Sinusuri ang mga Patakaran ng Malaysia sa Halal: Mga Label, Tiwala at Pusta sa Negosyo

Isang sandwich na pampaginhawa na naging mitsa ng pambansang pagtatalo

Nagdulot ng pambansang pagkondena noong Enero ang isang nakabalot na sandwich na may ham at keso na ibinebenta sa isang sangay ng KK Mart na concept store sa kampus ng Universiti Malaya. Nakakita ang mga estudyanteng mamimili ng logo ng halal sa pakete at kinuwestiyon nila sa social media kung tunay ito. Sa loob lamang ng ilang oras, mula sa paskilan sa kampus ay umabot ang usapin sa pambansang politika, na naglantad kung gaano kasensitibo ang mga tatak ng halal sa bansang nakararami ang mga Muslim.

Kinumpirma ng Department of Islamic Development ng Malaysia, na kilala bilang Jakim, na walang sertipiko ng halal ng Malaysia, ang Sijil Pengesahan Halal Malaysia (SPHM), ang sandwich o ang gumawa nito. Sinabi ng mga opisyal na paglabag sa ilalim ng Trade Descriptions Act 2011 at ng Trade Descriptions Certification and Marking of Halal Order 2011 ang paggamit ng logo ng halal nang walang sertipikasyon. Nagsampa ng mga ulat sa pulisya, isinara ng Universiti Malaya ang dalawang tindahan para sa pagsusuri, at nagbukas ng imbestigasyon ang Ministry of Domestic Trade and Cost of Living.

Binigyang-diin din ng kontrobersiya ang paulit-ulit na patibong sa wika. Sa pang-araw-araw na Ingles, kadalasang tumutukoy ang ham sa karne ng baboy. Sa Malaysia, ginagamit minsan ng mga gumagawa ng pagkain ang chicken ham o turkey ham para tukuyin ang inasinan at hiniwang karne ng manok o pabo. Inaatasan ng mga tuntunin ang malinaw na paglalagay ng label upang maging tiyak ang mga katagang iniuugnay sa baboy at upang sertipikado ang buong produkto. Mahalaga ang linaw sa pamilihang nakasalalay sa tiwala.

Pinaalalahanan ni Jakim Director General Datuk Sirajuddin Suhaimee ang mga tatak na hindi lang iisang sangkap ang batayan ng halal.

"Walang produkto o serbisyong maaaring ilarawan bilang halal o magtaglay ng logo ng halal nang walang beripikasyon at sertipikasyon ng departamento," aniya, at idinagdag na saklaw ng sertipikasyon ang paghawak, paghahanda at pagproseso sa buong kadena.

Sinabi ng KK Mart na chicken ham ang laman ng mga sandwich at sinisi ang isang supplier sa pagkakabalot. Itinigil ng kompanya ang pakikipagnegosyo sa supplier, nagpadala ng pormal na legal na kahilingan, at sinabing makikipagtulungan ito sa mga imbestigador. Matindi ang naging reaksiyon ng publiko, kabilang ang mga panawagan sa pagboykot at galit na mga post laban sa retailer at mga ahensiyang nagpapatupad ng batas. Malinaw na aral ito kung paanong maaaring magdala ng napakalaking epekto ang isang maliit na sticker.

Ano talaga ang saklaw ng sertipikasyon ng halal

Isang katiyakang sumasaklaw sa buong sistema ang SPHM ng Jakim na sumusunod sa batas pandiyeta ng Islam ang isang produkto o lugar. Bukod sa pagbabawal sa baboy at alak, sinusuri ng sertipikasyon ang pinanggalingan ng mga sangkap, pag-iimbak, disenyo ng kusina, kagamitan, kalinisan, mga gawi ng kawani at logistik. Pinipigilan nito ang kontaminasyong dulot ng paghahalo, sinusuri ang mga hakbang sa pagkatay kung naaangkop, at hinihingi ang pagsubaybay mula sa mga hilaw na materyales hanggang sa huling bentahan.

Sa proseso, nag-aaplay online ang negosyo, inililista ang bawat sangkap at supplier, nagsusumite ng mga pormulasyon ng produkto, at nagtatalaga ng Muslim na superbisor ng halal upang mangasiwa sa pagsunod sa mga tuntunin. Katamtaman lamang ang opisyal na bayad: mula RM100 hanggang RM10,000 kada taon depende sa laki at kategorya. 30 araw ang opisyal na panahon ng pagproseso, bagaman maaaring mas matagal ang pangangalap ng mga dokumento ng supplier dahil kailangan ding sertipikadong halal ang bawat sangkap kung kinakailangan.

Mula sa mga listahan ng sangkap hanggang sa mga kusina at supply chain

Sinusuri ng mga auditor ang mga lugar na dinadalhan ng produkto, cold room, linya ng pagluluto at imbakan. Tinitingnan nila kung may nakalaang kagamitan para sa mga halal na produkto, magkakahiwalay na imbakan, mga talaan ng paglilinis at pagkontrol sa peste. Inihahambing ang mga label at resipe sa mga sertipiko ng supplier. Sinusuri ang pagsasanay ng kawani at maaaring magsagawa ng biglaang inspeksiyon.

Nagpahiwatig din ang mga opisyal ng interes sa mas malawak na pagsubaybay, kabilang ang mas mahusay na pagsasanay para sa mga opisyal at teknolohiyang nag-uugnay sa mga sertipiko sa mga QR code at database. Layunin nitong pabilisin ang beripikasyon ng publiko at paliitin ang pagkakataon ng maling paggamit.

Mga di-opisyal na label at ang debate sa Muslim Choice

Maraming kainan, lalo na ang maliliit na tindahang pag-aari ng mga di-Muslim, ang nagpapahiwatig na ligtas silang puntahan ng mga Muslim na kumakain sa pamamagitan ng paglalagay ng mga pahayag gaya ng walang baboy, walang mantika ng baboy at walang alak. Maaaring magpakita ang mga karatulang ito ng tunay na pagsisikap na igalang ang mga customer. Hindi kapalit ng sertipikasyon ang mga ito. Hindi rin nito sinasaklaw ang mga nakatagong panganib gaya ng pampalasa, emulsifier o mga kawaling ginagamit sa pagprito ng magkakaibang pagkain.

Noong 2024, sinubukan ng grupong Muslim Friendly Watch na gawing pormal ang mga palatandaang ito sa pamamagitan ng label na Muslim Choice para sa mga lugar na walang baboy at alak. Hayagang sinabi ng Jakim na hindi nito kailanman kinilala ang label at nagbabala na maaaring magdulot ng kalituhan at lumabag sa batas pangkalakalan ang mga kahawig na tatak. Binuwag ang grupo matapos makatanggap ng pagtutol.

Paminsan-minsang nagmumungkahi ang mga aktibista at politiko ng mga logo na may iba't ibang kulay upang pag-ibahin ang mga negosyong pag-aari ng Muslim at di-Muslim. Ibinasura ng mga regulator ang mga ideyang iyon bilang hindi kailangan. Sinusuri ng mga kinikilalang sistema ng halal sa buong mundo ang mga sangkap at proseso. Hindi kabilang sa mga pamantayan ang pagmamay-ari.

Pinaigting din ng Malaysia ang gabay sa mga pananalita sa marketing. Madalas gamitin ang mga paglalarawang gaya ng walang baboy o Muslim friendly, ngunit sinabi ng mga awtoridad na mga sertipikadong lugar lamang ang dapat gumamit ng mga katagang nagpapahiwatig ng katiyakan sa halal. Maaaring patawan ng parusa ang mga mapanlinlang na pahayag.

Bakit mahalaga ang sertipikasyon sa mga kumakain at negosyo

Ipinakikita ng mga survey kung gaano kahalaga sa mga mamimiling Muslim ang katiyakan. Noong 2024, sinabi ng 69 porsiyento ng mga respondent na pangunahing batayan nila sa pagbili ng pagkain ang sertipikasyon ng halal ng Jakim at ang presensiya ng mga kawani na Muslim. Nagbibigay ng katiyakan sa kaligtasan at pagiging maaasahan sa masikip na pamilihan ang sertipikasyon.

Tulay ang sertipikasyon para makarating ang mga restawran sa malawak na pamilihan. Sa mga komunidad na halo-halo ang populasyon, maaaring mawalan ng malaking bahagi ng potensiyal na mamimili ang isang kainan ng pagkaing Tsino na walang sertipikasyon, kahit hindi ito naghahain ng baboy o alak. Para sa mga kadena ng kainan at kilalang tatak, hudyat ng pagkakapare-pareho ang logo ng halal para sa mga parokyano, Muslim man o hindi. Pinadadali rin nito ang pagkuha ng mga produkto dahil kailangang sumunod sa iisang pamantayan ang mga supplier.

Umaabot hanggang sa pag-e-export ang kahalagahan nito. Ipinoposisyon ng Malaysia ang sarili bilang sentro ng mga produktong halal at serbisyo. Pinakamalaking bahagi ng kabuuang iniluluwas na halal ang pagkain at inumin, na umabot sa RM59.46 bilyon noong 2022. Pinananatili ng tiwala sa loob ng bansa ang kredibilidad sa ibang bansa.

Gastos sa pagkuha ng sertipikasyon

Hindi ang opisyal na bayad ang hadlang. Ang tunay na gastos ay nasa pagsunod sa mga tuntunin. Maaaring gumastos ang isang maliit hanggang katamtamang kainan ng RM25,000 o higit pa sa pagpapalit ng mga sangkap, pagkuha ng nakalaang kagamitan, pagsasanay sa kawani at pagkuha ng mga consultant upang ihanda ang mga dokumento. Kailangang palitan ng ilang negosyo ang mga sarsa, paikliin ang listahan ng mga sangkap o magpalit ng supplier upang makatugon sa mga tuntunin. Inaayos naman ng iba ang mga kusina upang magkahiwalay ang mga linya at imbakan.

Kaya ba ito ng maliliit na kainan?

Pinipili ng maraming maliliit na kainan ang gitnang landas. Inaalis nila ang baboy at alak upang makahikayat ng mas maraming parokyano habang nagsisikap kumuha ng sertipikasyon o naghihintay na makaya ito ng kanilang badyet. Naging mas malinaw ang proseso ng aplikasyon nitong mga nakaraang taon dahil sa sunod-sunod na gabay at mas mahusay na mga online na kagamitan. Nagpasya rin ang Gabinete noong 2024 na manatiling boluntaryo ang sertipikasyon at tinanggihan ang mga panawagang obligahin ang mga lugar na walang baboy at alak na mag-aplay nito. Napanatili nito ang pagpili ng mamimili, ngunit mas pinagbubuti rin nito ang kailangang pag-iingat ng mga negosyo sa kanilang pagmemerkado.

Pinaigting ng mga regulator ang pagsusuri matapos ang mga nakaraang iskandalo

May pinagmulan ang pagiging sensitibo ng publiko sa usapin. Isiniwalat ng iskandalo sa kartel ng karne na nabunyag noong huling bahagi ng 2020 ang mga ipinuslit at maling nilagyang-etiketang inaangkat na produkto, na nakalampas sa mga aprubadong katayan at paraan ng pagkatay. Kinumpiska ng mga imbestigador ang karneng binalot muli at ipinagbiling baka na halal, kabilang ang mga uring hindi sumusunod sa mga tuntunin. Sumunod ang mga pag-aresto at sinuri ng mga opisyal ang mga pamamaraan sa pag-aangkat. Niyanig ng pangyayari ang tiwala at napinsala ang mga layunin sa pag-e-export.

Nagpapatuloy ang presyur dahil sa mga pangyayari sa rehiyon. Noong Abril 2025, iniutos ng Jakim ang pagbawi sa mga meryendang mula Indonesia na nagpositibo sa sangkap mula sa baboy. Binalaan ang mga importer na alisin ang mga produkto sa mga estante at ipagbigay-alam ito sa departamento.

Sinabi ni Sirajuddin Suhaimee na sentro ng pagpapatupad ng mga tuntunin ang pangangalaga sa mga mamimili.

"Pangunahing prayoridad namin ang pangangalaga sa mga karapatan ng mga mamimiling Muslim at pagpapanatili sa integridad ng aming sistema ng sertipikasyon ng halal," sabi ng director general.

Mas umaasa na ngayon ang pagpapatupad sa mas malinaw na mga tuntunin at digital na pagsusuri. Hinihikayat ng Jakim ang publiko na beripikahin ang mga tatak at lugar sa pamamagitan ng mga opisyal na daluyan bago magtiwala sa pakete. Ipinatupad din sa sektor ng karne ang mas mahigpit na inspeksiyon sa mga katayan sa ibang bansa at online na paghahambing ng impormasyon sa mga awtoridad sa ibang bansa.

Politika, social media at panganib ng pagboykot

Mabilis kumalat sa mga social platform ang mga usapin tungkol sa halal. Nagbunga ang usapin sa sandwich ng sunod-sunod na video, panawagan sa pagboykot at kahilingang kumilos ang pulisya. Bihira ang mga protesta, ngunit maaaring mawala ang tiwala sa isang tatak sa loob lamang ng ilang oras. Sinabi ng kadena ng tindahan na nasa iilang concept store lamang nito ang produkto, ngunit lumala ang damdamin ng publiko sa buong bansa.

Kabilang sa mga unang politikong nakialam si UMNO Youth Chief Muhammad Akmal Saleh. Inakusahan niya ang retailer ng pagmamaliit sa Islam at hiniling na magpaliwanag ito tungkol sa tatak ng halal.

"Kailan pa itinuring na halal ang ham, at paano nakakuha ng sertipikasyon ng halal ang produktong ito?" aniya.

Nanawagan naman ng pagpipigil at pagiging propesyonal ang ibang mga lider. Sinabi ni Datuk Seri Dr Wee Jeck Seng, bise presidente ng Malaysian Chinese Association, na dapat asikasuhin ng mga may kakayahang ahensiya ang mga pagtatalo sa pagkain, sa halip na gawing pampolitika ang mga ito online.

"May tiwala kami sa kakayahan ng mga institusyong ito at naniniwala kaming may sapat silang kahandaan upang lutasin ang mga ganitong isyu nang hindi nakikialam ang mga politiko o labis na pinalalaki ang usapin sa social media," aniya.

Sa kabila ng ingay sa publiko, nanatiling matatag ang posisyon sa patakaran. Sinabi ni Deputy Prime Minister Ahmad Zahid Hamidi noong nakaraang taon na mananatiling opsiyonal ang sertipikasyon ng halal para sa mga kainan, kaya nananatili ang kalagayang umiiral na sa loob ng ilang dekada.

Paano beripikahin ang katayuang halal at maiwasan ang kalituhan

Parehong may pananagutan ang mga mamimili at negosyo sa pagpapanatili ng tiwala sa sistema. Makaiiwas sa paglaki ng mga pagkakamali tungo sa krisis ang mga simpleng pagsusuri.

• Beripikahin ang mga sertipiko sa Malaysia Halal Verification portal. Inililista sa opisyal na site ang mga sertipikadong produkto, lugar at kompanya. Gamitin ang search function sa portal sa halal.gov.my o ang opisyal na mobile app.
• Suriin ang mga detalye sa pakete. Dapat katabi ng tunay na logo ng SPHM ang pangalan ng kompanya at numero ng sertipiko na tumutugma sa database. Huwag itong pagkatiwalaan kung pangkalahatan ang hitsura ng logo o ibang kompanya ang tinutukoy nito.
• Maingat na basahin ang mga listahan ng sangkap. Dapat tukuyin ang ham bilang chicken ham o turkey ham kapag karne ng manok o pabo ang ginamit. Kapag may pag-aalinlangan, hanapin ang tatak sa portal.
• Sa mga kainan, hanapin ang sertipiko ng lugar. Nagpapaskil ang mga sertipikadong restawran ng balidong sertipiko at madalas ay QR code para sa agarang pagsusuri.
• Iulat ang pinaghihinalaang maling paggamit. Kung mukhang peke ang isang label, ipagbigay-alam ito sa Ministry of Domestic Trade and Cost of Living o sa Jakim. Kumuha ng mga litrato at ibahagi ang numero ng batch upang makatulong sa pagpapatupad.

Gayundin ang kahalagahan ng linaw sa panig ng suplay para sa mga nagpapatakbo ng negosyo.

• Itala ang buong supply chain at palitan ang anumang sangkap na walang sertipiko ng halal kung kinakailangan. Panatilihing napapanahon ang mga liham at sertipiko ng supplier.
• Magtalaga ng Muslim na superbisor ng halal at sanayin ang mga kawani. Panatilihin ang mga tala ng paghahatid, gawain sa paglilinis at mga hakbang sa pagwawasto.
• Idisenyo ang mga kusina upang maiwasan ang kontaminasyong dulot ng paghahalo. Magkahiwalay ang imbakan at mga kagamitan para sa mga halal na produkto, at panatilihin ang mga tala ng pagkontrol sa peste at kalinisan.
• Huwag gumamit ng mga katagang nagpapahiwatig ng katiyakan sa halal kung wala kayong sertipikasyon. Hindi kapalit ng SPHM ang mga pahayag na gaya ng Muslim friendly o walang baboy.
• Kung ilalarawan ang mga produkto bilang chicken ham o turkey ham, tiyaking malinaw ang mga label at naaayon sa pamantayan, at iwasan ang mga salitang maaaring makapanlinlang.

Mga Dapat Malaman

• Nagdulot ng mga pagsisiyasat ang sandwich na may ham at keso na may logo ng halal sa isang tindahang pampaginhawa sa unibersidad matapos kumpirmahin ng Jakim na wala itong sertipikasyon ng halal ng Malaysia.
• Ayon sa Jakim, saklaw ng katayuang halal ang buong kadena. Hindi nagiging halal ang buong produkto dahil lamang may isang sangkap itong sertipikadong halal.
• Paglabag sa ilalim ng Trade Descriptions Act 2011 at Halal Order 2011 ang maling paggamit ng mga logo ng halal.
• Nagpasya ang Gabinete noong 2024 na mananatiling boluntaryo ang sertipikasyon ng halal para sa mga kainan na walang baboy at alak.
• Karaniwan ang mga di-opisyal na label gaya ng walang baboy o Muslim friendly, ngunit hindi ito kapalit ng SPHM at maaaring makapanlinlang kung maluwag ang paggamit.
• Mataas ang tiwala ng mga mamimili sa mga opisyal na tatak. Natuklasan sa isang survey noong 2024 na prayoridad ng 69 porsiyento ng mga mamimili ang SPHM at presensiya ng mga kawani na Muslim.
• Maaaring umabot sa RM25,000 o higit pa ang gastos sa pagsunod sa mga tuntunin para sa maliliit at katamtamang kainan, kahit mababa ang mga opisyal na bayarin.
• Itinulak ng mga nakaraang kaso, kabilang ang iskandalo sa pekeng karne noong 2020 at pagbawi noong 2025 sa mga meryendang mula Indonesia na may sangkap mula sa baboy, ang mga regulator na higpitan ang pagsusuri at isulong ang digital na beripikasyon.
• Maaaring tiyakin ng mga mamimili ang katayuan sa opisyal na portal, habang hinihikayat ang mga negosyo na pagbutihin ang pagsunod sa mga tuntunin at iwasan ang mapanganib na mga pahayag sa marketing.