang mga sindikatong kriminal na tumatawid ng hangganan na magtayo ng mas marami pang kampo ng panloloko para pagkakitaan. Lumala ang pandarayang pangtelekomunikasyon at naging, ayon kay Richard Horsey, "matigas na kanser ng internasyonal na krimen" na nagbabanta sa seguridad ng rehiyon.

Nagdulot ng pagkadismaya sa Beijing ang pagkagambala ng mga proyektong pang-ekonomiya. Noong una, tumanggi itong suportahan ang rehimeng militar na umagaw ng kapangyarihan noong Pebrero 2021, dahil itinuring nitong nakapipinsala sa mga estratehikong interes nito at naglalagay sa panganib sa malalaking pamumuhunan ang kudeta. Hindi rin nasiyahan ang Tsina kay Min Aung Hlaing, ang pinunong kumandante noon, dahil itinuring niya itong walang kakayahan, may saloobing laban sa Tsina at kulang sa pakikipagtulungan sa pagtugon sa mga pangunahing alalahanin ng Beijing, lalo na sa mga sentro ng panloloko.

Pagbabalanse sa Magkakatunggaling Interes

Ipinakikita ng pamamaraan ng Tsina sa Myanmar ang maselang pagbabalanse sa magkakatunggaling interes at mga aktor. Bagaman pangunahing sumusuporta ang Tsina sa hunta sa usaping militar, ekonomiya at diplomasya, pinananatili rin nito ang ugnayan sa mga grupong etnikong armado na lumalaban sa militar. Dahil sa pakikipag-ugnayang ito sa magkabilang panig, naipamamalas ng Beijing ang impluwensiya nito sa buong hanay ng mga puwersang pampulitika at napoprotektahan ang mga interes nito anuman ang may hawak ng teritoryo.

Dahil nakasentro sa estado ang kagustuhan ng Tsina sa diplomasya, pinananatili nito ang mataas na antas ng pakikipag-ugnayan sa hunta kahit hindi epektibong kontrolado ng rehimen ang maraming lugar. Hawak pa rin ng hunta ang mahahalagang imprastraktura ng estado, kabilang ang mga internasyonal na paliparan at daungang pandagat, gayundin ang mahahalagang lugar sa ekonomiya gaya ng Yangon, ang kabisera ng kalakalan na kinaroroonan ng karamihan sa mga embahada ng ibang bansa.

Sa kabilang banda, hawak ng paglaban ang mga lugar na hindi gaanong mahalaga sa ekonomiya bago ang kudeta, bagaman kontrolado nito ang dating masiglang mga rutang pangkalakalan sa hangganan ng Tsina at Myanmar. Gayunman, halos hindi nagamit ang mga rutang ito mula nang ilunsad ang Operation 1027, at nabigo ang mga pagtatangkang ganap na buksan muli ang mga ito sa kabila ng pananabik ng Tsina na maipagpatuloy ang kalakalan.

Nagsagawa ang Tsina ng lihim na diplomasya sa pamamagitan ng iba't ibang grupo kasama ang mga espesyal nitong sugo, ngunit hindi ito katumbas ng hayagang suporta. Hiwalay na inimbitahan ng Beijing ang dating Pangulo ng Myanmar na si U Thein Sein, ang ikalawang pinuno ng State Administration Council na si Soe Win, at mga partidong pampulitika na lalahok sa susunod na halalan. Samantala, tila nag-iingat ito sa lumalalim na ugnayan ni Min Aung Hlaing sa Moscow.

Mga Implikasyon sa Rehiyon at Internasyonal

May malalaking implikasyon sa rehiyon ang pakikialam ng Tsina sa Myanmar at naaapektuhan nito kung paano tumutugon ang ibang bansa sa krisis. Dahil sa umiinit na ugnayan ng Tsina at Myanmar, lalong naging kapansin-pansin ang pagsasantabi sa ASEAN, o mas tumpak, ang kawalan nito ng magawa hinggil sa krisis sa Myanmar.

Iminungkahi ng ASEAN ang Five-Point Consensus nito para sa Myanmar noong Abril 2021, ngunit mahigit apat na taon na ang lumipas at nakasulat pa rin lamang ito sa papel. Napatigil ang mga pagsisikap ng ASEAN na lutasin ang usapin sa Myanmar, na naglantad sa kawalan nito ng tunay na impluwensiya sa hunta ng militar. Maaaring hindi lamang magbigay-kunwaring lehitimasyon ang suporta ng Tsina sa halalan sa prosesong pampulitika ng Myanmar na hindi bukas sa lahat, kundi lalo ring pahinain ang katayuan ng ASEAN at kakayahan nitong harapin ang mga panloob na problema.

"Hindi dapat magalit ang ASEAN kung mas marami nang 'pag-unlad' ang nagagawa ng Tsina kaysa sa panrehiyong organisasyon; naging walang bunga ang mga pagsisikap nito sa rehiyon," sabi ni David Mathieson, isang independiyenteng analyst na masusing sumusubaybay sa Myanmar. Pangunahing nagmumula sa ugnayang pang-ekonomiya nito sa karamihan ng mga bansa sa ASEAN ang kumpiyansa ng Tsina na makialam sa usapin ng Myanmar, at mahalagang pinagmumulan ito ng impluwensiyang pampulitika.

Dagdag pa rito, dahil karaniwang nagbabalanse ang mga estado ng ASEAN sa pagitan ng Tsina at Estados Unidos, naniniwala ang Beijing na maaari itong magsagawa ng mas mapagsiyasat na hakbang pampulitika sa Myanmar nang hindi malalagay sa panganib ang ugnayan nito sa mga kasapi ng ASEAN. Umaasa ang ASEAN na maisusulong ang proseso ng kapayapaan, ngunit wala itong mabisang paraan upang direktang makipag-usap sa militar. Sa kabilang banda, bukod sa matagal nang pamilyar at madalas nakikipag-ugnayan ang Tsina sa hunta, may ugnayan din ito sa ilang puwersang laban sa hunta at malaki ang impluwensiya nito sa mga grupong etnikong armado.

Ang Salik ng Geopolitical na Kompetisyon

Dapat unawain ang nagbabagong sitwasyon sa Myanmar sa mas malawak na konteksto ng geopolitical na kompetisyon sa Timog-Silangang Asya. Binawasan ng Estados Unidos, na gumanap ng mahalagang papel sa pangkalahatang halalan sa Myanmar noong 2015 sa pamamagitan ng pagsuporta sa mga programa para turuan ang mga botante at sa lipunang sibil, ang diplomatikong ugnayan nito sa bansa matapos ang kudeta. Nagbigay-daan ang paghina ng presensiya ng Washington sa pagpapalawak ng impluwensiya ng Tsina nang walang malaking pagtutol.

Limang taon na ang nakararaan, tumulong ang Estados Unidos sa mga programang naglalayong palakasin ang pandaigdigang demokrasya at kontrahin ang impluwensiya ng Tsina sa rehiyon. Matapos ang kudeta, lubhang binawasan ang mga pagsisikap na iyon, kaya Tsina na lamang ang pangunahing panlabas na aktor na may makabuluhang impluwensiya sa landas ng Myanmar.

Lalo pang nabawasan ang pakikilahok ng Washington dahil sa mga kamakailang pagbabago sa pulitika ng Estados Unidos. Kaunti lamang ang ipinakitang interes ng administrasyong Trump sa Myanmar maliban sa usapin ng taripa. Nagpadala ito ng liham kay Min Aung Hlaing bilang pinuno ng rehimen, na siyang unang pagkakataong hayagang kinilala ng Washington ang rehimen. Sinamantala ni Min Aung Hlaing ang pagkakataon at sumulat ng mahabang tugon na nanawagan na wakasan ang mga parusa ng Estados Unidos at nag-alok na magpadala ng mataas na antas na pangkat para makipagnegosasyon tungkol sa taripa sa Washington.

Malugod na tinanggap sa Naypyitaw ang malawakang pagbuwag sa USAID at pagpahina sa mga aktibidad para isulong ang demokrasya. Naramdaman ng rehimen na hindi na ito tinututulan ng Estados Unidos ni hinahadlangan ang ugnayan ng Naypyitaw sa mga kalapit-bansa nito. Samantala, nalugmok ang National Unity Government at iba pang puwersang demokratiko, hindi lamang dahil nabawasan ang suportang pinansiyal kundi dahil nawala rin ang ideolohikal na sandigang nagbigay-katiyakan sa kanilang may napakalakas na suporta ang kanilang pakikibaka.

Ang Epekto sa mga Tao ng mga Maniobrang Pampulitika

Bagaman itinutulak ng mga estratehiyang geopolitical at pagtutuos pang-ekonomiya ang mga patakaran ng Tsina sa Myanmar, nananatiling napakalaki ng kabayaran ng tunggalian sa mga tao. Mahigit apat na taon matapos ang kudeta, patuloy na nawawalan ng teritoryo ang Myanmar sa mga kalaban nito, lalo na sa ilan sa mas malalaking grupong etnikong armado ng bansa. Sa kabila ng ilang limitadong kontra-opensiba, nananatiling kalat-kalat at gipit sa iba't ibang larangan ang mga puwersa ng rehimen.

Lumalala ang mga kalagayang makatao sa buong bansa, na pinabibigat pa ng mga likas na sakuna at pagbagsak ng ekonomiya. Ayon sa mga ulat, sinunog ng militar ang 110,000 hanggang 120,000 bahay sa tuyong sona pa lamang. Napakatindi ng karahasan at iilan lamang sa Myanmar ang hindi naapektuhan nito.

Tumugon ang militar sa mga kabiguan nito sa larangan ng digmaan sa pamamagitan ng sapilitang pangangalap ng mga sundalo. Pinili ng libu-libong kabataang lalaking Burmese na tumakas, magtago o magpatapon sa ibang bansa, o sumapi sa paglaban. Ngunit mahigit 60,000 ang sumali sa hukbo at nagdagdag sa ubos na nitong hanay. Bagaman walang karanasan, nakapagdulot ng pagbabago ang mga bagong rekrut na ito, ayon sa mga pinagmumulan sa hanay ng mga rebelde.

Ipinakikita ng mga kuwento gaya ng kay Mu Mu (hindi tunay na pangalan), isang binatang nasa maagang bahagi ng edad 20, ang kawalang-pag-asang nararanasan ng mga ordinaryong mamamayan. Nang pasukin ng militar ang kanyang nayon upang manghuli ng mga lalaking may kakayahang lumaban, nagtago si Mu Mu sa hukay sa ilalim ng isang bahay na yari sa kahoy habang hindi mapigilang nanginginig ang kanyang mga binti. Matapos ahitin ng kanyang pamilya ang kanyang ulo at ihanda ang damit ng monghe, nagawa niyang suhulan ang mga opisyal sa checkpoint at makatakas patungong Yangon. Hindi pinalad ang humigit-kumulang 35 katao mula sa kanyang nayon at dinala sila ng militar.

Ang Hinaharap ng Myanmar

Sa kabila ng suporta ng Tsina at kamakailang mga pag-abante ng militar sa teritoryo, nananatiling hindi nareresolba ang mga pangunahing hamon sa kinabukasan ng Myanmar. Hindi malulutas ng nakaplanong halalan ang krisis pampulitika o mapapahina ang tindi ng armadong tunggalian. Sa halip, malamang na lalo nitong patindihin ang pagkakahati-hati sa pulitika at magpasiklab ng panibagong mga bugso ng karahasan habang sinisikap ng rehimen na matiyak ang ligtas na kalagayan para sa botohan at lumalaban naman ang mga puwersa ng oposisyon.

Nagdulot ng malawakang pagkawasak at pagdurusa sa mga mamamayan ng Myanmar ang militar, at nag-iwan ito ng sama ng loob laban sa mga heneral na maaaring tumagal nang ilang henerasyon. "Napakatindi ng karahasan at iilan lamang ang hindi naapektuhan nito," sabi ni Morgan Michaels, research fellow para sa seguridad sa Timog-Silangang Asya sa International Institute for Strategic Studies. "Kaya mahirap makita sa ngayon kung paano maisasagawa ang prosesong pampulitika. Ibang usapin ang mapilitang tumigil sa putukan dahil literal na hindi mo na kayang ipagtanggol ang mga linya mo, ngunit napakalayo pa rin ng posibilidad ng pakikipagtawaran para sa kapayapaan."

Posibleng muling talikuran ng Tsina ang militar kung makitang sinasayang nito ang mga pagkakataong makipagkasundo sa mga kalaban, o kung wala pa ring pag-usad sa mga proyektong imprastraktura makalipas ang dalawang taon. Sa ngayon, tila nagpasya ang Beijing na ang pagsuporta sa mga plano ng hunta para sa halalan ang pinakamainam na paraan upang makamit ang mahahalagang interes nito: katatagan, seguridad sa hangganan nito at proteksiyon sa mga pamumuhunan nito sa ekonomiya.

Umiigting ang damdaming laban sa Tsina sa Myanmar, kabilang ang paniniwalang pinasisiklab ng Tsina ang tunggalian upang palakihin ang sarili nitong impluwensiya sa bansa. Gayunman, tinutulan ni Yun Sun, nakatataas na fellow at direktor ng China programme sa Stimson Center, ang ganitong paglalarawan. "Hindi kailangan ng Tsina ng digmaan para maimpluwensiyahan ang alinman sa mga puwersang pampulitika sa bansa," sabi niya. "Sa palagay ko, sasabihin ng mga Tsino na nakikita nila ang sitwasyon bilang isang pabago-bagong kalagayan, at kalaunan ay hahantong sa katatagan ang balanse ng kapangyarihan."

Mahahalagang Punto

• Nagbigay ang Tsina ng mapagpasyang suporta sa rehimeng militar ng Myanmar, kabilang ang mga armas, drone at diplomatikong pag-alalay sa malawakang kinondena na halalan.
• Kabilang sa mga pangunahing interes ng Beijing sa Myanmar ang pagprotekta sa China-Myanmar Economic Corridor at paglaban sa mga sentro ng panlolokong nananamantala sa mga mamamayang Tsino.
• Ginigipit ng Tsina ang mga grupong etnikong armado sa kahabaan ng hangganan nito upang itigil ang labanan at ibalik ang teritoryo, gamit ang pagsasara ng hangganan at mga paghihigpit sa kalakalan bilang panakip-mata.
• Nakabawi ng teritoryo ang hunta sa mahahalagang lugar sa tulong ng Tsina, bagaman wala pa rin itong kontrol sa malalawak na bahagi ng bansa.
• Naisantabi ng pakikialam ng Tsina ang ASEAN at naipakita nito ang kawalan ng kakayahan ng panrehiyong samahan na lutasin ang krisis sa Myanmar.
• Nagdulot ang tunggalian ng matinding pagdurusa sa mga tao, at mahigit 100,000 tahanan ang nawasak kasabay ng malawakang sapilitang pangangalap ng mga sundalo.
• Pinananatili ng Tsina ang ugnayan sa hunta at sa mga grupong oposisyon, na nagpapakita ng praktikal na pamamaraan nito sa pagprotekta sa mga interes nito.
• Walang tunay na partisipasyon ng oposisyon sa nakaplanong halalan, at kinondena ito ng mga internasyonal na tagamasid bilang huwad.
• Maaaring baguhin ng Beijing ang suporta nito depende sa kakayahan ng hunta na tuparin ang mga pangako nito sa mga proyektong pang-ekonomiya at seguridad.
• Malaki ang ibinawas ng Estados Unidos sa pakikilahok nito sa Myanmar, kaya nagkaroon ng puwang ang Tsina na palawakin ang impluwensiya nito.