MVR 3.9 bilyon ang mga pananagutan at mga talaang hindi naberipika ng mga awditor
Nagtala ang Fenaka Corporation ng luging MVR 547 milyon para sa 2024 at kasalukuyang pananagutang MVR 3.9 bilyon, ngunit hindi nakakuha ang Auditor General ng Maldives ng sapat na maaasahang ebidensiya upang magbigay ng opinyon sa mga pahayag pinansiyal nito. Dahil sa nawawalang mga talaan sa accounting, mga gastusing walang sapat na katibayan at mga pagkakaiba sa talaan ng mga ari-arian, hindi naberipika ang mahahalagang bahagi ng mga kuwenta ng utilidad na pag-aari ng estado.
Mga Nilalaman
- MVR 3.9 bilyon ang mga pananagutan at mga talaang hindi naberipika ng mga awditor
- Ano ang ibig sabihin ng pagtangging magbigay ng opinyon
- Mas maliit ang lugi, ngunit nagpapatuloy ang bigat sa pananalapi
- Kulang sa katibayan ang kita sa proyekto at mga subsidiya ng pamahalaan
- Hindi nagtugma ang mga talaan ng kagamitan, konstruksyon at imbentaryo
- Mga bayaring hindi napatunayan at hindi pagtutugma sa puhunan ng sapi
- Sinubaybayan ng hiwalay na awdit ang mga pagkukulang sa pagkuha at konstruksyon
- Responsable ang pamunuan at pamahalaan sa pangangasiwa
- Nagbabago ang nagpapatakbo dahil sa paglilipat, ngunit nananatili ang mga tanong sa pananalapi
- Mahahalagang Punto
Tinapos ang awdit noong Nobyembre 1 at nilagdaan ni Auditor General Hussain Niyazy. Natukoy nito ang iniulat na agwat na MVR 2.7 bilyon sa pagitan ng kasalukuyang mga pananagutan at mga ari-ariang maaaring ipambayad sa mga ito. Ang kasalukuyang mga pananagutan ay mga bayarin at iba pang obligasyong karaniwang dapat bayaran sa loob ng isang taon. Ang ganito kalaking agwat ay nagpapahirap sa kakayahan ng isang kumpanya na magbayad sa mga supplier at magpatuloy sa paghahatid ng mga serbisyo.
Nagbibigay ang Fenaka ng mahahalagang serbisyo ng kuryente, tubig at alkantarilya sa mga komunidad sa mga isla. Kaya hindi lamang sa tanggapan ng accounting nararamdaman ang mga suliraning pinansiyal nito: naaapektuhan din ang organisasyong responsable sa mga planta ng kuryente, kagamitan, proyektong konstruksyon at pagbabayad sa mga negosyong nagsusuplay ng mga serbisyong ito.
Lumabas din ang mga natuklasan sa gitna ng malaking restrukturisasyon. Inilalarawan sa awdit para sa 2024 ang mga planong paglilipat sa STELCO at sa Male Water and Sewerage Company, o MWSC, na hindi pa nasusuri ang mga epektong pinansiyal. Ayon sa sumunod na update na may petsang Nobyembre 6, 2026, natapos ng STELCO ang paglilipat ng mga serbisyo sa natitirang 127 isla, at ang Laamu Fonadhoo ang huling isla.
Dalawang magkaugnay na problema ang paulit-ulit na lumilitaw sa mga talaan: nahihirapan sa pananalapi ang Fenaka, at paulit-ulit na hindi kumpleto ang mga talaan nito kaya hindi masuri ng mga awditor ang mahahalagang bilang. Binabago ng paglilipat ng mga serbisyo kung sino ang nagpapatakbo sa mga ito, ngunit dahil sa mga kakulangan sa accounting, mahirap matukoy ang halaga ng mga ari-arian at ang halagang dapat bayaran.
Ano ang ibig sabihin ng pagtangging magbigay ng opinyon
Naglabas ang Auditor General ng pagtangging magbigay ng opinyon sa mga pahayag pinansiyal ng Fenaka para sa 2024. Sa madaling salita, hindi nakakuha ang awditor ng sapat at angkop na ebidensiya upang makapagbigay ng konklusyon tungkol sa mga kuwenta. Dahil dito, walang katiyakang mula sa awditor ang mga mambabasa tungkol sa kalagayang pinansiyal na inilalahad ng kumpanya.
Hindi napatunayan ng Fenaka ang mga pambungad na balanse para sa 2024 o ang mga paghahambing na bilang para sa 2023. Ang mga pambungad na balanse ay mga halagang dinadala mula sa nakaraang taon tungo sa bagong taon. Kapag hindi masuri ang mga panimulang halagang ito, naaapektuhan din ang mga kalkulasyon para sa susunod na taon.
Nabigo rin ang kumpanya na magbigay ng kumpletong detalye ng mga journal entry na ginawa noong 2024. Mga entry ito sa accounting na ginagamit upang itala ang mga transaksiyon at pagsasaayos. Kailangan ng mga awditor ang kumpletong talaan upang masubaybayan kung paano napunta sa mga pahayag pinansiyal ang mga bilang.
Lumitaw rin ang parehong suliranin sa awdit pinansiyal ng 2022 ng Auditor General, Ulat Blg. FIN-2025-42(E), na nilagdaan noong Mayo 27, 2025. Tumanggi rin ang tanggapan na magbigay ng opinyon para sa taong iyon at sinabing hindi nagbigay ang Fenaka ng kumpletong talaan ng mga journal entry.
Ipinaliwanag ng Tanggapan ng Auditor General ang konklusyon nito sa ulat para sa 2022:
Hindi kami nagbibigay ng opinyon sa kalakip na mga pahayag pinansiyal ng Kumpanya hanggang Disyembre 31, 2022.
Mas maliit ang lugi, ngunit nagpapatuloy ang bigat sa pananalapi
Bumaba ang iniulat na lugi ng Fenaka mula MVR 811 milyon noong 2023 tungong MVR 547 milyon noong 2024. Katumbas ito ng pagbawas na MVR 264 milyon, o humigit-kumulang 33 porsiyento. Gayunman, nagtala pa rin ang kumpanya ng malaking taunang lugi habang nahaharap sa malalaking obligasyon sa mga pinagkakautangan.
Kapansin-pansin na ang pinansiyal na paghihirap noong 2022 pa lamang. Mahigit doble ang itinaas ng kasalukuyang mga pananagutan, mula MVR 1.57 bilyon noong 2021 tungong MVR 3.20 bilyon noong 2022. Sa pagtatapos ng 2022, lumampas nang MVR 1.95 bilyon ang kasalukuyang mga pananagutan sa kasalukuyang mga ari-arian.
Sa talakayan ng awdit para sa 2022 hinggil sa pagpapatuloy ng operasyon, nakasaad ang luging MVR 425.25 milyon, samantalang MVR 418.89 milyon naman ang nasa kalakip na pahayag ng kita. Kapwa ipinakikita ng mga bilang na ito ang malaking pagbagsak mula sa tubo na MVR 17.28 milyon noong 2021.
Inihanda ng Fenaka ang mga kuwenta nito para sa 2022 batay sa palagay na magpapatuloy ang operasyon nito. Nangangahulugan ito na inaasahan nitong magpapatuloy ang negosyo. Nakabatay ang paliwanag nito sa regular na suporta ng pamahalaan, pinalawig na mga tuntunin sa kredito at iba pang konsesyon, pati sa hangarin ng lupon na ipagpatuloy ang operasyon. Sinabi ng mga awditor na dahil sa nawawalang ebidensiya ay hindi sila makapagbigay ng opinyon kung maipagpapatuloy ng kumpanya ang operasyon nito.
Kulang sa katibayan ang kita sa proyekto at mga subsidiya ng pamahalaan
Nalaman sa awdit para sa 2024 na walang sapat na sistema ang Fenaka sa accounting ng MVR 36.8 milyon na kita at MVR 357.9 milyon na gastos mula sa mga proyektong ipinakontrata sa mga subcontractor. Dapat iugnay ng maaasahang accounting sa proyekto ang perang natanggap at ginastos sa mga kontrata, natapos na trabaho at mga dokumentong sumusuporta rito.
Naging problema rin ang mga proyektong ipinakontrata sa mga subcontractor noong 2022. Nagtala ang Fenaka ng MVR 117.98 milyon na kaugnay na kita at MVR 70.81 milyon na gastos sa taong iyon, ngunit walang nakitang wastong mekanismo ang Auditor General para kilalanin ang mga halagang ito. Hindi napatunayan ng tanggapan kung kumpleto, umiiral o tama ang mga ito.
Sinuri rin sa awdit para sa 2024 ang mga subsidiya ng pamahalaan na may kabuuang MVR 789 milyon. Sa halagang ito, walang pormal na kasunduan para sa MVR 20.5 milyon na subsidiya sa singil sa kuryente ng mga mosque. Dahil dito, walang batayang kontraktuwal ang mga awditor para masuri ang kaayusan ng subsidiya.
Naging malaking bahagi ng pagpapatuloy ng operasyon ng Fenaka ang suporta ng pamahalaan. Natukoy sa espesyal na awdit na sumaklaw sa pagkuha at pamamahala noong 2021–2023 ang MVR 4.03 bilyong tulong na ibinigay mula 2021 hanggang 2024. Mahalaga ang pagsusuri sa mga kahilingan para sa subsidiya para sa mga kuwenta ng utilidad at sa pampublikong pondong ginagamit upang suportahan ang mga serbisyo.
Hindi nagtugma ang mga talaan ng kagamitan, konstruksyon at imbentaryo
Nagkaiba nang MVR 147.5 milyon ang talaan ng mga fixed asset ng Fenaka at ang mga pahayag pinansiyal nito para sa 2024. Ang talaan ng mga fixed asset ay detalyadong listahan ng mga pangmatagalang ari-arian at kagamitang pinagbabatayan ng kabuuang halagang ipinakikita sa mga kuwenta.
Hindi rin napatunayan ng mga awditor ang MVR 1.6 bilyong nakatala bilang kapital na gawaing isinasagawa. Karaniwang saklaw ng kategoryang ito ang mga gastusin sa mga pasilidad at iba pang ari-ariang ginagawa pa. Para masuri ito, kailangan ng katibayan kung ano ang binili, anong trabaho ang natapos at magkano ang halaga ng bawat proyektong hindi pa tapos.
Naging malaking problema rin ang mga talaan ng imbentaryo. Sa iniulat na balanse ng imbentaryong MVR 530 milyon, natukoy sa awdit ang MVR 444.5 milyong nakatala bilang negatibong balanse. Ibig sabihin ng negatibong entry sa stock na mas mababa sa sero ang dami o halagang ipinakikita sa mga talaan at kailangang itugma ang mga ito sa aktuwal na stock at mga tala ng transaksiyon.
May mga kahalintulad na kahinaan noong 2022. Nagkaiba nang MVR 8.67 milyon ang orihinal na halaga ng mga asset sa talaan ng mga ari-arian at sa mga pahayag pinansiyal, at nang MVR 43.93 milyon ang naipong depreciation, o accounting na pagbawas sa halaga sa paglipas ng panahon. Hindi rin napatunayan ng mga awditor ang MVR 873.69 milyon na imbentaryo o ang MVR 27.39 milyong stock na inalis sa talaan noong taong iyon.
Mga bayaring hindi napatunayan at hindi pagtutugma sa puhunan ng sapi
Walang dokumentong sumusuporta sa MVR 398.4 milyon mula sa MVR 1.4 bilyong nakatala bilang mga gastusing administratibo noong 2024. Katumbas ito ng humigit-kumulang 28 porsiyento ng kabuuan, kaya malaking bahagi ng mga gastusin ang walang ebidensiyang hiniling ng mga awditor.
Hindi rin napatunayan ang katumpakan ng MVR 3.5 bilyong utang sa mga supplier. Ito ang mga halagang dapat bayaran sa mga supplier para sa mga produkto o serbisyo. Mahalaga ang pagtukoy sa tamang balanse upang malaman kung aling mga bayarin ang dapat bayaran at maplano ang perang kailangan para maipagpatuloy ang operasyon.
Nag-ulat ang Fenaka ng puhunan sa sapi na humigit-kumulang MVR 2.5 bilyon, kumpara sa MVR 750 milyong nakarehistro sa Ministry of Economic Development. Itinatala ng puhunan sa sapi ang pamumuhunan ng mga may-ari ng kumpanya. Kailangang magkatugma ang mga aklat ng kumpanya at ang nakarehistrong impormasyon nito bilang korporasyon upang maresolba ang agwat na MVR 1.75 bilyon.
Nakatala na sa mga naunang pahayag pinansiyal ang puhunan sa sapi na MVR 2.5076 bilyon noong 2021 at 2022. Kaya ang natuklasan noong 2024 ay may kinalaman sa malaking balanseng nanatili sa mga kuwenta ng kumpanya sa loob ng ilang taon.
Sinubaybayan ng hiwalay na awdit ang mga pagkukulang sa pagkuha at konstruksyon
Sinuri sa espesyal na awdit para sa 2021–2023 kung paano bumili ng mga produkto ang Fenaka, naggawad ng mga kontrata at namahala ng mga proyekto. Iba ang saklaw nito sa taunang awdit pinansiyal, na tumatasa kung may sapat na ebidensiya para suportahan ang mga pahayag pinansiyal.
Natukoy sa espesyal na awdit ang MVR 8.8 bilyong ginastos sa mga produkto at serbisyo. Kabilang sa mga natuklasan ang MVR 1.37 bilyong halaga ng mga proyektong iginawad nang walang kompetitibong bidding. Sa mga inilathalang paglalarawan, 673 at 674 ang kabuuang bilang ng mga kontrata, at kapwa nagsasabing 65 porsiyento ang bahaging iginawad nang walang bukas na bidding. Ang mas malawak na bilang na 674 kontrata ay nagkakahalaga ng MVR 2.22 bilyon.
Gumastos ang Fenaka ng mahigit MVR 1 bilyon sa 57 proyektong pagtatayo ng mga planta ng kuryente at opisina, at 41 dito ang hindi pa tapos sa pagtatapos ng 2024. Ayon sa mga natuklasan ng awdit, kailangan pa ng MVR 241 milyon upang matapos ang mga ito at tinatayang MVR 767 milyon ang labis na gastos sa konstruksyon kumpara sa pagkontrata sa mga singil sa merkado. Magkaibang bagay ang sinusukat ng mga bilang na ito: ang natitirang gastusin at ang sobrang gastos kumpara sa alternatibong paraan ng pagsasagawa ng trabaho.
Kabilang sa iba pang natuklasan ang MVR 221 milyon na piyesang binili matapos humingi ng presyo sa iisang partido lamang, mga produktong nagkakahalaga ng MVR 12.3 milyon na inangkat bago igawad ang mga bid, at MVR 26.5 milyon na inilabas bilang petty cash para sa mga proyekto. Sa halagang ito, MVR 21 milyon ang napunta sa mga personal na bank account ng mga manager.
Responsable ang pamunuan at pamahalaan sa pangangasiwa
Sinabi ni Auditor General Hussain Niyazy sa Finance Committee ng Parlamento na nawawala sa sistema ng accounting ng Fenaka ang mga purchase order na nagkakahalaga ng MVR 3 bilyon nang magsimula ang espesyal na awdit noong 2023. Ayon sa kanya, naantala dahil dito ang awdit.
Sinabi ni Niyazy sa komite na responsable ang pamunuan at mga lupon ng kumpanya sa pananagutan, at itinuro niya ang Companies Act at mga patakaran sa pagmamay-ari ng estado. Ipinaliwanag niya kung bakit hindi sapat ang mga imbestigasyon lamang upang maitama ang mahihinang kontrol:
Hindi mapipigilan ang pag-aaksaya at pandaraya sa pamamagitan lamang ng espesyal na awdit.
Natukoy rin sa espesyal na awdit ang MVR 49.7 milyon na kontratang iginawad sa mga kumpanyang may kaugnayan sa pamilya ni dating managing director Ahmed Saeed, at MVR 111.9 milyon na pagbili ng diesel sa Sirius Enterprises nang walang pormal na kasunduan sa suplay. Nakatala rin dito ang MVR 107 milyong kontrata sa Azzrova Maldives, na nagbigay ng MVR 2 milyon sa kampanya para sa muling pagkahalal ni dating pangulong Ibrahim Mohamed Solih.
Nagdagdag din sa gastusin ang dami ng kawani. Halos 7,700 katao ang empleyado ng Fenaka kahit tinatayang 3,000 lamang ang kailangan nito, at iniulat na MVR 840 milyon ang taunang gastusin sa suweldo. Bago ang sumunod na paglilipat ng mga serbisyo, naipanukala na ang paghahati sa kumpanya sa dalawang utilidad para sa magkahiwalay na rehiyon.
Nagbabago ang nagpapatakbo dahil sa paglilipat, ngunit nananatili ang mga tanong sa pananalapi
Nakatala sa awdit para sa 2024 ang desisyon ng lupon noong Setyembre 2026 na ilipat ang ilang serbisyo sa STELCO, at ang mga planong ilipat sa MWSC ang mga serbisyo ng tubig at alkantarilya sa Addu City at Fuvahmulah. Ayon sa ulat, hindi pa nasusuri ang mga epekto sa pananalapi ng mga pagbabagong ito.
Sa update noong Nobyembre 6, 2026, sinabing kumpleto na ang programa ng paglilipat ng STELCO matapos ipahayag ni Pangulong Mohamed Muizzu noong Setyembre 7 ang pasyang buwagin ang Fenaka at ilipat ang mga serbisyo nito. Ang Laamu Fonadhoo ang huling isla, at idinaos doon ang seremonya noong Nobyembre 5. Apat na pangkat ng STELCO ang nagtrabaho sa mga atoll upang maisagawa ang paglilipat.
Ipinakikita ng mahahalagang petsa kung paano naganap ang pagsusuri sa pananalapi at mga pagbabago sa operasyon:
- 2021–2023: Panahong sinuri ng espesyal na awdit sa pagkuha at pamamahala.
- 2024: Nagtala ang Fenaka ng luging MVR 547 milyon; 41 proyekto sa konstruksyon ang hindi pa tapos sa pagtatapos ng taon.
- Mayo 27, 2025: Nilagdaan ng Auditor General ang awdit pinansiyal para sa 2022 at tumanggi ring magbigay ng opinyon.
- Setyembre 7, 2026: Inanunsiyo ni Pangulong Muizzu ang pasyang buwagin ang Fenaka at ilipat ang mga serbisyo.
- Nobyembre 1: Inilabas ang awdit pinansiyal para sa 2024.
- Nobyembre 6, 2026: Iniulat na kumpleto na ang programa ng STELCO sa paglilipat ng mga serbisyo sa mga isla.
Dumalo si STELCO Managing Director Dr. Ali Azwar sa seremonya sa Fonadhoo at nangakong magbibigay ang kumpanya ng maaasahang serbisyo. Sinabi ng STELCO na binago nito ang mga estruktura ng mga sangay upang suportahan ang mga nailipat na operasyon. Para sa mga residente, agarang prayoridad ang tuloy-tuloy na suplay ng kuryente at iba pang mahahalagang serbisyo; para naman sa mga institusyong namamahala sa restrukturisasyon, nananatiling mahalagang gawain sa pananalapi ang pagtukoy sa wastong balanse ng mga ari-arian, utang at proyekto.
Mahahalagang Punto
- Tumanggi ang Auditor General na magbigay ng opinyon sa mga kuwenta ng Fenaka para sa 2024 dahil kulang ang sapat na ebidensiya para sa awdit.
- Nag-ulat ang Fenaka ng luging MVR 547 milyon at kasalukuyang pananagutang MVR 3.9 bilyon.
- Kabilang sa malalaking kawalang-katiyakan ang accounting sa proyekto, imbentaryo, mga ari-arian sa konstruksyon, gastusin at mga balanseng dapat bayaran sa mga supplier.
- Natukoy na sa awdit pinansiyal para sa 2022 ang kahalintulad na mga pagkukulang sa pagtatala.
- Sinuri sa hiwalay na espesyal na awdit ang pagkuha at pamamahala noong 2021–2023.
- Iniulat na kumpleto na ang programa ng STELCO sa paglilipat noong Nobyembre 6, 2026; hindi nasuri sa awdit para sa 2024 ang mga epektong pinansiyal ng restrukturisasyon.






