Tsina at Taiwan: Lumalalang Alitan sa Kasaysayan, Soberanya, at Panganib ng Sigalot

Tsina at Taiwan: Lumalalang Alitan sa Kasaysayan, Soberanya, at Panganib ng Sigalot

Umabot na sa bagong antas ng tensiyon ang ugnayan ng Tsina at Taiwan, kung saan kapwa sila nasasangkot sa palitan ng maaanghang na pahayag tungkol sa kasaysayan, soberanya, at banta ng aksiyong militar. Muling nagpasiklab sa mga debate tungkol sa katayuan ng isla, sa pagiging lehitimo ng mga pag-aangkin ng Tsina, at sa posibilidad ng sigalot na maaaring magkaroon ng pandaigdigang epekto ang mga kamakailang pahayag ng mga lider sa Beijing at Taipei. Mahalaga ang pag-unawa sa pinagmulan ng alitang ito at sa kasalukuyang direksiyon nito upang maunawaan ang isa sa mga pinakadelikadong geopolitical flashpoint sa mundo.

Mga Pag-aangkin sa Kasaysayan: Magkakasalungat na Salaysay

Nasa ubod ng alitan ng Tsina at Taiwan ang pundamental na hindi pagkakasundo tungkol sa kasaysayan. Iginiit ng pamahalaan ng Tsina, na pinamumunuan ng Partido Komunista ng Tsina (CCP), na hindi maihihiwalay ang Taiwan sa teritoryo nito, at binabanggit ang mga talaang daan-daang taon na ang tanda at mga pandaigdigang kasunduang nabuo matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Taliwas dito, iginiit ng Taiwan, na opisyal na kilala bilang Republika ng Tsina (ROC), na isa itong soberanong estado na may sariling pamahalaan, konstitusyon, at natatanging kasaysayan.

Umaasa ang salaysay ng Beijing sa ilang mahahalagang pangyayari sa kasaysayan:

• Binabanggit sa mga talaang Tsino noon pang AD 239 ang mga paglalakbay-dagat patungong Taiwan, na ginagamit ng Beijing bilang suporta sa pag-aangkin nito ng sinaunang soberanya.
• Matapos ang panahong nasa ilalim ng kolonyal na pamamahala ng mga Olandes at Espanyol, pinamahalaan ng dinastiyang Qing ang Taiwan, ngunit isinuko ito sa Japan noong 1895 matapos ang Unang Digmaang Sino-Hapones.
• Matapos matalo ang Japan sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, itinakda sa Deklarasyon ng Cairo noong 1943 at Deklarasyon ng Potsdam noong 1945 na dapat ibalik sa Tsina ang mga teritoryong sinakop ng Japan, kabilang ang Taiwan. Kinontrol ng ROC, na kinikilalang pamahalaan noon ng Tsina, ang isla noong 1945.

Gayunman, binago ng Digmaang Sibil ng Tsina (1945–1949) ang kalagayang pampolitika. Tinalo ng CCP, sa pamumuno ni Mao Zedong, ang pamahalaan ng nasyonalistang Kuomintang (KMT), na umatras sa Taiwan at nagpatuloy sa pag-aangking lehitimo itong pamahalaan ng buong Tsina. Itinatag ng CCP ang Republikang Bayan ng Tsina (PRC) sa kalupaan, ngunit hindi nito kailanman pinamahalaan ang Taiwan.

Binibigyang-diin ng kasalukuyang pamunuan ng Taiwan, lalo na sa ilalim ni Pangulong Lai Ching-te, ang natatanging kasaysayan at pag-unlad ng isla. Itinuro ni Lai ang mga katutubong Austronesian na pinagmulan ng mga mamamayan ng Taiwan at ang karanasan ng isla sa ilalim ng pamamahala ng Japan bilang patunay ng natatanging pagkakakilanlan nito. Ayon sa kaniya, naitatag ang ROC bago pa ang PRC at nakabase na ito ngayon sa Taiwan; dapat lamang na ang 23 milyong residente ng isla ang magpasya sa kinabukasan nito.

Mga Legal at Pandaigdigang Aspeto

Matinding pinagtatalunan ang legal na katayuan ng Taiwan. Itinuturo ng pamahalaan ng Tsina ang resolusyon ng United Nations noong 1971, na naglipat ng kinatawan ng Tsina mula Taipei (ROC) patungong Beijing (PRC), bilang legal na batayan ng pag-aangkin nito. Gayunman, iginiit ng mga lider ng Taiwan na tungkol lamang sa representasyon sa UN ang resolusyon at hindi sa soberanya sa isla.

Karamihan sa mga bansa, kabilang ang Estados Unidos, ay hindi pormal na kumikilala sa Taiwan bilang isang soberanong estado at sa halip ay sumusunod sa patakarang “Isang Tsina.” Kinikilala ng patakarang ito ang paninindigan ng Beijing na iisa lamang ang Tsina, ngunit hindi nito tahasang kinikilala ang soberanya ng Tsina sa Taiwan. Pinananatili ng U.S. ang di-pormal na ugnayan sa Taiwan, nagbebenta rito ng mga sandatang pandepensa, at nagpapatupad ng patakarang “estratehikong kalabuan” tungkol sa kung makikialam ito sa militar kung sasalakayin ng Tsina ang isla.

Ginamit ng Tsina ang lumalawak nitong impluwensiyang pang-ekonomiya at diplomatiko upang gipitin ang ibang bansa at mga pandaigdigang organisasyon na ibukod ang Taiwan. Sa kasalukuyan, iilang bansa na lamang ang may opisyal na ugnayang diplomatiko sa Taipei.

Mga Tensiyong Militar at Banta ng Pagsalakay

Sa mga nakaraang taon, malaki ang itinaas ng aktibidad militar ng Tsina sa paligid ng Taiwan. Naging pangkaraniwan na ang malalawakang pagsasanay militar, madalas na pagpasok ng mga eroplanong pandigma sa sonang panseguridad sa himpapawid ng Taiwan, at mga maniobra ng hukbong-dagat. Inilalarawan ng Beijing ang mga pagkilos na ito bilang kinakailangan upang pigilan ang mga hakbang ng pamahalaan ng Taiwan na “naghahangad ng paghihiwalay” at ipakita ang determinasyon nitong makamit ang pagkakaisa, sa pamamagitan ng puwersa kung kinakailangan.

Paulit-ulit na sinabi ng mga opisyal ng Tsina, kabilang ang mga tagapagsalita ng Tanggapan sa mga Usapin ng Taiwan, na imposibleng “salduluhin” ang itinuturing na nilang teritoryo ng Tsina. Layunin ng ganitong pananalita na ipawalang-bisa ang anumang ideya ng kasarinlan ng Taiwan at bigyang-katwiran ang panggigipit militar bilang usaping panloob.

Samantala, itinuturing ng pamahalaan ng Taiwan na agresibo at nakasisira sa katatagan ang mga pagkilos na ito. Nagbabala si Kalihim ng Depensa Wellington Koo at iba pa na pinatataas ng mga pagsasanay militar ng Tsina ang panganib ng di-sinasadyang sagupaan na maaaring lumala nang hindi mapigilan. Nakabatay ang estratehiya sa depensa ng isla sa mabundok nitong lupain, makabagong sandata, at suporta mula sa Estados Unidos at iba pang katuwang.

Sa kabila ng mga banta, naniniwala ang karamihan sa mga analyst na malabong maglunsad ang Tsina ng ganap na pagsalakay sa Taiwan sa malapit na panahon. Nakapipigil dito ang mga hamon sa logistik ng paglusob sa pamamagitan ng dagat, panganib ng pakikialam ng U.S., at posibilidad ng napakalaking pinsala sa ekonomiya at buhay ng tao. Gayunman, nananatiling mataas ang panganib ng maling pagtaya o paglala ng tensiyon, lalo na habang lalong pinatitibay ng magkabilang panig ang kani-kanilang paninindigan.

Mga Dinamikang Pampolitika sa Taiwan at Tsina

Mahalaga ang papel ng panloob na politika sa magkabilang panig ng kipot sa paghubog ng sigalot. Sa Taiwan, tatlong sunod-sunod na halalan sa pagkapangulo ang napagwagian ng Demokratikong Progresibong Partido (DPP), na tumatanggi sa balangkas na “Isang Tsina” at iginiit ang soberanya ng Taiwan. Binigyang-diin ni Pangulong Lai Ching-te, gaya ng kaniyang pinalitang si Tsai Ing-wen, ang mga demokratikong pagpapahalaga ng isla at ang karapatan nitong magtakda ng sariling kinabukasan.

Ginawang pangunahing layunin ni Pangulong Xi Jinping at ng pamunuan ng Tsina ang “muling pagkakaisa” sa Taiwan, at iniugnay ito sa mas malawak na layuning wakasan ang “siglong kahihiyan” at ibalik ang katayuan ng Tsina bilang pandaigdigang kapangyarihan. Hindi inalis ni Xi ang posibilidad ng paggamit ng puwersa at itinakda ang 2049, ika-100 anibersaryo ng pagkakatatag ng PRC, bilang simbolikong target para makamit ang “pangarap ng mga Tsino,” na kinabibilangan ng pagkakaisa sa Taiwan.

Masalimuot ang pananaw ng publiko sa Taiwan. Karamihan ay sumusuporta sa pagpapanatili ng kasalukuyang kalagayan: de facto na kasarinlan nang walang pormal na deklarasyon. Minorya lamang ang pumapabor sa agarang pagkakaisa sa Tsina o pormal na deklarasyon ng kasarinlan, na maaaring mag-udyok ng tugon militar mula sa Beijing.

Papel ng Estados Unidos at ng Pandaigdigang Komunidad

Ang Estados Unidos ang pinakamahalagang panlabas na aktor sa Kipot ng Taiwan. Bagaman kinikilala ng Washington ang PRC bilang tanging lehitimong pamahalaan ng Tsina, inaatasan ito ng Taiwan Relations Act na magbigay sa isla ng mga sandatang pandepensa at panatilihin ang kakayahang labanan ang anumang paggamit ng puwersang magsasapanganib sa seguridad ng Taiwan.

Nagbago ang patakaran ng U.S. nitong mga nakaraang taon. Pinalalim ng administrasyong Trump at Biden ang ugnayan sa Taipei, pinalaki ang bentahan ng armas, at nagsagawa ng mga pagbisitang may mataas na antas. Mariing tinuligsa ng Beijing ang mga hakbang na ito, at inakusahan ang U.S. ng “pakikipaglaro sa apoy” at pakikialam sa mga panloob na usapin ng Tsina.

Nagpahayag din ng pagkabahala ang ibang bansa, kabilang ang Japan at mga miyembro ng European Union, tungkol sa panganib ng sigalot sa Kipot ng Taiwan, dahil sa estratehikong lokasyon ng isla at mahalagang papel nito sa pandaigdigang mga supply chain, lalo na sa paggawa ng mga semiconductor.

Mga Paghahalintulad sa Kasaysayan at ang “Siglong Kahihiyan”

Malalim ang pagkakaugat sa pambansang salaysay ng Tsina ng determinasyon nitong igiit ang kontrol sa Taiwan. Itinuturing na sagisag ng pambansang kahinaan at pananakop ng dayuhan ang pagkasakop ng Japan sa Taiwan noong 1895, sa tinatawag na “Siglong Kahihiyan.” Inilalarawan ang pagbabalik ng Taiwan bilang kinakailangang hakbang upang maibalik ang dangal at integridad ng teritoryo ng Tsina.

Hinamon ni Pangulong Lai Ching-te ang salaysay na ito sa pagsasabing kung tunay na layunin ng Tsina na ibalik ang mga hangganan nito sa kasaysayan, sisikapin din nitong bawiin ang mga teritoryong isinuko sa Russia at iba pang kapangyarihan noong ika-19 na siglo. Sa halip, ayon kay Lai, nakatuon ang Beijing sa Taiwan upang baguhin ang pandaigdigang kaayusan at makamit ang pamamayani sa rehiyon.

Pagsusuri sa Pahayag na “Walang Pagsalakay”

Iginiit ng mga opisyal ng Tsina na hindi pa ito kailanman sumalakay sa ibang bansa at pawang pandepensa lamang ang mga pagkilos nito. Gayunman, ipinakikita ng mga tala sa kasaysayan na nasangkot ang PRC sa mga sagupaang militar sa Vietnam, India, at iba pa, at gumamit ito ng puwersa upang igiit ang mga pag-aangkin sa teritoryo sa South China Sea. Nagdudulot ng pagdududa ang mga pangyayaring ito sa mga garantiya ng Beijing na mapayapang pagkakaisa lamang ang hangad nito sa Taiwan.

Mga Panganib ng Paglala at ang Susunod na mga Hakbang

Puno ng panganib ang kasalukuyang direksiyon ng ugnayan ng magkabilang panig ng kipot. Nag-aambag sa pabagu-bagong sitwasyon ang pagguho ng mga pagkakaunawaang pampolitika na nagpapanatili ng kapayapaan sa loob ng ilang dekada, ang pag-usbong ng mapanindigang nasyonalismo sa magkabilang panig, at ang tumitinding tunggalian ng U.S. at Tsina.

Nagbabala ang mga eksperto na bagaman maaaring hindi nalalapit ang tuwirang pagsalakay, tumataas ang panganib ng di-sinasadyang sigalot, mga mapamilit na hakbang gaya ng pagbabara sa mga daungan, at mga taktikang “gray zone,” kabilang ang mga cyberattack, panggigipit sa ekonomiya, at pagpapakalat ng maling impormasyon. Itinuturing na ngayon ang posibilidad ng komprontasyon ng U.S. at Tsina dahil sa Taiwan bilang isa sa pinakamalalaking geopolitical risk sa mundo, na may mga implikasyon sa pandaigdigang seguridad at ekonomiya.

Nakatuon ang mga pagsisikap na pangasiwaan ang krisis sa pagpapanatili ng kasalukuyang kalagayan, pagpapalakas ng pagpigil sa pagsalakay, at paghikayat sa pag-uusap. Kabilang sa mga rekomendasyon ang:

• Bawasan ng Tsina ang panggigipit militar, pang-ekonomiya, at pampolitika nito sa Taiwan.
• Linawin ng U.S. ang paninindigan nito sa patakarang “Isang Tsina” habang sinusuportahan ang kakayahan ng Taiwan na ipagtanggol ang sarili.
• Mamuhunan ang Taiwan sa mga kakayahan sa di-pangkaraniwang depensa at katatagan ng mga sibilyan.
• Sikapin ng lahat ng panig na maibalik ang tiwala at iwasang lumampas sa mga “pulang linya” ng isa’t isa.

Buod

• Nakaugat ang alitan ng Tsina at Taiwan sa magkakasalungat na salaysay sa kasaysayan at mga pag-aangking legal; magkakaibang pangyayari sa kasaysayan ang binabanggit ng magkabilang panig upang bigyang-katwiran ang kanilang mga posisyon.
• Itinuturing ng Tsina ang Taiwan bilang humiwalay na lalawigan at pinalaki nito ang panggigipit militar, samantalang iginiit naman ng Taiwan ang soberanya at demokratikong pagkakakilanlan nito.
• Tumataas ang panganib ng sigalot dahil sa mga aktibidad militar, pananalitang pampolitika, at pakikilahok ng Estados Unidos at iba pang kapangyarihan.
• Karamihan sa mga mamamayan ng Taiwan ay sumusuporta sa pagpapanatili ng kasalukuyang kalagayan, ngunit nag-iingat ang publiko kapwa sa pagkakaisa at pormal na kasarinlan.
• Nakatuon ang mga pagsisikap na maiwasan ang digmaan sa pagpigil sa pagsalakay, pag-uusap, at pagpapanatili sa maselang balanse na nagpanatili ng kapayapaan sa loob ng ilang dekada.
• Nananatiling isa ang sitwasyon sa pinakamapanganib na flashpoint sa mundo, na may pandaigdigang implikasyon sa seguridad, ekonomiya, at pandaigdigang kaayusan.